Geri Dön

Temporal dynamics of air passenger flow and economic performance: insight from turkish airport hubs

Türkiye'deki havalimanı merkezlerinde hava yolcu akışının zamansal dinamikleri ve ekonomik performans üzerine bir inceleme

PDF İndir

  1. Tez No: 995623
  2. Yazar: CEREN KANERAL
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. KEREM YAVUZ ARSLANLI
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Ulaşım, Ekonometri, Urban and Regional Planning, Transportation, Econometrics
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: İngilizce
  9. Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Gayrimenkul Geliştirme Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Son yıllarda havacılık sektörü Dünya'da hızlı bir şekilde büyümüştür. Eskiden havacılık sektörü yolcu ve kargolardan gelir sağlarken artık havacılık olmayan ticari sektörden de gelir elde etmeye başlamıştır. Bu ticari gelirlere duty free ler, yiyecek içecek gelirleri, lounge'lar, havalimanı otelleri gibi birçok segment örnek gösterilebilir. Böylelikle havalimanları da ülkenin ekonomik büyümesine katkı sağlamaya başlamıştır. Literatürde havacılık sektörü daha çok gayri safi milli hasıla ve yolcu sayısına odaklanıp bu ikisi arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Araştırmaların çoğunda gayri safi milli hasıla ve yolcu sayısı arasında pozitif bir ilişki olduğu bulunmuş ve birinin artışı diğerini de etkilediği sonucuna varılmıştır. Bunun dışında havacılıkta talebin nedeni araştırıldığında yolcu sayısı sayısı dışında başka değişkenler de kullanılmıştır. Örneğin nüfus, alternatif havaalanlarına uzaklık, turizm, göç, faizler arasındaki ilişkiler de incelenmiştir. Havalimanı gelirleri üzerine araştırma yapılırken özellikle havacılık dışı gelirlerle alakalı sınırlı sayıda araştırma yapılmıştır. Bu tezde havacılık olmayan ticari gelirler arasındaki ilişkiyi araştırarak literatürdeki boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Bu çalışma, Türkiye'deki iki büyük havalimanı olan Atatürk Havalimanı (AHL) ve Esenboğa Havalimanı (ESB)'ndaki ticari gelir segmentleri arasındaki ilişkileri incelemektedir. Çalışmanın kapsamı, restoran&bar, kafe&fırın, büfe, fast food, otomat, personel kafeterya, lounge ve havalimanı otelleri gibi ticari gelir verilerini içermektedir. Analiz, 2015-2019 dönemini kapsayan aylık verilere odaklanmıştır. Analizden önce, dağılımı normale yaklaştırmak için gelir rakamları doğal logaritma kullanılarak dönüştürülmüştür. Zaman serilerinin durağan olup olmadığını belirlemek amacıyla Artırılmış Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi uygulanmıştır. Durağanlık düzeyde sağlanamazsa, birinci farkları alınmıştır. Birinci farktan sonra hala durağan değilse ikinci farkları alınmıştır. Farkları alındıktan sonra durağan olmayan seriler veri setinden çıkarılmıştır. Gelir segmentleri arasındaki dinamik etkileşimleri analiz etmek için bir Vektör Otoregresif (VAR) modeli kullanılmıştır. Optimum gecikme uzunluğu, AIC ve BIC kriterlerine göre belirlenmiştir. ADF testi yapıldığında AHL için yalnızca büfe ve fast-food gelirlerinin birim köke sahip olmadığı çıkmıştır. İlk fark hesaplanmış ve restoran & bar, otomat ve otel gelirlerinin durağan olduğu bulunmuştur. İkinci fark, kafe & fırın ve lounge gelirlerinin hala durağan olmadığını belirlenmiştir. Bu sebeple lounge gelirleri ve kafe & fırın gelirleri dahil edilmemiştir. Aynı test ESB için yapılmış ve kafe & fırın gelirleri içinde birim kök bulunamamıştır. İlk fark alındığında, personel kafeterya, otomat ve restoran & bar gelirlerinin durağan olduğunu belirlenmiştir. Granger Nedensellik Testi sonuçları, AHL'de ticari gelir segmentleri arasında güçlü ve yönlü ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Özellikle otel, restoran&bar, büfe, fast food ve otomat gelirleri arasında anlamlı tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Örneğin geçmiş otel gelirleri, gelecekteki fast food ve büfe gelirlerini oldukça güçlü bir şekilde tahmin edilirken, bu ilişkinin tersi geçerli değildir. Benzer şekilde restoran&bar gelirleri gelecekteki büfe, otomat ve otel gelirlerini tahmin edebilmektedir. Fast food gelirleri de gelecekteki personel yemek gelirlerini güçlü şekilde tahmin etmektedir. Bu bulgular, AHL'de bazı gelir segmentlerinin diğer segmentler üzerinde belirgin bir yönlendirici etkiye sahip olduğunu göstermektedir. AHL