Cengiz Bektaş'ın geleneksel konut eskizleri üzerinden mimarlığının değerlendirilmesi
An evaluation of Cengi̇z Bektaş's architecture through his traditional houses sketches
- Tez No: 995985
- Danışmanlar: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Cengiz Bektaş'ın Türkiye'nin farklı yerleşmelerinde geleneksel konut dokusuna ilişkin ürettiği eskizleri, mimarın konuta ve sokak dokusuna bakışını görünür kılan seçici temsiller olarak ele almaktadır. Çalışma, geleneksel konut okumasını yalnızca tipolojik sınıflandırmalar üzerinden değil; eskizin seçiciliğiyle öne çıkan kütle, silüet, cephe hareketleri ve ayrıntı vurguları üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede Bektaş'ın konut dokusunu eskizlerinde nasıl yeniden kurduğu, farklı yerleşmeler arasında hangi mekânsal ve mimari bileşenlerin süreklilik gösterdiği ve bu gözlemlerin mimarın konut ve konaklama işlevli yapıları ile hangi düzeylerde ilişkilendirilebileceği incelenmiştir. Tezin kapsamı, 1975–1990 yılları arasında Akşehir, Kuşadası, Tirilye, Antalya Kaleiçi ve Kaş, Odunpazarı, Kuzguncuk, Şirince, Şirinköy ve Kula yerleşimlerinden seçilen toplam otuz sekiz konut ve sokak eskizi ile sınırlandırılmıştır. İnceleme yöntemi; eskizlerin katalog birimlerine dönüştürülmesi, güncel durum fotoğraflarıyla eşleştirilmesi ve eskizlerde tekrarlayan mimari ögelerin işaretlenmesi adımlarına dayanmaktadır. Cumba/çıkma, eliböğründe, kat silmesi, hatıl, saçak, pencere oranları ve ritmi, kapı düzeni ve ışıklık, kemerli açıklıklar, korkuluk ve süsleme gibi bileşenler sayısal tarama için tablolaştırılmış; ayrıca nitel okuma ile yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, Bektaş'ın farklı dönemlerde tasarladığı öne çıkan konut ve konaklama işlevli yapılarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, eskizlerde kaydedilen geleneksel ögelerin ilgili yapılara doğrudan aktarılmadığını; buna karşın çıkma, çatı ve saçak çizgisinin silüet kurucu rolü, cephe hareketleri ve açıklık ritmi gibi bileşenlerde belirgin bir ilkesel süreklilik bulunduğunu göstermektedir. Ayrıntı ölçeğinde ise taşıyıcı ve süsleme ögelerinde seçici bir sadeleşme izlenmiş; geleneksel mirasın motif aktarımı yerine oran duyarlılığı, kütle–boşluk ilişkisi, malzeme geçişleri ile ışık ve gölge etkisi üzerinden çağdaş bir dile dönüştürüldüğü saptanmıştır. Eskiz ile güncel fotoğraf eşleştirmeleri, cephe yenilemeleri, açıklık oranı değişimleri, zemin kat kullanım dönüşümleri ve sokak donatıları gibi katmanları görünür kılarken; parsel ölçeği, sokak genişliği, cephe hareketleri ve saçak çizgisi gibi kurucu kararların birçok örnekte süreklilik taşıdığını ortaya koymuştur. Bu yönüyle tez, eskizleri hem mimari tavrın süreklilik ve dönüşümünü izlemeye yarayan analitik belgeler, hem de geleneksel dokunun zamansal değişimini okumaya imkân veren bir karşılaştırma aracı olarak ele almaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the sketches produced by Cengiz Bektaş on traditional residential fabric in different settlements across Türkiye as selective representations that elucidate the architect's interpretation of the house and the streetscape. Rather than approaching traditional housing solely through typological classifications, the study aims to evaluate it through the massing, silhouette, façade articulation, and emphasized details that are foregrounded by the selectivity of sketching. Within this framework, the study investigates how Bektaş reconstructs the residential fabric in his sketches, which spatial and architectural components display continuity across different settlements, and to what extent these observations can be related to the architect's residential and hospitality projects. The scope of the thesis is limited to a total of thirty-eight house and street sketches