İstanbul'da bulunan anıt ağaçlarda bitki hastalıklarının tesbiti, teşhisi ve hastalıklara karşı tedavi yöntemlerinin önerilmesi
Identification, diagnosis, and recommended treatment methods for plant di̇seases in monument trees located in İstanbul
- Tez No: 994746
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEKİ SEVEROĞLU, DOÇ. DR. TURGUT TAŞKIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Botanik, Biyoloji, Botany, Biology
- Anahtar Kelimeler: Bitki hastalıkları, Plant diseases
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İstanbul'da bulunan anıt ağaçlar ve korunmaya değer nitelikteki ağaçlarda görülen hastalıkların belirlenmesi, teşhis edilmesi, yayılış özelliklerinin ortaya konması ve bu hastalıklara yönelik uygulanabilir tedavi–koruma stratejilerinin geliştirilmesi amacıyla bu çalışma yapılmıştır. İstanbul'un farklı ilçelerinde gerçekleştirilen arazi çalışmalarında anıt ağaç statüsüne sahip bireyler sistematik olarak incelenmiş, gövde, kabuk, sürgün ve yaprak dokularından örnekler alınmış; laboratuvar ortamında makroskobik ve mikroskobik incelemeler yapılarak elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda toplam 52 farklı mantar türünün anıt ve korunmaya değer ağaçlarda varlık gösterdiği tespit edilmiştir. Bu türler arasında özellikle Ganoderma applanatum, Fomes fomentarius, Perenniporia fraxinea, Fuscoporia ferruginosa, Schizophyllum commune ve Inonotus dryadeus gibi odun çürüten Basidiomycota üyelerinin yaygın ve etkili olduğu belirlenmiştir. Bu türlerin gövde içinde ilerleyen çürüklükler oluşturarak ağaçların biyomekanik dayanımını azaltması ve devrilme riskini artırması nedeniyle ciddi bir tehdit oluşturduğu anlaşılmıştır. Ayrıca Apiognomonia veneta'nın neden olduğu antraknoz ve Erysiphe platani kaynaklı külleme hastalığının İstanbul'un pek çok ilçesinde yaygın olduğu saptanmıştır. Çalışmada tespit edilen Ceratocystis platani ise hızlı ilerleyişi ve yüksek ölüm oranı nedeniyle özel önem taşıyan karantina etmenidir ve ciddi bir mücadele gereklidir. Hastalık yoğunluğunun özellikle Beşiktaş, Beyoğlu, Fatih, Üsküdar, Kadıköy ve Şişli gibi kentsel baskının yüksek olduğu ilçelerde daha fazla olduğu görülmüştür. Bu durum; toprak sıkışması, mekanik yaralanmalar, betonlaşma, hava kirliliği ve hatalı budama uygulamaları gibi kentsel etkenlerle ilişkilendirilmiştir. Ayrıca Alternaria sp., Aspergillus niger, Penicillium rubens ve Rhizopus sp. gibi sekonder patojenler, çoğunlukla fizyolojik olarak stres altındaki ya da yapısal olarak zayıflamış ağaçlarda gözlemlenmiştir. Çalışma sonucunda İstanbul'daki anıt ağaçların düzenli olarak izlenmesi, odun çürüklüğü açısından biyomekanik analizlerin yapılması, budama ve bakım çalışmalarında steril tekniklerin kullanılması, enfekte materyalin güvenli şekilde ortamdan uzaklaştırılması ve C. platani gibi karantina türleri için özel eylem planlarının oluşturulması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca toprak yapısının iyileştirilmesi, kök boğazının açılması, ağaç çevresindeki geçirgen yüzeylerin artırılması ve yıllık sağlık kontrol programlarının standartlaştırılması önerilmiştir. Bu araştırma, İstanbul'un anıt ağaçları etkileyen mantar hastalıklarının güncel durumunu ortaya koyması, kentsel ekosisteminin sağlık durumuna dair göstergeler ortaya koymakta ve uzun vadeli koruma ile izleme planları için bilimsel veri sağlayacak bir çalışmadır. Elde edilen bulgular, İstanbul'un doğal ve kültürel mirasının ayrılmaz bir parçasını oluşturan bu ağaçların sürdürülebilir şekilde korunması için temel rehber niteliğindedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to identify, diagnose, and characterize the distribution patterns of diseases observed in monumental trees and trees of conservation value in Istanbul, and to develop scientifically grounded treatment and protection strategies. Field surveys were carried out in multiple districts, during which trees registered as monumental were systematically examined. Samples were collected from trunk, bark, shoot, and leaf tissues, and the findings were evaluated through macroscopic and microscopic analyses