Mekkî sûrelerdeki Medenî âyetler ve Medenî sûrelerdeki Mekkî âyetler problemi
The problem of Medinan verses in Meccan surahs and Meccan verses in Medinan surahs
- Tez No: 994034
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERSİN ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Klasik Kur'ân ilimlerinde önemli bir yer tutan Mekkî ve Medenî hem âyetlerin tasnifi hem nüzûl sırasının belirlenmesi hem de Kur'ân-ı Kerîm'in hitap bağlamının tespiti açısından temel bir parametre olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda Bedrüddin ez-Zerkeşî (ö. 794/1392) ve Celaleddin es-Süyûtî (ö. 911/1505) gibi klasik dönemin önde gelen alimleri, Mekkî sûrelerde Medenî âyetlerin ve Medenî sûrelerde Mekkî âyetlerin yer aldığını belirterek, bu genel tasnife çeşitli istisnalar getirmektedirler. Ancak bu istisnaların yalnızca teorik düzeyde mi kaldığı, yoksa müfessirlerin tefsir pratiklerine de yansıyıp yansımadığı, araştırmaya değer bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, söz konusu istisnai âyetlerin tefsir literatüründeki karşılığını tespit etmeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede, klasik literatürde geçen istisna örneklerinin dayanakları ve gerçekliği değerlendirilmekte, usûl eserlerinde öne çıkan kriterlerin ne ölçüde dikkate alındığı veya gerçekçi olduğu tartışılmaktadır. Özellikle cihad, ehl-i kitap ve ahkâm gibi içeriği itibarıyla Medenî kabul edilen konuların, Mekkî sûrelerde yer alması dikkat çekici bulunmakta ve bu âyetlerin istisna edilme gerekçeleri müfessirlerin yorumları üzerinden değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bu kapsamda, klasik dönem müfessirlerinden Mukâtil b. Süleymân (ö. 150/767), Taberî (ö. 310/923), Mâtürîdî (ö. 333/944), Zemahşerî (ö. 538/1144), Râzî (ö. 606/1210), Kurtubî (ö. 671/1273), İbn Kesîr (ö. 774/1373), Ebüssuûd (ö. 982/1574) gibi isimlerin yanı sıra çağdaş tefsir temsilcilerinden Muhammed Reşîd Rızâ (1865-1935), Muhammed İzzet Derveze (1888-1984), Mevdûdî (1903-1979), Vehbe ez-Zühaylî (1932-2015) gibi müfessirlerin bu istisnalara ne ölçüde dikkat ettikleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Çalışma, sadece kavramsal bir ayrımı değil, aynı zamanda bu ayrımın tefsir geleneğindeki reel karşılığını da sorgulamakta ve teorik düzeyde dile getirilen ilkelerin pratikte ne ölçüde içselleştirildiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The classification of Makkan and Madinan verses, which holds a significant place in classical Qur'anic sciences, is regarded as a fundamental parameter both for determining the chronological order of nuzūl (revelation) and for identifying the contextual audience of the Qur'ān. In this regard, prominent scholars of the classical period such as Badr al-Dīn al-Zarkashī (d. 794/1392) and Jalāl al-Dīn al-Suyūṭī (d. 911/1505) introduced several exceptions to this general classification by noting that Madinan verses can be found in Makkan sūras and vice versa. However, whether these exceptions remained merely theoretical or found reflection in exegetical practice remains a subject worthy of investigation. This study aims to identify how these exceptional verses are treated in the tafsīr literature. In this context, the foundational sources of such exceptions, along with their systematic structures, are examined, and the clarity and functionality of the classification criteria found in uṣūl al-tafsīr works are evaluated. Particular attention is paid to topics such as jihād, ahl al-kitāb, and aḥkām, which are thematically considered Madinan, but appear in Makkan sūras. These verses are analyzed through the interpretive approaches of classical and modern exegetes, focusing on the rationale behind their classification as exceptions. In this regard, the interpretations of classical commentators such as Muqātil b. Sulaymān (d. 150/767), al-Ṭabarī (d. 310/923), al-Māturīdī (d. 333/944), al-Zamakhsharī (d. 538/1144), Fakhr al-Dīn al-Rāzī (d. 606/1210), al-Qurṭubī (d. 671/1273), Ibn Kathīr (d. 774/1373), and Abū al-Suʿūd (d. 982/1574), as well as modern exegetes such as Muḥammad Rashīd Riḍā (1865–1935), Muḥammad ʿIzzat Darwazah (1888–1984), Abū al-Aʿlā al-Mawdūdī (1903–1979), and Wahbah al-Zuḥaylī (1932–2015), are comparatively analyzed. This study not only questions a conceptual distinction but also seeks to uncover the practical implications of this distinction within the tafsīr tradition, assessing the extent to which theoretical principles have been internalized in exegetical practice.
Benzer Tezler
- Ulûmu'l-Kurʻân literatüründe Mekkî-Medenî ile ilgili ihtilaflar ve tefsire yansıması
Disputes related to Meccan and Medinan in ʿUlūm al-Qurʾān literature and the its effect on tafsir
MUHAMMED ŞERİF KAHRAMAN
Doktora
Türkçe
2022
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ÇALIŞKAN
- Eğitim metodunun Mekkî-Medenî sûrelerdeki farklılığı
The difference in educational method between Meccan and Medinan surahs
RUVEYDA BÜLBÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinGaziantep İslam Bilim ve Teknoloji ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET DEMİR
- Medenî surelerde iktisadi alana ilişkin kelimeler ve ilgili ayetlerin yorumları
The words related to economic area i̇n the medinan suras andcomments of the relevant verses
MEHMET SAMİ YILDIZ
Doktora
Türkçe
2014
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
- Kur'ân ilimleri açısından infitâr sûresi, tefsir ve yorumu
The interpretation and comment of the surah al-infitaar in terms of Quranic sciences
İSKENDER DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN BERK
- Mekkî surelerde sosyal baskı
Social pressure in Makki surahs
MEHMET BAĞÇİVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN AYDIN