selected from the settlements of Akşehir, Kuşadası, Tirilye, Antalya Kaleiçi and Kaş, Odunpazarı, Kuzguncuk, Şirince, Şirinköy, and Kula, dating from 1975 to 1990. The method of analysis is based on categorizing the sketches into systematic catalog units, matching them with current-condition photographs, and marking the recurring architectural elements observed in the sketches. Components such as bay window/overhang, timber bracket (eliböğründe), string course, tie beam, eaves, window proportions and rhythm, door layout and transom/light, arched openings, balustrade/railing, and ornamentation were tabulated for quantitative scanning and additionally interpreted through qualitative reading. The findings were discussed comparatively with Bektaş's prominent residential and hospitality projects designed in different periods. The findings indicate that the traditional elements recorded in the sketches are not transferred directly to the corresponding buildings; nevertheless, a clear principle- based continuity is observed in components such as bay windows, the silhouette- forming role of the roof and eaves line, façade articulation, and opening rhythm. At the level of detail, a selective simplification is observed in structural and decorative elements; instead of motif transfer, the study identifies a transformation of traditional heritage into a contemporary language through proportional sensitivity, the mass–void relationship, material transitions, and the effects of light and shadow. While the sketch–current photograph matchings reveal layers such as façade renewals, changes in opening proportions, transformations of ground-floor use, and street fixtures, they also demonstrate that formative decisions—such as plot scale, street width, façade articulation, and the eaves line—maintain continuity in many cases. In this respect, the thesis treats the sketches both as analytical documents that enable tracing continuity and transformation in an architectural stance, and as a comparative tool that allows reading the temporal change of traditional fabric.
Benzer Tezler
- Geleneksel Bodrum mimarisi ve günümüz konut mimarisine etkileri
Başlık çevirisi yok
DİLEK FERAH
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PERİHAN GÖKÇE
- Anadolu halk yapı sanatı ve çağdaş mimarlık pratiği: Cengiz Bektaş mimarlığında halk yapı sanatının izleri ve Denizli yöresi konutları örneği
Anatolian folk architecture and the contemporary architectural practice: Vestiges of folk architecture in Cengiz Bektas architecture and the case of Denizli houses
İREM AKMİL KAHRAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkÇankaya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ÇİĞDEM UYSAL ÜREY
- Nevruz Bayramı merasiminin Azerbaycan ve Türkiye'de icrası melo-poetik esaslarının hususiyetleri
The performance of the Nevruz Day ceremony in Azerbaijan and Turkey characteristics of melo-poethics principles
DAİMİ CENGİZ
Doktora
Türkçe
2005
Güzel SanatlarBaku Musıc Academy-Uzer HajıbejovPROF. DR. GÜLNAZ ABDULLAHZADE
DOÇ. DR. MEHERREM QASIMLI
- Cengiz Bektaş'ın“Anadolulu”mimarlık söylemini yolculuk ve yerel modernlik üzerinden okumak
Reading Cengiz Bektaş's discourse of anatolian architecture through travel and local modernity
MELİKE AKYOL
Doktora
Türkçe
2019
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESİN BOYACIOĞLU
PROF. DR. TOMRİS ELVAN ALTAN
- Mesken tutma kavramının İstanbul'da modernleşme sürecindeki değişimine A.H. Tanpınar'ın ve S.H. Eldem'in düşünce dünyasının izlerinden bakmak
Examining the change in the concept of dwelling in Istanbul during the process of modernization through the traces of A.H. Tanpınar' and S.H. Eldem's thought worlds
BEYZA NUR BATI
Doktora
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE DERİN ÖNCEL