Erzurum'da sakız geveni (Astragalus gummifer Labill.) bitkisinde beslenen Sphenoptera tragacanthae (Klug, 1829)'nin morfolojisi ve biyolojisi
Morphology and biology of Sphenoptera tragacanthae (Klug, 1829) feeding on gum tragacanth (Astragalus gummifer Labill.) plant in Erzurum
- Tez No: 993976
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKSEL TOZLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Sphenoptera tragacanthae, Astragalus gummifer, Buprestidae, Biyoloji, Kitre Sakızı, Erzurum, Zararlı böcekler, Sphenoptera tragacanthae, Astragalus gummifer, Buprestidae, Biology, Tragacanth Gum, Erzurum, Insect pests
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek rakımlı Erzurum ili ekosistemlerinde yayılış gösteren Sakız Geveni (Astragalus gummifer Labill.) bitkisi üzerinde beslenen ve yaşayan Sphenoptera tragacanthae (Klug, 1829) (Coleoptera: Buprestidae) türünün detaylı morfolojik tanımı ile biyolojisini ortaya koymaktır. Elde edilen verilerle, türün bölgesel faunistik durumu ve konukçu bitki üzerindeki beslenme etkileşimine dair bilimsel boşluğun doldurulması hedeflenmiştir. Yöntem: Çalışma, 2023-2024 yılları arasında Erzurum Merkez'e bağlı Tekederesi ve Gökçeyamaç köyleri gibi kserofit (kurakçıl) bitki topluluklarının yoğun olduğu iki ana lokasyonda, nisan-kasım ayları boyunca 7-15 günlük periyotlarla gerçekleştirilen arazi sürveyleri ve laboratuvar çalışmaları ile yürütülmüştür. Erginler, A. gummifer'in kök boğazı etrafındaki toprak ve bitki artıkları içerisinden aspiratör veya elle toplanmıştır. Larvalar ve pupalar ise, zarar görmüş kök ve dallar içerisindeki galeriler açılarak pens yardımıyla çıkarılmıştır. Toplanan canlı ergin bireyler, laboratuvar ortamında plastik küvetler içerisinde çiftleşme ve yumurta elde etme amaçlı kültüre alınmıştır. Tür teşhisinin kesinleştirilmesi amacıyla, erkek ve dişi bireylerin genital kısımları (adeagus ve ovipositör) disekte edilmiş ve bu yapılar morfolojik tanımlama için görüntüleme ünitesi ile dijital fotoğrafları hazırlanmıştır. Bulgular: Sphenoptera tragacanthae'nin Erzurum'da kışı ergin olarak: bitkilerin kök boğazı çevresindeki toprakta, larva olarak da odun dokusu içerisinde geçirmektedir. İlk ergin çıkışı mayıs ortalarında başlamaktadır. Yumurtalar, mayıs sonu haziran başında, A. gummifer'in iğne yaprak boğumlarına 4-5 adetlik kümeler halinde bırakılmaktadır. İlk larva çıkışı haziran ayının ilk haftasında görülmekte ve larvalar kök ve dal kısımlarından bitki içerisine girerek beslenmeye başlamaktadırlar. Larvaların ana kökler ve kalın dallar boyunca açtığı galeriler, A. gummifer'in ksilem ve floem dokularını tahrip ederek su ve besin iletimini engellemekte, bu durum bitkinin kurumasına ve kitre sakızı potansiyelinin azalmasına yol açmaktadır. Sonuç: Bu çalışma ile S. tragacanthae türünün Erzurum şartlarındaki biyolojisi ve A. gummifer üzerindeki zararı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türün kök sisteminde yarattığı tahribat, konukçu bitkinin erozyonla mücadele ve toprak tutma kapasitesini dolaylı olarak tehdit ettiğinden, çevre yönetimi açısından zararlının aktif dönemine (mayıs sonu haziran başı) yönelik koruma ve mücadele stratejilerinin geliştirilmesi kritik önem taşımaktadır. Elde edilen biyolojik veriler, bölgedeki kurakçıl ekosistemlerin biyo-göstergesi olarak bu tür üzerine yapılacak gelecekteki çalışmalara rehberlik edecektir.
