Geleneksel El Sanatları'nın yaşatılmasında Olgunlaşma Enstitüleri'nin yeri: Güneydoğu Anadolu örneği (Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt)
The place of Maturation Institutes in the survival of traditional handicrafts: The example of Southeastern Anatolia (Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt)
- Tez No: 994029
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLSEN BAŞ TERZİOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış; sahip olduğu kültürel birikim, geleneksel el sanatlarının çeşitliliği ve zenginliğini ortaya çıkarmıştır. Bölgenin önemli kültür merkezleri arasında yer alan Diyarbakır, Mardin, Siirt ve Gaziantep; stratejik konumları, köklü tarihleri ve kültürel dokularıyla geleneksel üretim biçimlerinin bugünlere ulaşmasında belirleyici rol oynamıştır. Bu şehirlerdeki Olgunlaşma Enstitüleri ise, yüzyıllardır süregelen el sanatı geleneklerini hem koruyan hem de çağın koşullarına uyarlayarak yaşatan kurumsal yapılardır. Geleneksel el sanatlarının eğitimi, üretimi, arşivlenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması noktasında önemli bir misyon üstlenen bu enstitüler, bölgedeki kültürel kimliğin yaşatılmasına da doğrudan katkı sağlamaktadır. Bu çalışma kapsamında, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan Olgunlaşma Enstitüleri'nin geleneksel el sanatlarının korunması ve yaşatılmasındaki rolleri araştırılmış; yürüttükleri eğitim faaliyetleri, üretim süreçleri ve kültürel mirasa yönelik çalışmalar incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, Diyarbakır, Mardin, Siirt ve Gaziantep Olgunlaşma Enstitülerinde yaşatılan geleneksel el sanatlarını belirlemek, bu sanatların sürdürülebilirliğini sağlayan uygulamaları tespit etmek ve bölgesel kültürel etkileşimin el sanatlarına yansımalarını ortaya koymaktır. Çalışma, ilgili enstitülerin yerinde gözlemlenmesi, arşivlerinin taranması, alan uzmanları ve usta öğreticilerle yapılan görüşmeler doğrultusunda Sanat Tarihi ve Halk Bilimi araştırma yöntemlerine uygun şekilde hazırlanmıştır. İncelenen bulgular; telkâri, bakırcılık, dokumacılık, taş işçiliği, oyacılık, keten ve ipek üretimi gibi geleneksel el sanatlarının enstitülerde hem teknik hem de estetik açıdan yeniden ele alındığını göstermektedir. Ayrıca her bir ilin kendine özgü motif, teknik ve malzeme kullanımının kurumsal eğitimle desteklenerek yaşatıldığı tespit edilmiştir. Çalışma metin, çizim, tablo, fotoğraf ve haritalarla zenginleştirilmiş; bölgeye özgü el sanatlarının bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Hazırlanan bu tezin, başta geleneksel el sanatları araştırmaları olmak üzere Olgunlaşma Enstitüleri'nin kültürel mirasın korunmasındaki yeri üzerine yapılacak çalışmalara katkı sunması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
The Southeastern Anatolia Region has hosted numerous civilizations throughout history, and its rich cultural heritage has contributed to the diversity and abundance of traditional handicrafts. Diyarbakır, Mardin, Siirt, and Gaziantep—prominent cultural centers of the region—have played a decisive role in the survival of traditional production practices thanks to their strategic locations, deep-rooted histories, and distinctive cultural textures. The Maturation Institutes (Olgunlaşma Enstitüleri) located in these cities serve as institutional structures that not only preserve centuries-old craft traditions but also adapt them to contemporary conditions. These institutes undertake an essential mission in the education, production, documentation, and transmission of traditional handicrafts to future generations, thereby contributing directly to the preservation of regional cultural identity. Within the scope of this study, the roles of the Maturation Institutes in the Southeastern Anatolia Region in preserving and sustaining traditional handicrafts were examined, and their educational activities, production processes, and cultural heritage initiatives were analyzed. The main aim of the research is to identify the traditional handicrafts maintained in the Maturation Institutes of Diyarbakır, Mardin, Siirt, and Gaziantep, to determine the practices that ensure their vi sustainability, and to reveal the reflections of regional cultural interaction on these crafts. The study was prepared in accordance with Art History and Folklore research methods through on-site observations of the relevant institutes, examination of their archives, and interviews conducted with field experts and master instructors. The findings indicate that traditional handicrafts such as filigree, copperwork, weaving, stone carving, lacework, and linen and silk production are revisited within the institutes from both technical and aesthetic perspectives. Furthermore, it was determined that each city's unique motifs, techniques, and material usage are sustained through institutional education. The study was enriched with texts, illustrations, tables, photographs, and maps, aiming to provide a holistic evaluation of the region's traditional handicrafts. It is expected that this thesis will contribute to future research on traditional handicrafts as well as studies focusing on the role of Maturation Institutes in the preservation of cultural heritage.
Benzer Tezler
- Hattat Hamid Aytaç ve Halim Özyazıcı'nın bazı eserlerinin temel tasarım ilkeleri bakımından tahlili
Calligrapher Hami̇d Aydaç and Hali̇m Özyazıcı's some of the works in terms of the basic design of the assay
SÜMEYRA ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Güzel SanatlarSelçuk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ÖZKAFA
DOÇ. DR. E.EGEMEN ASLAN
- Hacı Selim Ağa Yazma Eser Kütüphanesi koleksiyonlarındaki katı' ciltlerin teknik ve desen analizi
Technical and pattern analysis of kati' bindings in Haci Selim Ağa Manuscript Library collections
ARZU ÇEBİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
El SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. YASİN ÇAKMAK
- Görsel sanatlar dersinde tezhip sanatının batı resim sanatı tekniğine uygun olarak verilmesine ilişkin örnek bir çalışma
A sample study on giving illumination art in visual arts classes in accordance with the western pictorial art technique
HATİCE YUMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Güzel SanatlarGazi ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YUSUF BAYTEKİN BALCI
- Geleneksel Türk süsleme motiflerinin günümüz mobilyalarına uygulanması
Traditional Turkish ornament motifs application to contemporary furniture
TUĞBA GÜRLEYEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Ağaç İşleriGazi ÜniversitesiMobilya ve Dekorasyon Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN EFE
- Kaşkay Türklerinin tarihi
The History of Qashqai Turks
BABEK CAVANŞİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. AHMET TAŞAĞIL