özelinde karşılıklı nedensellik ilişkileri de bulunmaktadır. Özellikle otel ve otomat gelirleri arasında çift yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Aynı şekilde fast food gelirleri ile restoran&bar gelirlerinin de karşılıklı güçlü bir ilişkileri olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, AHL'de bazı segmentlerin birbirini karşılıklı olarak etkilediğini ve gelir dinamiklerinin daha entegre bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Ama fast food–vending, fast food-büfe, restoran&bar–personel kafeterya gibi bazı segmentler arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilmemiştir. ESB'de çıkan sonuçlar AHL'ye göre farklı olmakla birlikte daha zayıf ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. ESB'de yalnızca geçmiş kafe gelirlerinin gelecekteki personel kafeterya gelirlerini öngördüğü ve geçmiş personel kafeterya gelirlerinin de otomat gelirleri arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ancak bu ilişkilerin hiçbiri çift yönlü değildir. Buna göre ESB'deki tüketimlerin birbirinden daha bağımsız olduğunu ve ayrıştığı tespit edilmiştir. Bu testin ardından, gelir segmentlerine bir Impulse-Response testi uygulanmıştır. AHL için güçlü etkileşimler tespit edilmiştir. Fast food ve restoran gelirleri büfe gelirlerinde meydana gelen şoklardan kısa vadede olumsuz etkilenmişlerdir. Fast food segmentinde meydana gelen ani şokların diğer gelir segmentleri üzerindeki etkisi incelendiğinde, büfe segmentini kısa ve orta vadede olumsuz etkilemektedir. Ancak, otel ve otomat gelirleriyle doğrudan bir ilişki bulunamamıştır. Restoran ve bar gelirlerindeki ani şoklar büfe ve fast food gelirleri uzun vadede olumlu etkilenirken, otomat gelirlerini kısa vadede olumsuz etkilemektedir. Otel ve personel kafeterya gelirlerine etkisi ise büyük ölçüde nötrdür. Otel gelirlerinde meydana gelen ani şoklar, büfe ve restoran&bar segmenti üzerinde hafif bir olumsuz etkiye sahiptir. Ancak, otomat gelirleri bağımsız gözükmekte ve önemli ölçüde etkilenmemektedir. Otomat gelirlerinde meydana gelen şokların, otel ve restoran gelirlerini küçük dalgalanmalarla etkilediği gözlemlenmiştir. Ancak, bu dalgalanmalar genellikle sıfıra yakındır. Büfe gelirlerini ise kısa ve orta vadede olumsuz etkilerken, uzun vadede etkisi önemsiz kalmaktadır. Otomatların diğer segmentlerden bağımsız çalıştığı sonucuna varılmıştır. Personel kafeterya gelirlerindeki ani şokların, diğer segmentler üzerindeki etkisi uzun vadede sıfıra yakındır. Personel kafeterya segmentinin bağımsız çalıştığı sonucuna varılmıştır. ESB için de Etki-Tepki testleri yapılmıştır. Kafe gelir segmentindeki meydana gelen ani şoklar, kısa vadede otomat gelirlerini olumsuz etkilerken, uzun vadede diğer gelirleri önemli ölçüde etkilememektedir. Restoran ve bar gelirlerinde meydana gelen ani değişiklikler, diğer gelir segmentlerinde küçük dalgalanmalara neden olmaktadır. Etkiler kısa vadede sıfıra yaklaşmakta ve uzun vadede kalıcı bir etki görülmemektedir. Personel kafeterya gelirlerinde meydana gelen şokun diğer gelir türleri üzerinde hafif bir olumsuz etkisi olduğu görülmektedir. Başlangıçta olumsuz etkilemiş ancak kısa sürede dengeye kavuşmuştur. Personel kafeterya gelirlerindeki değişikliklerin havalimanı ticari satışları üzerinde önemli bir etkisi olmadığı görülmektedir. Otomat gelirlerinde ani bir şok yaşandığında, bunun yalnızca kendi gelirini olumlu etkilediği görülmektedir. Diğer gelir segmentlerini etkilememektedir. Bu durum, havalimanı yolcularının hızlı ve kolay tüketim eğiliminde olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlara dayanarak, Atatürk Havalimanı (AHL)' nin daha entegre ve daha bütünleşik bir gelir yapısına sahip olduğu görülmüştür. Bu yüzden Atatürk Havalimanı (AHL) için entegre bir ticari alan planlama sistemi benimsenebilir. Bu planlama sistemi, ticari alanların izole bir şekilde değil, bir bütün olarak planlanmasını sağlar. Bir strateji olarak, tek bir yönetim merkezi altında koordineli bir şekilde yönetilmeleri gerekir. Esenboğa Havaliman (ESB) için konsept tabanlı bir planlama sistemi oluşturulabilir. ESB'deki sonuçlar, ticari alanların birbirinden bağımsız bir şekilde faaliyet gösterdiğini göstermektedir. Bu, her ticari gelir segmentinin farklı yolculara sahip olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla, her gelir segmenti bağımsız bir pazar olarak planlanabilir

