Klasik Türk şiirinde şehir tasavvuru
The conception of city in classical Turkish poetry
- Tez No: 995752
- Danışmanlar: PROF. DR. CAFER MUM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Şiiri, Şehir Kavramı, Şehir Kültürü, Şehirli İnsan, Edebiyat, Classical Turkish Poetry, Concept of the City, Urban Culture, Urbanite, Literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, klasik Türk edebiyatında, edebiyat ve şehir ilişkisini yansıtan beyitler, şehir kavramı etrafında oluşan teşbih ve mecazlar bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada söz konusu beyitlerin yalnızca şairlerin muhayyilesinde canlanan soyut mekân tasvirleri değil, aynı zamanda Osmanlı şehir kültürünü, mimari dokusunu, sosyal hayatı ve şehirli insan tipini yansıtan birer kültür tarihi belgesi niteliğinde olduğunun ortaya konması amaçlanmıştır. Literatürde genellikle salt mekân tasvirleriyle sınırlı kalan yaklaşımlar aşılarak, klasik Türk şiirindeki şehir olgusu, çok boyutlu bir bakış açısıyla incelenmiştir. Araştırma 13-20. yüzyıllar arasını kapsayan çok sayıda divanın taranmasına dayanmaktadır. Veriler, kapsam dâhilindeki divanlardan seçilen örnek beyitler üzerinden derlenmiştir. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde problem, amaç, önem, kapsam ve sınırlılıklar belirtilmiştir. Birinci bölümde, şehir kavramının teorik çerçevesi ile klasik Türk şiirinde şehir üzerine yazılmış eserler ve çalışmalar ele alınmıştır. İkinci bölümde ise şairlerin muhayyilesinde somut mekân düzleminden soyut anlam dünyasına taşınan şehir olgusunun, sembolik ve metaforik boyutları analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde ise şehrin fizikî tanzimi, şehirli kimliğinin inşası, şehirli ve taşralı mukayesesi üzerinden dönemin sosyal tenkit ve tavsiyeleri, içerik çözümlemesiyle ortaya konmuştur. Bulgular, şehir kavramının şiirde salt bir sembol olmanın ötesinde dönemin estetik beğenisini, medeniyet tasavvurunu ve şehirli kimliğini görünür kıldığını; şehrin fizikî görüntüsünden insan ilişkisine uzanan geniş bir sosyal dokuyu yansıttığını göstermektedir. Şairlerin şehir algısının, mazi ve ati arasında kurulan bir köprü işlevi görerek mekân kültürünün anlaşılmasında önemli veriler sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca çalışma, mekân ve edebiyat ilişkisinin gerekliliğini vurgulamakta ve klasik Türk şiirinde şehir olgusunun yorumlanmasına geniş bir nazari çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, couplets reflecting the relationship between literature and the city in classical Turkish literature are examined within the context of similes and metaphors centered around the concept of the city. The study aims to demonstrate that these couplets serve not merely as abstract spatial descriptions within the poets' imagination, but as documents of cultural history that reflect Ottoman urban culture, architectural fabric, social life, and the typology of the urbanite. Transcending approaches in the literature that are generally limited to mere spatial descriptions, this study analyzes the phenomenon of the city in classical Turkish poetry through a multidimensional perspective. The research is based on a survey of numerous divans (anthologies) spanning the 13th to the 20th centuries. The data has been compiled via sample couplets selected from the divans within the scope of this study. The study comprises an introduction and three chapters. The introduction outlines the problem, aim, significance, scope and limitations of the research. The first chapter adresses the theoretical framework of the concept of the city, along with works and studies written about the city in classical Turkish poetry. The second chapter analyzes the symbolic and metaphorical dimensions of the city phenomenon as it is transposed from the plane of concrete space to the realm of abstract meaning within the poets' imagination. In the third chapter, the physical layout of the city, the construction of urban identity, and social critiques and recommendations of the period-derived from a comparison between the urban and the provincial- are presented through contect analysis. The findings demonstrate that the concept of the city, beyond being a mere symbol reveals the aesthetic taste, civilizational conception, and urban identity of the period; it reflects a broad social fabric extending from the physical appearence of the city to human relationships. It is concluded that the poets' perception of the city serves as a bridge between the past and the future, providing significant data for understanding the culture of space. Further more, the study emphasizes the necessity of the relationship between space and literature and offers a comprehensive theoretical framework for the interpretation of the city phenomenon in classical Turkish poetry.
Benzer Tezler
- Fuzulî Mehmet Akif ve Sezai Karakoç'ta Leylâ
Leyla in Fuzuli, Mehmet Akif and Sezai Karakoç
BEKİR OCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET GÖKTAŞ
- Aydınlı Visâlî'nin şiirlerinde sözvarlığı
Vocabulary of Aydınlı Visâlî's poems
ATALAY VARDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜSLÜM YILMAZ
- Klasik Türk edebiyatında sosyal hayat konulu lisansüstü çalışmalar hakkında bir değerlendirme
A critical assessment of scholarly research on social life in classical Turkish literature
KİRAZ AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİHAN İLKNUR KOÇ KESKİN
- Şehirli şöhretliler divanı: Şehrengizler
The divan of urban fame: Şehrengizes
DOĞAN EVECEN
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHMUT ESAT HARMANCI
- Hevayi (Abdurrahman, Kuburi - zade) Divanı'nın tenkidli metni ve incelenmesi
The Divan of Hevayi (Kuburizade)
ZEHRA VİLDAN ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜREYYA BEYZADEOĞLU