Bursa İnebey Kütüphanesi Orhan 1264 numarada kayıtlı şiir mecmuasının metin, inceleme ve tasnifi
Text, analysis, and classification of the poetry journal registered as Orhan 1264 in Bursa İnebey Library
- Tez No: 994305
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Şiir Mecmuası, Kaside, Nazire, Divan, Classical Turkish Literature, Poetry Anthology, Kaside, Nazire, Divan
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mecmualar dönemin sanat ve edebiyat telakkisini yansıtan, haklarında hiçbir bilgimizin olmadığı veya kısıtlı bilgilere sahip olduğumuz şairlerin şiirlerini barındıran, bilinen şairlerin bilinmeyen şiirlerini de ortaya çıkarabilen ve bu vasıflarıyla Eski Türk edebiyatı sahasına ışık tutan eserlerdir. Üzerinde herhangi bir çalışmanın yapılmadığı tespit edilen ve bu vesileyle araştırmamıza konu olan Bursa İnebey Kütüphanesi Orhan Gazi Cami Koleksiyonu 1264 numarada kayıtlı“Mecmû'a-i Kasâ'id ve Eş'âr ve Nezâ'ir”isimli şiir mecmuası hem tarihi bakımdan erken bir döneme ait olması, divanî hatla yazılmış olması ve klasik divan tertibine uygun yapısı gibi hususiyetleri hem de muhtevasında barındırdığı; bilinen ve haklarında pek bilgi bulunmayan yaklaşık 60 şairin kaside, gazel, musammat ve sair nazım şekillerinde 200 civarı şiir ve naziresi ile içerik açısından da ciddi önem arz etmektedir. Yapılan inceleme neticesinde hazırlanan bu çalışmanın Giriş bölümünde mecmualar hakkında genel bilgiler verilmiş, Eski Türk edebiyatındaki yeri değerlendirilmiş ve mecmua tasnifi yapılmıştır. İnceleme bölümünde mecmuanın hattı, tertibi, cildi, varak düzeni ve yazım tarihi gibi şekli özellikleri ele alınmış; ardından şair ve şiir çeşitliliği rakamsal verilerle ortaya konmuş, şiirleri bulunan şairler ve yaşadıkları dönemler hakkında bilgiler sunulmuştur. Muhteva kısmında şiirlerin başlıkları, mahlasları, nazım şekilleri ve türleri, vezinleri, kafiye ve redifleri gibi teknik yönleri tespit edilmiş; divanları elde olan şairlerin mecmuadaki şiirleriyle divanlardaki örnekleri karşılaştırılmıştır. Mecmuada yer alan nazireler, zemin şiirleriyle karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıkları ortaya konmuştur. Ayrıca mecmua, MESTAP sistemine göre tasnif edilmiştir. Metin bölümünde ise mecmuanın transkripsiyon alfabesiyle aktarımı verilmiştir. Bu çalışma ile Eski Türk edebiyatı sahasına yeni şairler ve şiirler kazandırılmış, Türk edebiyatının zengin kaynakları içerisinde yer alan mecmua literatürüne daha önce incelenmemiş bir örnek eklenerek klasik edebiyat araştırmalarına katkı sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Mecmuas are literary compilations that reflect the artistic and literary understanding of their time. They contain poems by poets about whom we have little or no information, as well as previously unknown works by well-known poets. With these qualities, they shed light on the field of Classical Turkish literature. The poetry mecmua titled Mecmû'a-i Kasâ'id ve Eş'âr ve Nezâ'ir, registered under number 1264 in the Orhan Gazi Mosque Collection of the Bursa İnebey Manuscript Library, has been identified as a manuscript on which no prior study has been conducted. Its significance lies both in its early historical dating, its use of divanî script, and its arrangement in accordance with the classical divan structure, as well as in its rich content, comprising approximately sixty poets represented with around two hundred poems and nazires in various forms such as kaside, gazel, musammat, and others. In the Introduction section of this study, general information about mecmuas is provided, their place in Classical Turkish literature is evaluated, and the classification of the selected mecmua is presented. The Analysis section examines the manuscript's script, layout, binding, folio structure, and estimated date of writing. It then presents numerical data on the diversity of poets and poems, along with biographical notes on the poets and the periods in which they lived. The Content section identifies technical features such as poem titles, mahlas usage, poetic forms and genres, meters, rhyme schemes, and redifs. Poems by poets whose divans are extant have been compared with their counterparts in the mecmua. Nazires found in the manuscript have been analyzed alongside their original zemin poems to highlight similarities and differences. Additionally, the mecmua has been classified according to the MESTAP system. In the Text section, the full transcription of the mecmua is presented using the modern transcription alphabet. Through this study, new poets and poems have been introduced to the field of Classical Turkish literature, and an unexamined example has been added to the corpus of mecmua literature, thereby contributing to ongoing research in Turkish literary history.
Benzer Tezler
- Bursa İnebey Kütüphanesi'nde bulunan Ulu Cami Koleksiyonuna ait yazma eserlerin şemse cilt kapakları
Semse bookbinding covers of manuscripts which belong to Great Mosque Collection in Bursa Inebey Library
YASİN ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. HABİB İŞMEN
- Dil-güşâ (Giriş-metin-dizin-tıpkıbasım)
Dil-güşâ (Introduction-Text-Index-Same Printing)
SİNAN KAZANCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN YAVUZ
- Mahmud Fenârî'de tasavvufi terbiye ve ölüm
Sufi education and death in Mahmud Fanari
ASUMAN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAfyon Kocatepe ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN MUSAHANLI
- Bursa İnebey Kütüphanesi'ndeki fıkıh usûlü kitapları üzerine bir araştırma
A research on the books of usûl al-fiqh in Bursa Inebey Library
MUSTAFA ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP CİCİ
- Bursa İnebey Kütüphanesi'nde bulunan bir Terceme-i Kur'ân (Fâtiha Sûresi, Bakara Sûresi, Âl-i İmrân Sûresi, Nisâ Sûresi, Mâide Sûresi 1b-127a) (Metin-inceleme)
A translation of the Qur'an found in the Bursa İnebey Library (Surah Al-Fatiha, Surah Al-Baqarah, Surah Al-Imran, Surah An-Nisa, Surah Al-Ma'idah 1b-127a) (Text-analysis)
TAYYİBE NURDAN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYHAN ÇORAK