Sanatta değişen paradigmalar bağlamında görsel sanatlar eğitiminde üretken yapay zeka teknolojilerinin kullanım deneyimleri
Generative AI technologies in visual arts education within the context of evolving paradigms in art
- Tez No: 995835
- Danışmanlar: PROF. DR. ATA YAKUP KAPTAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Güzel Sanatlar, Bilim ve Teknoloji, Education and Training, Fine Arts, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Disiplin temelli sanat eğitimi, Etkileşimli sanat, Generatif sanat, Görsel sanatlar, Görsel sanatlar dersi, Güzel sanatlar, Çevrimiçi sanat, İnsan-yapay zeka etkileşimi, Discipline based art education, Interactive art, Generative art, Visual arts, Visual arts course, Fine arts, Online art, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Resim-İş Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, sanatta değişen paradigmalar bağlamında derin öğrenme tabanlı üretken yapay zekâ teknolojilerinin lise düzeyi görsel sanatlar eğitimine nasıl entegre edilebileceğini ve öğrenciler için nasıl bir deneyim alanı oluşturduğunu incelemektedir. Araştırmanın problemini, üretken yapay zekânın sanat eğitimi süreçlerinde ortaya çıkardığı pedagojik, estetik ve bilişsel dönüşümlerin Türkiye bağlamında yeterince ele alınmamış olması oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, öğrencilerin üretken yapay zekâ ile etkileşimlerini fenomenolojik açıdan çözümlemek ve bu teknolojilerin sanat eğitimi uygulamalarındaki işlevini çok boyutlu biçimde ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışma grubunu lise düzeyi öğrencilerinden toplam 20 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmeler, odak grup görüşmeleri, üretken yapay zekâ ile oluşturulan görseller, prompt metinleri ve araştırmacı gözlemleri kullanılmış; veriler betimleyici ve yorumlayıcı analiz yoluyla çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin üretken yapay zekâyı temelde ilham veren, merak uyandıran ve sanatsal ifade süreçlerini destekleyen bir araç olarak deneyimlediğini göstermektedir. Öğrencilerin yaratıcı düşünme, görsel okuryazarlık, hikâye oluşturma ve estetik karar verme becerilerinde belirgin gelişmeler gözlenmiştir. Bununla birlikte deneyimin niteliği; öğrencilerin önceki sanat eğitimi geçmişi, okulun fiziksel koşulları ve öğretmenin yönlendirici rolüyle yakından ilişkili bulunmuştur. Katılımcılar yapay zekâ teknolojilerini üreticinin yerini alan bir özne olarak değil, çağdaş sanat eğitimi kapsamında üretimi destekleyen araçlar olarak değerlendirmiştir. Sonuç olarak araştırma, üretken yapay zekânın sanat eğitimi programlarında pedagojik, etik ve kültürel boyutlarıyla ele alınması gerektiğini; bu teknolojilerin doğru yönlendirmeyle öğrencilerin motivasyonunu, sanatsal farkındalığını ve yaratıcı üretim kapasitesini önemli ölçüde artırdığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines how deep learning–based generative artificial intelligence technologies can be integrated into high school–level visual arts education and what kind of experiential space they create for students within the context of shifting paradigms in art. The research problem centers on the lack of sufficient exploration, particularly in the Turkish context, of the pedagogical, aesthetic, and cognitive transformations generated by the use of generative artificial intelligence in art education processes. Accordingly, the aim of the study is to phenomenologically analyze students' interactions with generative artificial intelligence and to reveal, in a multidimensional manner, the function of these technologies within art education practices. The study employs the phenomenology approach, one of the qualitative research designs. The study group consists of a total of 20 high school students. Data were collected through semi-structured interviews, focus group interviews, images produced with generative artificial intelligence, prompt texts, and researcher observations; the data were analyzed through descriptive and interpretive analysis. Findings indicate that students primarily experience generative artificial intelligence as a tool that inspires, arouses curiosity, and supports artistic expression processes. Significant improvements were observed in students' creative thinking, visual literacy, storytelling, and aesthetic decision-making skills. However, the nature of the experience was found to be closely related to students' prior art education background, the physical conditions of the school, and the guiding role of the teacher. Participants evaluated artificial intelligence technologies not as agents replacing the creator but as tools that support production within the scope of contemporary art education. In conclusion, the study reveals that generative artificial intelligence should be addressed with its pedagogical, ethical, and cultural dimensions within art education programs, and that with appropriate guidance, these technologies significantly enhance students' motivation, artistic awareness, and creative production capacity.
Benzer Tezler
- Sanat yoluyla çevre/ekoloji eğitimi
Environment /ecology based art education
ASİYE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarAnadolu ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KİBAR EVREN BOLAT
- Günümüz resim sanatında soyutlamacı eğilimler kapsamında mekân, zaman, geçirgenlik kavramlarına bakış
A view to the concepts of space, time, permeability within the scope of abstractive tendencies in today's art of painting
YAHYA YAZI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BORGA KANTÜRK
- Futuristik grafik tasarım dilleri ile hareketli grafikler ve illüstrasyon
Motion graphics and illustration with futuristic graphic design languages
NİHAT DURSUN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2020
İletişim Bilimleriİstanbul Arel ÜniversitesiGrafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. AHMET SÜREYYA KOÇTÜRK
- Görsel sanat araştırmalarında a/r/tografi yönteminin kullanılması üzerine bir inceleme
An investigation on the use of a/r/tography method in visual art research
DENİZ AY
- Çağdaş sanatta sanat ve zanaat ilişkisinin dönüşümü
Craft-based contemporary art practices
SELEN SARIOĞLU ÖZAKHUN
Doktora
Türkçe
2023
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURCU PELVANOĞLU