Özet (Çeviri)

The aviation sector has grown rapidly in recent years. While the aviation sector used to generate revenue from passengers and cargo, it has now begun to generate revenue from non-aviation commercial sectors as well. Examples of these commercial revenues include duty-free shops, food and beverage revenues, lounges, and airport hotels, among many other segments. Consequently, airports have begun to contribute to the country's economic growth. The literature on the aviation sector has focused primarily on gross domestic product (GDP) and passenger numbers, examining the relationship between these two. Most studies have found a positive relationship between GDP and passenger numbers, concluding that increases in one influence the other. Furthermore, when investigating the causes of demand in aviation, variables other than passenger numbers have been used. For example, the relationships between population, distance to alternative airports, tourism, migration, and exchanges have been examined. However, limited research has been conducted on airport revenues, particularly non aviation revenues. For example, factors affecting product purchases and food and beverage consumption at airport facilities have been analyzed. Furthermore, tests have been conducted to reveal the relationship between the terminal's built environment and retail revenue. This study examines the relationships between commercial revenue segments at Atatürk Airport (AHL) and Esenboğa Airport (ESB), two major airports in Türkiye. The scope of the study includes commercial revenue data from restaurant&bar, cafe&bakery, buffet, fast food, vending machine, staff cafeteria, lounge, and airport hotel. The analysis focuses on monthly data covering the period 2015-2019This thesis aims to fill a gap in the literature by investigating the relationship between non aviation commercial revenues. Prior to the analysis, revenue figures were transformed using the natural logarithm for conform to a normal distribution. The Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root test was applied to determine the stationarity of the time series. A Vector Autoregressive (VAR) model was used to analyze the dynamic interactions between revenue segments. The ADF test revealed that only buffet and fast food revenues for AHL did not have a unit root. The first difference was calculated and found that restaurant&bar, vending machine, and hotel revenues were stationary. The second difference determined that cafe & bakery, and lounge revenues were still non-stationary. To ensure a reliable data set, lounge revenues and cafe & bakery revenues were excluded. The same test was performed for the ESB, and no unit root was found for cafe & bakery revenues. The first difference determined that staff cafeteria, vending machine, and restaurant & bar revenues were stationary. Granger causality tests were conducted to determine the relationships between different revenue segments. The Granger causality test results indicate strong and directional relationships between commercial revenue segments at Atatürk Airport. In particular significant unidirectional causality was found between hotel, restaurant & bar, buffet, fast food, and vending machine revenues. For example, while past hotel revenues strongly predict future fast food and buffet revenues. Similarly, restaurant & bar revenues predict future buffet, vending, and hotel revenues. Fast food revenues also strongly predict future staff cafeteria revenues. These findings indicate that some revenue segments in the Atatürk Airport (AHL) have a significant driving influence on other segments. Mutual causal relationships are also evident in the AHL. A bidirectional relationship was found, particularly between hotel and vending machine revenues. Similarly, a strong correlation was found between fast food revenue and restaurant & bar revenues. These results suggest that some segments in the AHL influence each other and that their revenue dynamics are more integrated. However, the Granger causality test results indicate that there is no statistically significant causal relationship between personnel revenues and the restaurant, vending, buffet, and hotel segments. The acceptance of the null hypothesis in both directions suggests that these revenue streams do not Granger-cause each other. The results for the ESB were different from those for the AHL, but weaker relationships were found. In the ESB, only past café revenues predicted future staff cafeteria revenues, and a significant relationship was found between staff cafeteria revenues and vending machine revenues. However, none of these relationships were bidirectional. Accordingly, consumption in the ESB was found to be more independent and differentiated from one another. Following this test, an Impulse-Response test was applied to the revenue segments. Strong impulse-response patterns were found for the AHL. Fast food and restaurant revenues were negatively affected in the short term by shocks to buffet revenues. When examining the impact of sudden shocks in the fast food segment on other revenue segments, it was found that the buffet segment was negatively affected in the short and medium term. However, no direct relationship was found with hotel and vending machine revenues. Sudden shocks in restaurant&bar revenues positively affect buffet and fast food revenues in the long term, while vending machine revenues are negatively affected in the short term. The effect on hotel and staff cafeteria revenues is largely neutral. Sudden shocks in hotel revenues have a slight negative impact on the buffet and restaurant & bar segments. Shocks in vending machine revenues have been observed to affect hotel and restaurant&bar revenues with small fluctuations. However, these fluctuations are generally close to zero. While they negatively affect buffet revenues in the short and medium term, the long-term impact of vending machines remains insignificant. It has been concluded that vending machines operate independently of other segments. Sudden shocks in staff cafeteria revenues have a near-zero impact on other segments in the long term. Impulse response tests were also conducted for the ESB. Sudden shocks in the cafe revenue segment negatively affect vending machine revenues in the short term but do not significantly affect other revenues in the long term. Sudden changes in restaurant& bar revenues cause small fluctuations in other revenue segments. These effects approach zero in the short term, and no lasting impact is observed in the long term. Shocks in staff meal revenues appear to have a slight negative impact on other revenue types. It initially had a negative impact, but it quickly stabilized. Changes in staff cafeteria revenues appear to have no significant impact on airport commercial sales. Based on the results, Atatürk Airport (AHL) appears to have a more integrated and cohesive revenue structure. Therefore, an integrated commercial area management system could be adopted for Atatürk Airport. This system ensures that commercial areas are planned holistically, rather than in isolation. As a strategy, they should be managed in a coordinated manner under a single management center. A concept-based management system could be developed for Esenboğa Airport (ESB). The results at ESB indicate that commercial areas work independently and in isolation. This suggests that each commercial revenue segment has different passenger bases. Therefore, each revenue segment should be planned as an independent market.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    75485

