Bizans mimarlığında kentsel değişim ve devamlılığın aracı olarak kilise: Batı Anadolu (Asya eyelati-Thrakesion theması) örneği
The church as an instrument of urban change and continuity in Byzantine architecture: The case of Western Anatolia (Asian province-Thrakesion theme)
- Tez No: 995821
- Danışmanlar: PROF. DR. BURCU CEYLAN DUGGAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Bizans kiliseleri, Bizans mimarisi, Geç Antik Dönem, Kentler, Kentsel dönüşüm, Byzantine churchs, Byzantine architecture, Late Antigue Period, Cities, Urban transformation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geç Antik Dönem boyunca kentlerin Hristiyanlaşma süreci, uzun süredir farklı araştırmalara konu edilmiştir. Bu bağlamda, kentlerdeki kilise yapılarının konumları ve bu konumlanmanın arkasındaki dinamikler, çeşitli bölgesel çalışmalar kapsamında ele alınmıştır. Ancak, Batı Anadolu özelinde bu konuyu bütüncül biçimde inceleyen bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada, bölge kentlerinde uzun yıllardır yürütülen arkeolojik kazılar ve araştırmaların sağladığı zengin veriler dikkate alınarak, Priene, Miletos, Hierapolis, Laodikeia, Aphrodisias, Pergamon, Ephesos ve Assos örnekleri üzerinden Batı Anadolu'daki kiliselerin konum seçimlerini belirleyen faktörler incelenmiştir. Böylelikle bölgeye özgü mekânsal ve kültürel özelliklerin ortaya konulması amaçlanmıştır. İkinci olarak, kentlerdeki Geç Antik Dönem kiliselerinin sürekliliği ile Orta Çağ'da inşa edilen yeni kiliseler ışığında kentlerin Orta Çağ'daki yerleşim dinamikleri ve devamlılık düzeyleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Geç Antik Dönem kiliselerinin kentlerde nekropol alanlarında, kamusal mekanlarda ve ikinci kez kullanılan kamu yapıları içerisinde inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Batı Anadolu'daki kiliselerin yer seçimlerinin genel yaklaşımlarla büyük ölçüde paralel bir gelişim sergilediği, ayrıca kiliselerin konumlarında kentsel mekânın durumu, yapılı çevrenin özellikleri ve görünürlük gibi etkenlerin belirleyici olduğu görülmektedir. Kilise yapılarının Orta Çağ'daki durumu, Batı Anadolu kentlerinin büyük ölçüde 7.-9. yüzyıllar arasında nüfus kaybına uğradığını veya tamamen terk edildiğini göstermektedir. Ancak 10. Yüzyıldan itibaren, kilise yapılarındaki onarımlar ve yeni inşa faaliyetlerinden anlaşıldığı üzere, kentlerde yeniden bir canlanma süreci başlamıştır. Bu dönemden itibaren kentlerin, surlarla çevirili kastron çekirdekleri etrafından gelişen dağınık yerleşim merkezleri olarak varlıklarını sürdürdükleri anlaşılmaktadır. Kentlerin devamlılığı açısından, hac merkezi niteliği taşıyan yerleşimler ile toprak sahibi aristokrat ailelilerin mülkleri içerisinde yer alan kentlerin, diğer yerleşimlere kıyasla daha istikrarlı bir süreklilik sergilediği anlaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Throughout Late Antiquity, the Christianization of cities has long been the subject of various studies. Within this context, the locations of church buildings and the underlying dyncamics behind their placement have been examined through several regional approaches. However, no comprehensive study has yet adressed this topic specifically for Western Anatolia. In this study, drawing upon the extensive archaeological data provided by long-term excavations and research conducted in the region, the factors influencing the location choices of churches in Western Anatolia have been analyzed through the examples of Priene, Miletos, Hierapolis, Laodikeia, Aphrodisias, Pergamon, Ephesos, and Assos. The aim has been to identify the spatial and cultural characteristics particular to the region. Secondly, the continuity of Late Antique churches and the construction of new churches during the Middle Ages been evaluated to assess the settlement dyncamis and levels of urban continuity in these cities. In conclusion, it is understood that Late Antique churches in the cities were built within necropoleis, public spaces, and reused public buldings. In this respect, the site selection of churches in Western Anatolia generally follows broader Mediterranean patterns, while their placement was also shaped by factors such as the existing urban fabric, built environment, and issues of visibility. The condition of churches during the Middle Ages indicates that most Western Anatolian cities experienced a decline in population or were abandoned between the 7th and 9th centuries. However, evidence from church restorations and new constructions shows that an urban revival began in the 10th century. From this period onward, cities continuaed to exist as scattered settlements organized around fortified kastra. In terms of continuity, it appears that pilgrimage centers and cities situated within the estates of powerful landowning aristocrats exhibited a more stable and sustianed pattern of occupation compared the other settlements.
Benzer Tezler
- Ernest Mamboury ve İstanbul kent kimliğine katkıları
Ernest Mamboury and his contributions to Istanbul urban identity
ZEHRA ZEYNEP EDREMİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkKadir Has ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YONCA ERKAN KÖSEBAY
- 19. yüzyılda batılılaşma etkisinde bir Osmanlı semti: Kumkapı
An Ottoman city under the influence of 19th century westernization
SERDA BASUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ ÖZER
- Romanos lekapenos'un meşruiyet inşasında mimari patronajın oynadığı rol: Myrelaion örneği
The role of architectural patronage in the legitimacy-building of romanos lekapenos: The case of the myrelaion
ÖMER FARUK ULUSOY
- Interpretation and presentation of the Byzantine cultural heritage at Sultanahmet in Istanbul
İstanbul Sultanahmet'teki Bizans kültürel mirasının yorumu ve sunumu
CEREN ÖZCAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKültürel Mirası Koruma Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UFUK SERİN
- Cumhuriyet dönemi mimarlığının toplumsal bellek üzerinden kütahya'daki izleri (1931-1975)
Traces of republican era architecture in Kütahya through social memory (1931-1975)
AYŞENUR YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELVAN ERKMEN