Özet (Çeviri)
Purpose: The main objective of this study is to provide a detailed morphological description and biology of Sphenoptera tragacanthae (Klug, 1829) (Coleoptera: Buprestidae), a species that feeds and lives on the gum tragacanth plant (Astragalus gummifer Labill.) in the high-altitude ecosystems of Erzurum province in Eastern Anatolia. The aim is to fill the scientific gap regarding the regional faunistic status of the species and its feeding interactions with the host plant using the obtained data. Method: The study was conducted between 2023 and 2024 in two main locations with dense xerophytic (drought-resistant) plant communities, namely the villages of Tekederesi and Gökçeyamaç in Erzurum Central district. Field surveys and laboratory studies were carried out at 7–15-day intervals throughout April-November. Adults were collected from the soil and plant debris around the root collar of A. gummifer using an aspirator or by hand. Larvae and pupae were extracted from galleries within damaged roots and branches using forceps. The collected live adult individuals were cultured in plastic trays in the laboratory for mating and egg production. To confirm species identification, the genital parts (aedeagus and ovipositor) of male and female individuals were dissected, and these structures were transferred to a digital environment using an imaging unit for morphological identification. Findings: In Erzurum, Sphenoptera tragacanthae overwinters as adults in the soil around the root collar of plants and as larvae within the woody tissue. The first emergence of adults begins in mid-May. Eggs are laid in clusters of 4-5 at the needle nodes of A. gummifer in late May/early June. The first larval emergence is observed in the first week of June, and the larvae enter the plant through the roots and branches to begin feeding. The galleries created by the larvae along the main roots and thick branches destroy the xylem and phloem tissues of A. gummifer, hindering water and nutrient transport, which leads to the drying of the plant and a decrease in its gum tragacanth potential. Results: This study aimed to reveal the short-term bioecology of S. tragacanthae under Erzurum conditions and the damage it causes to A. gummifer. Since the damage it causes to the root system indirectly threatens the host plant's erosion control and soil-holding capacity, developing protection and control strategies targeting the pest's active period (late May to early June) is critically important from an environmental management perspective. The biological data obtained will guide future studies on this species as a bioindicator of drought-tolerant ecosystems in the region.
Benzer Tezler
- Tommaso Campanella ve Thomas More`un ütopyalarının karşılaştırılması
Comparing Thomas More and Tommaso Campanella`s utopias
MAHMUT AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN ELMALI
- Yusuf Ziya Paşa'nın hayatı ve yaptırmış olduğu eserler
Yusuf Ziya Pasha's life and the works of art he had built
SELDA YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiFırat Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL AYTAÇ
- Erzurum'da yetiştirilen bazı elma (Malus communis L.) çeşitlerinin fenolojik, pomolojik ve kimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Determination of phenological, pomological and chemical properties of some apple (malus communis l.) cultivars grown in erzurum province
TANER KARŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
ZiraatAtatürk ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAFET ASLANTAŞ
- Erzurum'da yer alan sahnelerin teknik ve mimari bakımdan incelenerek kent kültürüne katkılarının sanatsal etkinliklerde kullanım oranlarının belirlenmesi
Examining the architectural and technical terms of the scenes in Erzurum and determining their contribution to urban culture and their use rates in artistic activities
MERVE TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. ELİF ÖZHANCI
- Yerel halkın sakin şehir (Cittaslow) bağlamında Erzurum/Uzundere'yi turizm, ekonomi, sosyo-kültürel ve çevresel açıdan değerlendirmesi
A touristic, sociocultural, and environmental evaluation of Erzurum/Uzundere in the context of local residents (Cittaslow)
HACI ARSLAN UZAN
Doktora
Türkçe
2018
TurizmAtatürk ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği ve Otelcilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKALP NURİ SELÇUK