Kollektif bellekte yer eden hafıza mekânlarının, yapay zekâ destekli dijital ortamlarda canlandırılması ve korunması: Düzce örneği
Reviving and preserving memory spaces in collective memory in artificial intelligence-supported digital environments: The Düzce example
- Tez No: 994709
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE AKARCA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Düzce Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel alanlar, statik varlıklar olmaktan ziyade tarihsel dönüşümler, çeşitli faktörlerden kaynaklanan kayıp süreçleri ve devam eden yenilenme döngüleri tarafından sürekli olarak şekillenen, katmanlı oluşumlardır. Birçok kent, mimari ve kültürel açıdan önemli yapılarını zamanla kaybetmiş ve bu da çağdaş kentsel dokuda mekânsal ve hafızasal boşluklara yol açmıştır. Bu tez, yapay zekâ (AI) destekli dijital yöntemlerin ve web tabanlı artırılmış gerçeklik (AR) teknolojilerinin, kaybolan kentsel mirasın yeniden ortaya çıkmasına ve kolektif kentsel hafızanın sürdürülebilirliğine nasıl katkıda bulunabileceğini araştırmaktadır. Düzce şehir merkezindeki seçilmiş miras yapılarına odaklanan çalışma, tarihsel görsel verilerin parçalı ve sınırlı doğasını kabul ederek, arşiv fotoğraflarını kullanarak görüntü tabanlı, yorumlayıcı bir üç boyutlu (3D) rekonstrüksiyon iş akışı önermektedir. AI destekli araçlar, arşiv görüntülerini geliştirmek ve yorumlamak için kullanılmış, ardından bu görüntüler üç boyutlu temsillere dönüştürülmüş ve mimari okunabilirlik, ayrıntı düzeyi, doğruluk açısından eleştirel olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada, genel mekânsal varlığı ve algısal tutarlılığı vurgulayan, düşük detaylı, spekülatif olmayan bir modelleme yaklaşımı benimsemiştir. Ortaya çıkan dijital modeller, çevrimiçi kullanıma uyarlanmış ve kamu erişimi için tasarlanmış web tabanlı bir AR ortamına entegre edilmiştir. Özel bir web sitesi, birincil arayüz olarak işlev görerek, kullanıcıların orijinal konumlarında veya yakınında yer alan kare barkodlar (QR kod) aracılığıyla AR içeriğine erişerek yapıları yerinde deneyimlemelerini sağlamaktadır. Teknik kısıtlamalar kesin ölçeklendirme ve mekânsal sabitlemeyi sınırlasa da AR deneyimi, konumlandırılmış algı ve deneyimsel katılımı önceliklendirmektedir. Böylece kullanıcıların geçmiş mimari formları çağdaş kentsel bağlamlarıyla ilişkilendirmeleri mümkün olmaktadır. Kentliler tarafından deneyimlenen web sitesi, bu deneyimin anıları hatırlamayı ve şehrin tarihsel katmanlarına ilişkin farkındalığı artırabileceğini belirtmişlerdir. Tez kapsamında, AI ve AR teknolojilerinin kentsel kolektif hafızayı yeniden canlandırmak ve mimari kayıplara ilişkin kamuoyunun farkındalığını artırmak için kullanılabileceği teknik olarak ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Urban areas are layered formations that are constantly shaped by historical transformations, loss processes stemming from various factors, and ongoing cycles of renewal, rather than being static entities. Many cities have lost their architecturally and culturally significant structures over time, leading to spatial and memory gaps in the contemporary urban fabric. This thesis explores how AI-supported digital methods and web-based augmented reality (AR) technologies can contribute to the re-emergence of lost urban heritage and the sustainability of collective urban memory. Focusing on selected heritage structures in Düzce city centre, the study acknowledges the fragmented and limited nature of historical visual data and proposes an image-based, interpretative three-dimensional (3D) reconstruction workflow using archival photographs. AI-supported tools were used to enhance and interpret the archive images, which were then converted into three-dimensional representations and critically evaluated in terms of architectural legibility, level of detail, and accuracy. The research adopted a low-detail, non-speculative modelling approach that emphasised overall spatial presence and perceptual consistency. The resulting digital models were adapted for online use and integrated into a web-based AR environment designed for public access. A dedicated website serves as the primary interface, enabling users to access AR content via square barcodes (QR codes) located at or near the original sites, allowing them to experience the structures in situ. Although technical limitations restrict precise scaling and spatial stabilisation, the AR experience prioritises contextualised perception and experiential engagement. This enables users to relate past architectural forms to their contemporary urban contexts. Those who experienced the website indicated that this experience could help them recall memories and increase their awareness of the city's historical layers. The thesis technically demonstrates that AI and AR technologies can be used to revive urban collective memory and raise public awareness of architectural losses.
Benzer Tezler
- Mimarlık ve karanlık
Architecture and darkness
NİL TÜRK ATALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT ŞENTÜRK
- In between remembering and forgetting: A critical reading of Atatürk Cultural Center as a place of memory
Hatırlamak ve unutmak arasında: Atatürk Kültür Merkezi'nin bir hafıza mekanı olarak eleştirel bir okuması
DENİZ ENGİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Mimarlıkİzmir Ekonomi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURKAY PASİN
- The transformative role of digital art in public space: an experimental study on Haydarpaşa silos
Dijital sanatın kamusal mekanda dönüştürücü rolü: Haydarpaşa siloları üzerine deneysel bir inceleme
GÜLAY DİDİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL EREN KÜRKÇÜOĞLU
- Endüstriyel mekan ve kentsel hafıza: Bursa ili, Yıldırım ilçesi, şükraniye küçük sanayi çarşısı üzerinden bir değerlendirme
Industrial space and urban memory: an evaluation on Bursa, Yildirim şükraniye small industrial market
AYLİN GÜNEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge PlanlamaBursa Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇEN KILINÇ ÜRKMEZ
- Peyzaj, iklim ve kültür arasında kurulan çok boyutlu ilişkilerin araştırılması: Güneydoğu Anadolu örneği
Researching multi-dimensional relations between landscape, climate and culture: The case of Southeastern Anatolia
BAŞAK AKARSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞEN AYTAÇ