    Ulaştırma sistemlerinin bütünleşik analizi

    Integrated analysis of transportation systems

    TEVFİK BAŞAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1998

    Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. GÜNGÖR EVREN

  2. Tez No

    486548

    Havalimanı yolcu terminallerinde mekansal deneyim haritalaması: Bir yolculuk, iki havalimanı

    Spatial experience mapping of airport passenger terminals: One journey, two airports

    TUĞBA YALÇIN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SAİT ALİ KÖKNAR

  3. Tez No

    350680

    Taşıt hava emiş sisteminin akustik davranışının incelenmesi

    Dynamical response prediction of the heavy truck air intake system using sea model

    ÖZGÜN YAKAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Makine Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HALUK EROL

  4. Tez No

    778127

    Artificial intelligence based and digital twin enabled aeronautical AD-HOC network management

    Yapay zeka tabanlı ve dijital ikiz destekli geçici havasal ağ yönetimi

    TUĞÇE BİLEN

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2022

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BERK CANBERK

  5. Tez No

    901254

    The spatio-temporal dynamics of aerosols in the Marmara region and impact of land cover/use on atmospheric environment

    Marmara bölgesindeki aerosollerin mekansal-zamansal dinamiksel ve arazi örtüsü/kullaniminın atmosferik ortam üzerindeki̇ etkisi

    PARIA ETTEHADI OSGOUEI

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Mühendislik Bilimleriİstanbul Teknik Üniversitesi

    İletişim Sistemleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ŞİNASİ KAYA

Geri Dön