Merkez-çevre teorisi ve dünya sistemleri teorisinin yarı çevre kavramı perspektifinden Türkiye-Suriye ilişkilerinin analizi: 2002-2025 döneminde etkileşim ve dinamikler
Analysis of Turkey-Syria relations from the perspective of core-periphery theory and worldsystems theory's concept of semi-periphery: Dynamics and interactions during 2002-2025
- Tez No: 995211
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BURÇİN ULUĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hasan Kalyoncu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 2002-2025 döneminde Türkiye ile Suriye arasında gelişen etkileşimleri merkez-çevre kuramı ve dünya sistemi kuramının“yarı çevre–çevre”olarak adlandırılan ardışık iki basamağı perspektifinden incelemektedir. Araştırma şu sorulara odaklanır:“Türkiye neden ve nasıl yarı çevre, Suriye neden çevre konumunda kalmıştır; bu asimetrik konumlanma ikili ilişkilerde hangi dış politika tercihlerini tetiklemiştir?”Dönemin başlangıcı olarak 2002 seçilmiştir; zira Adalet ve Kalkınma Partisi'nin“komşularla sıfır sorun”doktrini Ankara-Şam hattında otuz yıl sonra ilk kapsamlı normalleşme sürecini başlatmıştır. 2025 ise kriz sonrası çok kutuplu dengelerin olgunlaştığı ve tarafların kademeli yeniden angajmana yöneldiği son eşiği temsil eder. Yöntem olarak tarihsel yorumsamacı bir çerçevede tasarlanmış nitel durum çalışması benimsenmiş; süreç izleme, belge analizi ve tematik içerik analizi birlikte kullanılarak diplomatik arşivler, TBMM tutanakları, medya raporları ve ticaret verileri derinlemesine taranmıştır. Bulgular, Türkiye'nin yarı çevre statüsünün merkez güçlerin (ABD, AB, Rusya) önceliklerini dikkate alan“esnek ittifak–seçici özerklik”dengesine dayandığını göstermektedir. 2002-2011'deki yakınlaşma politikası, Suriye krizinin derinleşmesiyle güvenlik ve sınır yönetimi odaklı müdahaleci bir tutuma evrilmiş; bu dönüşüm göç krizi, sınır güvenliği ve bölgesel vekâlet savaşları bağlamında Türkiye'yi doğrudan etkilemiştir. Astana Süreci gibi çok taraflı girişimler Ankara'nın arabulucu kapasitesini artırsa da merkez ülkelerin çıkarları ve Suriye'deki farklı aktörlerin pozisyonlarıyla sınırlanmıştır. Sonuç olarak, yarı çevre-çevre etkileşimi çerçevesi, Türkiye'nin dış politika tercihlerini ve Suriye ile ilişkilerini açıklamada bütüncül bir kavramsal dayanak sunmaktadır. Çalışma, göç, ticaret ve sınır güvenliği eksenlerini eşzamanlı ele alarak literatürdeki parçalı yaklaşımı bütünleştirici yeni bir ampirik katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines interactions between Turkey and Syria from 2002 to 2025 through the lenses of center–periphery theory and the semiperiphery/periphery tiers of the worldsystem hierarchy. It addresses the questions:“Why and how has Turkey remained a semiperipheral state while Syria has remained peripheral, and which foreign policy choices has this asymmetric positioning triggered in their bilateral relations?”The analysis begins in 2002, when the Justice and Development Party's“zero problems with neighbors”doctrine initiated the first intensive normalization with Damascus in three decades, and ends in 2025, by which time postcivilwar multipolar dynamics and cautious reengagement efforts had matured. Designed as a qualitatively oriented case study within an interpretivehistorical framework, the research employs process tracing, document analysis, and thematic content analysis of diplomatic archives, Turkish Grand National Assembly proceedings, media reports, and trade data. Findings reveal that Turkey's semiperipheral position compels a flexible alliance–selective autonomy balance shaped by the agendas of core actors (the United States, the European Union, Russia). The initial 2002-2011 rapprochement gave way to a more interventionist, securitydriven posture as Syria's civil war deepened, directly influencing Turkey through refugee flows, border security challenges, and regional proxy conflicts. Multilateral initiatives such as the Astana Process have bolstered Ankara's mediating role but remain circumscribed by core powers' interests and the stances of multiple Syrian actors. In conclusion, a semiperiphery/periphery interaction framework offers a comprehensive basis for understanding Turkey's foreignpolicy choices and its relationship with Syria. By simultaneously analyzing migration, trade, and border security dimensions, the study provides an integrated empirical contribution that overcomes the fragmented treatment of these issues in existing scholarship.
Benzer Tezler
- 21. yüzyılda demokrasi ve refah ilişkisi: Dünya sistemleri teorisi çerçevesinde bir değerlendirme
The relationship between democracy and welfare in the 21st century: An assessment within the framework of world systems theory
UĞUR SALGAR
- Demir çelik sektörü ve demir çelik sektöründe sermaye maliyeti
Iron and steel sector and cost of capital in iron and steel sector
ALİ DİKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
İşletmeMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MAHMUT HAYATİ ERİŞ
- Uluslararası hukukun tarihsel ve ekonomi-politik analizi: Bağımlılık teorisi ekseninde uluslararası hukuk
Historical and political-economic analysis of international law: International law in the context of dependency theory
MUHİTTİN GÖNENÇ HACALOĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEREN ZEYNEP PİRİM
- Bağımlılık okulu perspektifinden dünya düzeni analizi
World order analysis from the perspective of the dependency school
KÜBRA UZBOYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
EkonomiNiğde Ömer Halisdemir Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YELİZ SARIÖZ GÖKTEN
- Göçmenler tarafından Türkiye'nin hedef ülke olarak tercih edilmesinin kuramsal analizi
Theoretical analysis of Turkey's choice as a destination country by immigrants
ONUR ÇAKMAK