Bürokratik okul kültüründe rasyonel ve sezgisel karar vermede bilişsel esnekliğin rolü
The role of cognitive flexibility in rational and intuitive decision-making in a bureaucratic school culture
- Tez No: 993533
- Danışmanlar: PROF. DR. ERKAN TABANCALI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, bürokratik okul kültürü bağlamında öğretmenlerin rasyonel ve sezgisel karar verme eğilimlerinde bilişsel esnekliğin rolünü ve düzenleyici etkisini incelemektir. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı olarak desenlenen çalışma, ilişkisel tarama modeli ile yapılandırılmıştır. Araştırmada bağımsız değişken öğretmenlerin bürokratik okul kültürü algısı (Weberyen ve müphem boyutlar), bağımlı değişkenler rasyonel ve sezgisel karar verme eğilimleri; düzenleyici değişken ise bilişsel esneklik olarak belirlenmiştir. Araştırmanın evrenini İstanbul ili Maltepe, Pendik, Bahçelievler ve Zeytinburnu ilçelerinde bulunan resmi okullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Örneklem, tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş olup 400 öğretmenden oluşmaktadır. Verilerin analizinde, iki gruptan oluşan değişkenler için bağımsız örneklemler t-testi, üç ve daha fazla gruptan oluşan değişkenler için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile incelenmiş; düzenleyici etkiyi test etmek üzere üç aşamalı hiyerarşik regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin karar verme eğilimlerinin hem bilişsel esneklik hem de bürokratik okul kültürü algılarından anlamlı biçimde etkilendiğini göstermektedir. Korelasyon analizleri, bilişsel esneklik düzeyleriyle rasyonel ve sezgisel karar verme arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca bürokratik okul kültürü algısı ile her iki karar türü arasında da pozitif ilişkiler belirlenmiştir. Modele ilişkin bulgulara göre ise bilişsel esnekliğin bürokratik okul kültüründe rasyonel ve sezgisel karar vermede düzenleyici etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Araştırmadan hareketle; Türkiye'deki merkeziyetçi Weberyen bürokratik yapının normatif bütünlüğü korunarak öğretmenlere mikro düzeyde okulun sosyo-kültürel bağlamına ve pedagojik gereksinimlerine yanıt verebilecek denetlenebilir bir inisiyatif alanı tanınması, bununla birlikte öğretmenlerin rasyonel ve sezgisel karar verme mekanizmalarını dengeleyecek bilişsel esneklik becerilerini geliştirmek amacıyla mesleki eğitim çalışmaları yapılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine the role and moderating effect of cognitive flexibility in teachers' rational and intuitive decision-making tendencies within the context of bureaucratic school culture. Designed within a quantitative research framework, the study was structured using a relational survey model. The independent variables of the study were teachers' perceptions of bureaucratic school culture (Weberian and ambiguous dimensions), the dependent variables were rational and intuitive decision-making tendencies, and cognitive flexibility was identified as the moderating variable. The population of the study consisted of teachers working in public schools located in the districts of Maltepe, Pendik, Bahçelievler, and Zeytinburnu in Istanbul. The sample was determined using stratified sampling and comprised 400 teachers. In data analysis, independent samples t-tests were employed for variables consisting of two groups, while one-way analysis of variance (ANOVA) was used for variables consisting of three or more groups. When statistically significant differences were identified through ANOVA, the Tukey HSD post-hoc test was applied to determine the sources of these differences.Relationships among variables were examined using Pearson correlation analysis, and a three-step hierarchical regression analysis was conducted to test the moderating effect. The findings indicate that teachers' decision-making tendencies are significantly influenced by both cognitive flexibility and perceptions of bureaucratic school culture. Correlation analyses revealed significant positive relationships between levels of cognitive flexibility and both rational and intuitive decision-making tendencies. In addition, positive relationships were identified between perceptions of bureaucratic school culture and both types of decision-making. According to the model findings, cognitive flexibility was found to have a moderating effect on rational and intuitive decision-making within bureaucratic school culture. Based on the findings of the study, it is recommended that within Turkey's centralized Weberian bureaucratic structure, the normative integrity of the system be preserved while granting teachers a controllable and accountable scope of initiative at the micro level, enabling them to respond effectively to the socio-cultural context of schools and pedagogical needs. Additionally, it is suggested that professional development programs be implemented to enhance teachers' cognitive flexibility skills in order to balance rational and intuitive decision-making mechanisms.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin paternalist liderlik davranışlarının okul kültürü oluşturmadaki etkisi
The effect of paternalistic leadership behaviors of school principals on creating school culture
İSMAİL ERAY DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZGENEL
- Taşımalı eğitim okullarında örgütsel sinizm, örgütsel bağlılık ve okul kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesi
An examination of the relationship between organizational cynicism, organizational commitment, and school culture at transported education schools
BARIŞ GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimManisa Celal Bayar ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEZEN TOFUR
- Okul bazlı bütçeleme politikasının etkililiğinin incelenmesi
An examination of the effectiveness of school-based budgeting policy
ÖMER ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMuş Alparslan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK PEKİNCE KARDAŞ
- Öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin liderlik stillerinin okul kültürü ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between the leadership styles of school principles and school culture according to the perceptions of teachers
GAMZE AÇIKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimYozgat Bozok ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE SANCAK AYDIN