Yükseköğretim sisteminde yapılan araştırma politikası değişikliklerinin etkileri
The effects of research policy changes in the higher education system
- Tez No: 994708
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEHRA TAŞKIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye yükseköğretim sisteminde son yıllarda gerçekleştirilen araştırma politikası değişikliklerinin akademik üretim ve etki göstergeleri üzerindeki sonuçlarını nitel ve nicel yöntemleri birlikte kullanan karma bir araştırma tasarımıyla incelemektedir. Araştırma kapsamında, kaliteyi artırma ve uluslararası görünürlüğü yükseltme hedefleri doğrultusunda uygulamaya konulan araştırma fonları, doçentlik kriterleri ve akademik teşvik sistemi gibi temel politika araçlarının bilimsel çıktılar üzerindeki yansımaları bütüncül bir çerçevede değerlendirilmiştir. Çalışmanın ampirik temelini, Web of Science ve YÖK Akademik verilerinden derlenen ve 1980-2025 dönemini kapsayan uzun dönemli bibliyometrik göstergeler oluşturmaktadır. Nicel analizlerde yayın ve atıf performansındaki eğilimler zaman serisi yöntemleriyle incelenmiş, politika değişiklikleriyle eş zamanlı yapısal kırılmaları belirlemek amacıyla Bai-Perron çoklu yapısal kırılma testleri uygulanmıştır. Nitel boyutta ise ilgili mevzuat ve politika belgeleri doküman analizi yoluyla değerlendirilerek değerlendirme sistemlerindeki dönüşümün kurumsal ve tarihsel boyutları ortaya konulmuştur. Bulgular, Türkiye'deki akademik değerlendirme süreçlerinin araştırmacı davranışlarını belirli çıktılara yönlendiren ve“metrik mimari”olarak tanımlanabilecek bir yapıya evrildiğini göstermektedir. Doçentlik ve akademik teşvik sistemlerinde yapılan sık düzenlemelerin, akademisyenleri nitelikten ziyade puan getirisi yüksek ve düşük riskli yayın stratejilerine yönelttiği tespit edilmiştir. TÜBİTAK tarafından sağlanan araştırma fonlarının bilimsel üretkenliği artırmada önemli bir itici güç olduğu görülmekle birlikte, 2015 sonrası dönemde değişen fonlama önceliklerinin yayın artış hızında görece bir yavaşlamaya yol açtığı gözlemlenmiştir. Ayrıca metrik odaklı değerlendirme yaklaşımının doğa bilimleri ile sosyal ve beşeri bilimler arasında yapısal dengesizlikler yarattığı ve sosyal bilimlerin yayın kültürünün mevcut sistem içinde dezavantajlı konumda kaldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, araştırma değerlendirme politikalarının akademik üretimi niceliksel göstergeler üzerinden yönlendirdiğini ve bu durumun disiplinler arası eşitsizlikler ile davranışsal yan etkiler üretebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular doğrultusunda tezde, nicelik-nitelik dengesini gözeten, disiplin farklılıklarını dikkate alan ve makro, mezo ve mikro düzeylerde tasarlanmış çok katmanlı politika önerileri geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the effects of recent research policy changes in the Turkish higher education system on academic production, citation impact, and researcher behavior through a mixed-methods research design that integrates qualitative and quantitative analyses. It provides a comprehensive assessment of how major policy instruments, including research funding mechanisms, associate professorship criteria, and academic incentive schemes implemented to enhance quality and international visibility, shape scientific outputs and performance patterns. The empirical basis of the study consists of long-term bibliometric indicators compiled from Web of Science and the YÖK Academic database, covering the period between 1980 and 2025. Quantitative analyses employ time-series methods to examine trends in publication and citation performance, while Bai-Perron multiple structural break tests are used to identify statistically significant shifts associated with policy changes. On the qualitative side, policy documents and regulations are analyzed through document analysis to trace the institutional and historical transformation of research evaluation practices. The findings indicate that academic evaluation processes in Türkiye have evolved into a metric-driven architecture that increasingly steers researchers toward specific output types. Frequent revisions to associate professorship and incentive criteria are shown to encourage publication strategies that prioritize point-generating and low-risk outputs over research quality. Although research funding provided by TÜBİTAK has acted as an important driver of scientific productivity, changes in funding priorities after 2015, particularly the shift toward mission-oriented and priority areas, are associated with a relative slowdown in publication growth. The results also reveal structural imbalances between the natural sciences and the social sciences and humanities, with the latter being disadvantaged under metric-based evaluation regimes due to their distinct publication cultures. Overall, the study demonstrates that research evaluation policies shape academic production primarily through quantitative performance indicators, generating disciplinary inequalities and behavioral side effects. Based on these findings, the dissertation develops multi-level policy recommendations at the macro, meso, and micro levels that aim to establish a more balanced, stable, and context-sensitive research evaluation framework that prioritizes long-term quality alongside measurable outputs.
Benzer Tezler
- Educational reforms in Ethiopia: From the imperial era to the present
Etiyopya'da eğitim reformları: Emperyal dönemden günümüze
SALİH AHMED MAHAMMODA
Doktora
İngilizce
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSA KORKMAZ
- Türkiye'de orta öğretimin zorunlu eğitim kapsamına alınmasına ilişkin bir değerlendirme
An evaluation on the inclusion of the secondary education in the scope of compulsory education in Turkey
ERCAN ESKİCİ
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN URAL
- Türkiye'de öğretmen istihdamı politikaları
Teacher employment policies in Turkey
ABBAS EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Kamu YönetimiAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TARIK SOYDAN
- Planlı dönemde yükseköğretim politikaları ve uygulamaları
Başlık çevirisi yok
TANER ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Yönetimi ve Planlaması Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZİYA BURSALIOĞLU
- Türkiye`de eğitim sisteminin genel amaçları ve temel ilkelerinin değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
MEHMET MEHDİ İÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BURHANETTİN DÖNMEZ