Güyük Kağan'dan Tuluy İç Savaşına: Türkistan'ın siyasi ve sosyal yapısı (1246-1266)
From Guyuk Khan to the Toluid Civil War: Political and social structure of Turkistan (1246-1266)
- Tez No: 994163
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TANRIVERDİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Moğollar, Orta Asya, Orta Çağ, Türkistan, Mongoşs, Central Asia, Middle Ages, Turkistan
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Türk Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Moğolların tarih sahnesine çıkışının ardından Cengiz Han liderliğinde Türkistan coğrafyasının hâkimiyet altına alınması, bölgenin siyasi, idari ve demografik yapısında köklü dönüşümlere yol açmıştır. Bu çalışma Moğol İmparatorluğu'nun kurumsallaşma sürecinin ardından hanedan içi iktidar mücadelelerinin belirginleşmeye başladığı bir dönemden zirveye çıktığı dönemi, 1246-1266 yılları arasında Türkistan'ın imparatorluk içerisindeki siyasi konumunu ve yönetim yapısını incelemektedir. Çalışmanın kronolojik çerçevesi Güyük Kağan'ın tahta çıkışıyla başlamakta ve Arık Böke'nin Kubilay Kağan ile giriştiği taht mücadelesini kaybederek ölümüyle sona ermektedir. Araştırmanın amacı, Ögedey Kağan'ın ölümünden sonra ortaya çıkan otorite boşluğu bağlamında Moğol hanedanı içerisindeki iktidar mücadelelerinin Türkistan üzerindeki yansımalarını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda Güyük Kağan dönemi, nâiblik süreçleri ve Möngke Kağan'ın iktidarı sırasında merkezî otoritenin yeniden yapılandırılması ele alınmış; söz konusu gelişmelerin Türkistan'daki idari düzen, toplum, yerel yöneticiler ve bölgesel güç dengeleri üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca Arık Böke ile Kubilay arasındaki taht mücadelesinin, Türkistan ve özellikle Çağatay sahasında yarattığı siyasi sonuçlar incelenmiştir. Çalışmada, Türkistan'ın tarihi ve jeopolitik özellikleri göz önünde bulundurularak bölgenin Moğol imparatorluğu açısından her dönem taşıdığı stratejik önem vurgulanmaya çalışılmıştır. Türkistan'ın yalnızca fethedilen ve köprü misyonu üstlenen bir alan değil; askerî sevkiyat, lojistik imkânlar, insan kaynağı ve ekonomik üretim bakımından imparatorluk siyasetini besleyen temel bölgelerden biri olduğu ortaya konulması hedeflenmiştir. Araştırmada başta Cüveynî ve Reşîdüddin olmak üzere dönemin temel İslâmî kaynakları, modern tarih araştırmaları ve Batı dünyasında Moğol tehdidi algısıyla kaleme alınmış olan seyyah ve aynı zamanda rahip olan Plano Carpini ile rahip Wilhelm von Rubruk'un seyahatnameleri kullanılmıştır. Bu kaynaklar aracılığıyla Moğol merkezî yönetiminin işleyişi, hanedan içi ilişkiler ve Türkistan'daki idari uygulamalar ile toplumun sosyal yapısı karşılaştırmalı biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma Moğol İmparatorluğu'nun XIII. yüzyıl ortalarındaki iç siyasi gelişmelerini Türkistan merkezli bir perspektifle değerlendirerek bölgenin imparatorluk siyaseti içerisindeki yerini ve önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle tez, Türkistan'ın Moğol hâkimiyeti altındaki siyasi, idari ve toplum yapısının daha kapsamlı biçimde anlaşılmasına katkı sağlamasını amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Following the emergence of the Mongols on the historical stage, the conquest of Turkistan under the leadership of Genghis Khan led to profound transformations in the political, administrative, and demographic structure of the region. This study examines the political position and administrative structure of Turkistan within the Mongol Empire between 1246 and 1266, a period during which intra-dynastic power struggles shifted from initial emergence to their peak. The chronological framework of the research begins with the accession of Güyük Khan and concludes with the death of Ariq Böke following his unsuccessful power struggle against Kublai Khan. The primary objective of the study is to reveal the reflections of the power struggles within the Mongol dynasty on Turkistan, particularly in the context of the authority vacuum that emerged after the death of Ögedey Khan. In this regard, the reign of Güyük Khan, the regency periods, and the restructuring of central authority during the reign of Möngke Khan are discussed. The effects of these developments on administrative order, society, local rulers, and regional power balances in Turkistan are evaluated. Furthermore, the political consequences of the civil war between Ariq Böke and Kublai Khan, especially in the Chagatayid territories, are analyzed. Considering the historical and geopolitical characteristics of Turkistan, the study emphasizes the strategic importance the region held for the Mongol Empire in every period. It aims to demonstrate that Turkistan was not merely a conquered territory but one of the fundamental regions sustaining imperial politics in terms of military shipments, logistics, human resources, and economic production. The research utilizes primary Islamic sources of the period, notably Juvayni and Rashid al-Din, alongside modern historical studies and the travelogues of Plano Carpini and William of Rubruck, which were written from the perspective of the Mongol threat to the Western world. Through these sources, the functioning of the Mongol central administration, intra-dynastic relations, administrative practices in Turkistan, and the social structure of the society are examined comparatively. In conclusion, this study evaluates the internal political developments of the Mongol Empire in the mid-13th century through a Turkistan-centered perspective, revealing the significance of the region within imperial politics and contributing to a more comprehensive understanding of the political and social structure of Turkistan under Mongol rule.
Benzer Tezler
- HI, HII, 17 Mn 4 ve 19 Mn 5 kazan çeliklerinin kaynağında ITAB'nin tokluğuna ısı girdisinin ve gerilme giderme tavlamasının etkileri
The Effects of heat input and stress-relief tempering on the toughness of the HAZ in the welding of type HI, HII, 17 Mn 4 and 19 Mn 5
ADNAN DİKİCİOĞLU
- Oryantalist resimlerde doğu tekstilleri
The Eastern textiles in the orientalist pictures
GÜLSÜM YÜCEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FERYAL İREZ
- Türkiye'de su ürünleri üretimi ve su ürünleri üretiminde bir yatırım uygulaması
Başlık çevirisi yok
MEHMET AKYILDIZ
- Kişilik özelliklerinden kendine güven, kararlılık ve başarı dürtüsünün sportif performansa ve geliştirilmesine etkileri
Başlık çevirisi yok
OSMAN SATİ COŞKUNTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ETHEM LEVENT
- Doğu Avrupa gelişmeleri -Türkiye'ye etkileri-
Başlık çevirisi yok
MEHMET ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL