Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde zihinselleştirme, empati ve aleksitimi düzeyleri ile yürütücü işlevler arasındaki ilişki
Executive functions and social cognitive processes in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder: associations among mentalization, empathy, and alexithymia
- Tez No: 994212
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ABANOZ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Psikiyatri, Child Health and Diseases, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Aleksitimi, Empati, Ergenler, Alexithymia, Empathy, Adolescents
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Psikiyatrisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan ergenlerde yürütücü işlevler ile sosyal bilişsel süreçler olan zihinselleştirme (mentalizasyon), empati ve aleksitimi arasındaki ilişkilerin incelenmesi ve bunların sağlıklı ergenlerle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Böylece, DEHB'de yürütücü işlevler ile sosyal bilişsel yetiler arasındaki olası ilişkisel örüntünün bütüncül şekilde değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmaya Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran 14–18 yaş arası DEHB tanılı 62 ergen ile yaş ve cinsiyet açısından benzer özelliklere sahip 66 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik veri formu uygulanmış, tanısal değerlendirme Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Formu (K-SADS-PL) ile gerçekleştirilmiştir. Yürütücü işlevler Stroop Testi TBAG Formu, İz Sürme Testi (İST-A-B) ve Yönetici İşlev Davranışlarını Derecelendirme Ölçeği (YİDDÖ-ABF) ile sosyal biliş değişkenleri ise Çocuklar İçin Mentalizasyon Ölçeği, Çocuklar İçin Empati Ölçeği ve Çocuklar İçin Aleksitimi Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Veriler IBM SPSS 22 kullanılarak analiz edilmiş, anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak belirlenmiştir. Bulgular, DEHB grubunda yürütücü işlevlerin anlamlı düzeyde bozulduğunu göstermiştir. Kontrol grubuna kıyasla, DEHB'li ergenlerde Stroop ve İST'de süre ve hata puanları ve YİDDÖ-ABF alt ölçek ve indeks puanları anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, yürütücü işlev göstergeleri ile sosyal bilişsel değişkenler arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. YİDDÖ-ABF'in davranış düzenleme ve üstbiliş indeksleri, mentalizasyonun duygusal farkındalık, kendini yansıtmayı reddetme ve duyguların düzenlenmesi alt boyutlarıyla negatif yönde ilişkili bulunmuştur. Aleksitimi toplam ve alt boyut puanları yürütücü işlev bozulması ile pozitif yönde ilişkiler göstermiştir. Empati düzeyleri ile mentalizasyonun tüm alt boyutları ise yürütücü işlev göstergeleriyle negatif yönde ilişkiler sergilemiştir. Bu bulgular DEHB'li ergenlerde yürütücü işlevler ile sosyal bilişsel süreçlerin birbirleriyle ilişkili yapılar olduğunu düşündürmektedir. Çalışma, bu iki alanın birlikte değerlendirildiği kapsamlı bir inceleme sunmakta ve DEHB'de sosyal işlevselliğin nörobilişsel temellerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Elde edilen veriler DEHB'de klinik değerlendirme ve müdahale planlarında yürütücü işlevler ve sosyal biliş alanlarının eşzamanlı olarak ele alınmasının önemine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the relationships between executive functions and the social-cognitive processes of mentalization, empathy, and alexithymia in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), and to compare these domains with healthy peers. The overarching goal was to provide a comprehensive evaluation of the potential interactional patterns between executive functions and social-cognitive abilities in ADHD. The sample consisted of 62 adolescents aged 14–18 years diagnosed with ADHD who presented to the Child and Adolescent Psychiatry Clinic of Sivas Cumhuriyet University, and 66 age- and sex-matched healthy controls. Sociodemographic data were collected, and diagnostic assessment was conducted using the Turkish version of the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children—Present and Lifetime Version (K-SADS-PL). Executive functions were assessed using the Stroop Test TBAG Form, the Trail Making Test (TMT-A/B), and the Behavior Rating Inventory of Executive Function—Parent Form (BRIEF-PF). Social-cognitive variables were evaluated with the Mentalization Scale for Children, the Children's Empathy Scale, and the Children's Alexithymia Scale. Data were analyzed using IBM SPSS 22, with statistical significance set at p < 0.05. Findings indicated significant impairments in executive functions among adolescents with ADHD. Compared with controls, the ADHD group had significantly higher time and error scores on the Stroop and TMT, as well as higher BRIEF-PF subscale and index scores. Significant associations were also observed between executive functions and social-cognitive variables. The behavioral regulation and metacognition indices of the BRIEF-PF were negatively correlated with the emotional awareness, non-reflection/self-reflection rejection, and emotion regulation subdimensions of mentalization. Total and subscale alexithymia scores showed positive associations with executive dysfunction. Empathy levels, across cognitive, emotional, and somatic components, exhibited negative correlations with executive-function indicators, demonstrating a pattern similar to that observed for mentalization. These findings suggest that executive functions and social-cognitive processes are interrelated constructs in adolescents with ADHD. The study provides a comprehensive examination of these domains and contributes to a deeper understanding of the neurocognitive underpinnings of social functioning in ADHD. The results highlight the importance of simultaneously addressing executive and social-cognitive processes in clinical assessment and intervention planning for adolescents with ADHD.
Benzer Tezler
- Zihin kuramı çerçevesinde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların duygu tanıma ve diğer kişilerin zihinsel durumlarını temsil performansları
Emotion recognition of children with attention deficit and hyperactivity disorder as well as other's people's mental states' representative performance according to theory of mind
SARITA ELHADEF
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde nikotin tüketimi, zihin gezinmesi, duygu düzenleme, zihinselleştirme ve yürütücü işlevlerin incelenmesi
Investigation of nicotine use, mind wandering, emotion regulation, mentalization, and executive functions in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder
AYŞE TUĞBA AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriHacettepe ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN ASLAN
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde internet bağımlılığı sıklığının ve ilişkili faktörlerin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
The comparison of prevalance and associated factors of internet addiction between adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder and healthy controls
RECEP BOSTAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
PsikiyatriMersin ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZALP EKİNCİ
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde akıllı telefon kullanım düzeyi ile dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu semptom şiddeti ilişkisi
Correlation between level of smartphone use and attention deficit hyperactivity disorder symptom severity in adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
FUNDA DANDIL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriGaziantep ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEM GÖKÇEN
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde kendine zarar verme davranışı ve yavaş bilişsel tempo belirtileri ile ilişkisi
The relationship between nonsuicidal self-injury and sluggish cognitivetempo symptoms in adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
BEYZA ERGÜL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriHacettepe ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU ERSÖZ ALAN