performed under laboratory conditions. A total of 52 fungal species were identified on monumental and protected trees. Among these, wood-decaying Basidiomycota species—including Ganoderma applanatum, Fomes fomentarius, Perenniporia fraxinea, Fuscoporia ferruginosa, Schizophyllum commune, and Inonotus dryadeus—were found to be particularly widespread and pathogenic. These fungi pose a major threat to long-lived urban trees by inducing progressive internal decay, compromising biomechanical stability, and significantly increasing the risk of trunk or branch failure. Additionally, it was determined that anthracnose caused by Apiognomonia veneta and powdery mildew caused by Erysiphe platani are widespread across many districts of Istanbul. Ceratocystis platani, which was detected in the study, is a quarantine pathogen of particular concern due to its rapid progression and high mortality rate, and it requires rigorous control measures. It was observed that disease incidence was higher particularly in districts with intense urban pressure, such as Beşiktaş, Beyoğlu, Fatih, Üsküdar, Kadıköy, and Şişli. This situation was associated with urban factors such as soil compaction, mechanical injuries, concretization, air pollution, and improper pruning practices. Additionally, opportunistic secondary fungi such as Alternaria sp., Aspergillus niger, Penicillium rubens, and Rhizopus sp. were detected predominantly on physiologically stressed or structurally weakened trees. The study emphasizes the need for regular monitoring programs for Istanbul's monumental trees, detailed biomechanical assessments to evaluate internal decay, the use of sterile tools during pruning and maintenance operations, and the safe removal of infected plant material and special action plans should be developed for quarantine species such as C. platani. Further recommendations include improving soil conditions, exposing the root collar, exposing the root collar when necessary, increasing permeable surface areas around trees, and standardizing annual health inspection protocols. Overall, this research provides an up-to-date evaluation of the fungal diseases affecting Istanbul's monumental trees, offers indicators of the health status of the urban ecosystem, and delivers data-driven recommendations for long-term conservation and monitoring. The findings contribute valuable scientific insight for the sustainable protection and management of these trees, which constitute an integral part of Istanbul's natural and cultural heritage.
Benzer Tezler
- Estimation emission from crop residue burning based on crop type using remote sensing data: A case study from GAP region
GAP Bölgesi'nde uzaktan algılama verileri ile anız yakımından kaynaklanan emisyonunun ürün bazlı tespiti
KÜBRA BAHŞİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF SERTEL
- Trakya bölgesindeki zeytin ağaçlarında görülen abiyotik hastalıkların belirlenmesi ve bazı virüs hastalıklarının DAS-ELISA ile tanılanması
Determinations of abiotic diseases on olive trees and identification of some virus diseases by DAS-ELISA in the Trakya region of Turkey
ZEHRA VURANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
ZiraatNamık Kemal ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ÇITIR
- Production of antibacterial biobased blends for biomedical use
Biyomedikal alanlarda kullanılmak üzere antibakteriyel özellikli biyobazlı harmanların eldesi
METE DERVİŞCEMALOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Biyoteknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiMoleküler Biyoloji-Genetik ve Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. FATOŞ YÜKSEL GÜVENİLİR
- Taze ve ticari vişne sularının (Prunus Cerasus) toplam antosiyanin, toplam fenolik ve şeker miktarlarının tayini ve karşılaştırılması
Determination and comparison of the amount of total anthocyanin, total phenolics and sugar content of fresh and commerci̇al cherry (Prunus Cerasus) juices
ESİN KAFTANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Kimyaİstanbul Teknik ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEDİA ERİM BERKER