Kur'an bağlamında Sûfîlerin insan anlayışı: Hicrî ilk üç asır örneği
The Sufi understanding of humanity in the context of the Qur'an: The example of the first three centuries of the Hijri
- Tez No: 993957
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ TENİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlık tarihi boyunca insan üzerinde birçok bilim dalı farklı tezler, görüşler ileri sürmüşlerdir. Her düşünce ekolu, her din, her inanç ve her inanış insanı birçok yönüyle ele alarak kendi düşünce ve anlayışına göre bir değerlendirmede bulunmuştur. Diğer taraftan Allah, insanı yaratıktan sonra kendisini başıboş bırakmayarak nasıl yaşayacağına dair hayat ilkelerini ortaya koyarak insanı,“insanca”yaşamanın gerçeğine yönlendirmiştir. Kur'an'ın asıl hedefi de insanın Hakk'ın muradına göre yaşayacağı bir yolu ona göstermektir. İnsanın ontolojik olarak fıtratı da pak ve temizdir. Nitekim Allah, insanı en güzel şekilde yaratmış ve ona varlıklar hiyerarşisinde zirveye yerleceşek potansiyeli de vermiştir. Fakat imtihan gereği insan, kendisini ilâhî yaratılış hakikatinden uzaklaştıracak bir takım olumsuz hasletleri de Hak çizgisinde sapınca her an ortaya koyacak bir varlıktır. Kur'an da insanın bu menfî sıfatlarını birçok âyet ile haber vermektedir. Kur'an'a göre insanın yapısında bulunan başlıca olumsuzluklar; zayıflık, helu'luk (açgözlülük, bencillik), acelecilik, cimrilik, nankörlük, ümitsizlik, cahillik, cedel/muhalefet ve zalimliktir. Bu çalışmada; insanda bulunan bu hasletler, öncelikle kelime olarak morfolojik açıdan tahlil edildi. Bunların Kur'an'da sayı ve yapı bakımından kullanımları hakkında bilgi verildi. İlk dönem sûfîler esas alınarak insanın bu özellikleri açıklandı. Bununla birlikte bir kavram olarak“insan”ele alındı. Bu bağlamda insanı ontolojik ve epistemolojik olarak inceleyen felsefe biliminin insan konusundaki genel görüşü anlatıldı.
Özet (Çeviri)
Throughout human history, various academic disciplines have advanced different theories and perspectives on human nature. Every school of thought, religion, belief, and worldview has approached the human being from multiple dimensions and has offered evaluations in accordance with its own understanding. From the Islamic perspective, however, God did not leave humanity unattended after creation; instead, God revealed fundamental principles of life that guide human beings toward living in a truly“human”manner. The primary aim of the Qur'an is to show human beings a path through which they may live in accordance with divine will. Ontologically, human nature (fitrah) is pure and untainted. Indeed, God created human beings in the most excellent form and endowed them with the potential to attain the highest position within the hierarchy of existence. Nevertheless, because of the reality of divine testing, human beings also possess particular negative inclinations that may emerge when they deviate from the divinely ordained path. The Qur'an explicitly addresses these negative attributes through numerous verses. According to the Qur'an, the principal negative characteristics inherent in human nature include weakness, halū' (greed and selfishness), hastiness, miserliness, ingratitude, despair, ignorance, disputatiousness/opposition, and injustice. In this study, these characteristics are first analyzed lexically and morphologically as individual terms. Their frequency of occurrence and structural usage within the Qur'an are then examined. Furthermore, from the perspective of early Sufis, these human traits are interpreted within a mystical framework. In addition, the concept of“human being”is discussed as a philosophical notion, and the general views of philosophy, which examine humanity from ontological and epistemological perspectives, are presented.
Benzer Tezler
- Ahkâm âyetleri açısından ilk dönem işârî tefsirler -Tüsterî, Sülemî, Kuşeyrî özelinde-
Early period tafsir al-Ishari on ahqam verses –Examples of al-Tustari, al-Sulami, and al-Qushayri
MAHMUT KAYIŞ
- Sufilerin gayr-i müslimlere bakışı
Viewpoint of Sufis towards non-muslims
ÖMER ÖZGÜL
Doktora
Türkçe
2018
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİMMET KONUR
- Tasavvuf'ta şükür ve dua anlayışı
Gratitude and prayer in sufism
HATİCE TOKYAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER SADIKER
- Ahlak ve bilgi ilişkisi açısından Ebû Tâlib El-Mekkî'nin havâtır anlayışı
Abū Tālib Al-Makkī's approach of khawāṭir in terms of ethics and epistemology
HASAN AYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİbn Haldun ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET MURAT ÖZEL
- Yöneticilerin psikolojik niteliklerinin Mevlana Celâleddîn-i Rûmî ve Muhyiddin İbnü'l-Arabî bakış açıları ile Allah esmaları bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the Psychological Qualities of Managers in the Context of the Names of Allah and the Perspectives of Mevlânâ Celâleddîn-i Rumi and Muhyiddin Ibnü'l-Arabî
OKYANUS IŞIK SEDA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU SOMAY