Zihin teorisi ve öfke ifade tarzları arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme ve reddedilme duyarlılığının rolü
The role of cognitive emotion regulation and rejection sensitivity in the relationship between theory of mind and anger expression styles
- Tez No: 996118
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA SAPMAZ YURTSEVER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Sosyal biliş, Zihin teorisi, Öfke ifade tarzları, Bilişsel duygu düzenleme becerileri, Reddedilme duyarlılığı, Social cognition, Theory of mind, Anger expression styles, Cognitive emotion regulation strategies, Rejection sensitivity
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Bakırçay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mevcut çalışma, zihin teorisi ile öfke ifade tarzları arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme becerilerinin aracılık rolünü ve bu aracılık ilişkisinde reddedilme duyarlılığının düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmanın örneklemini herhangi bir nörolojik rahatsızlığı bulunmayan 136'sı kadın, 30'u erkek olmak üzere 18-26 yaş aralığındaki (Ort.= 21.64, SS= 1.56) 166 genç yetişkin üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Mevcut çalışmadaki veri toplama süreci, öz-bildirim ve görev temelli ölçümlerin bir arada kullanıldığı iki aşamalı bir yöntemle yürütülmüştür. İlk aşamada katılımcılar çevrimiçi ortamda; Demografik Bilgi Formu, Sürekli Öfke-Öfke İfade Tarzları Ölçeği, Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği ve Reddedilme Duyarlılığı Ölçeğini yanıtlamış; ikinci aşamada ise laboratuvar ortamında, görev temelli bir ölçüm aracı olan Hacettepe Bilgisayar Temelli Zihin Kuramı Bataryasını tamamlamışlardır. Araştırma verilerinin analizi SPSS paket programı sürüm 25.0 ve SPSS PROCESS macro eklentisinden yararlanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma değişkenlerinin cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediği t testi ve MANOVA ile incelenmiştir. Değişkenler arası ilişkiler ise Pearson korelasyon analizi ile test edilmiştir. Ele alınan değişkenlerin aracılık ve düzenleyici aracılık rolünü incelemek amacıyla PROCESS macro eklentisinde yer alan model 4 ve model 7 kullanılmıştır. Cinsiyet karşılaştırmalarının yürütüldüğü analiz sonuçlarına göre katılımcıların yalnızca bilişsel duygu düzenleme becerilerinin bazı alt boyutlarında farklılaştığı bulunmuştur. Buna göre, kadın katılımcıların uyumsuz bilişsel duygu düzenleme becerilerinden kendini suçlama, ruminasyon ve felaketleştirmeyi erkeklere kıyasla daha sık kullandığı saptanmıştır. Korelasyon analizi sonuçları ise zihin teorisinin; öfke ifade tarzları, bilişsel duygu düzenleme becerileri ve reddedilme duyarlılığı ile herhangi bir ilişki göstermediğini ortaya koymuştur. Diğer yandan kendini suçlama, kabullenme, bakış açısına yerleştirme, felaketleştirme ve başkalarını suçlamanın öfke-içe ile pozitif yönde ilişkili olduğu; kendini suçlama, kabullenme, felaketleştirme ve başkalarını suçlamanın öfke-dışa ile pozitif yönde ilişkili olduğu; planlamaya yeniden odaklanma ve olumlu yeniden değerlendirmenin öfke-kontrol ile pozitif, felaketleştirmenin ise öfke-kontrol ile negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte reddedilme duyarlılığının; olumlu yeniden odaklanma, planlamaya yeniden odaklanma, olumlu yeniden değerlendirme ve bakış açısına yerleştirme ile negatif; felaketleştirme ile ise pozitif yönde ilişkili olduğu saptanmıştır. Son olarak, zihin teorisi ile öfke ifade tarzları arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracılık rolünün istatistiksel olarak anlamsız olduğu bulunmuş, ilgili sonuçlar reddedilme duyarlılığı düzeyine göre de farklılaşmamıştır. Elde edilen bulgular, sosyal biliş alanyazını ve ilgili literatür ışığında; kullanılan ölçüm araçlarının görev tamamlama ve öz-bildirime dayalı olmasına ilişkin farklılıklar ile araştırma deseni ve örneklem özellikleri temelinde çeşitli yönleriyle tartışılmıştır. Zihin teorisi ve öfke ifade tarzları arasındaki olası ilişkilerin, duygunun açığa çıkarıldığı koşullar altında incelenmesi ve farklı örneklem özelliklerinde tekrar edilerek sınanması önerilmiştir.
Özet (Çeviri)
The present study aims to examine the mediating role of cognitive emotion regulation strategies in the relationship between theory of mind and anger expression styles, as well as the moderating role of rejection sensitivity within this mediational relationship. The sample of the study consisted of 166 young adult university students aged between 18 and 26 years (M = 21.64, SD = 1.56), including 136 women and 30 men, none of whom had any neurological disorders. Data collection in the present study was carried out using a two-stage procedure that combined self-report and task-based measures. In the first stage, participants completed the Demographic Information Form, the State–Trait Anger Expression Inventory, the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire, and the Rejection Sensitivity Questionnaire in an online setting. In the second stage, participants completed the Hacettepe Computer-Based Theory of Mind Battery, a task-based assessment tool, in a laboratory setting. The analysis of the research data was conducted using SPSS version 25.0 and the SPSS PROCESS macro. Independent samples t-tests and MANOVA were employed to examine whether the research variables differed by gender. Pearson correlation analysis was used to test the relationships among the variables. To investigate the mediating and moderated mediation effects of the variables under consideration, Model 4 and Model 7 of the PROCESS macro were utilized. According to the results of the gender comparison analyses, participants differed only in certain subdimensions of cognitive emotion regulation strategies. Specifically, female participants were found to use maladaptive cognitive emotion regulation strategies—namely self-blame, rumination, and catastrophizing—more frequently than male participants. The results of the correlation analyses revealed that theory of mind was not significantly associated with anger expression styles, cognitive emotion regulation strategies, or rejection sensitivity. On the other hand, self-blame, acceptance, putting into perspective, catastrophizing, and blaming others were positively associated with anger-in; self-blame, acceptance, catastrophizing, and blaming others were positively associated with anger-out; and refocusing on planning and positive reappraisal were positively associated with anger control, whereas catastrophizing was negatively associated with anger control. In addition, rejection sensitivity was found to be negatively associated with positive refocusing, refocusing on planning, positive reappraisal, and putting into perspective, and positively associated with catastrophizing. Finally, the mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between theory of mind and anger expression styles was found to be statistically non-significant, and these results did not differ according to levels of rejection sensitivity. The findings were discussed in light of the social cognition literature and related research, considering various aspects such as differences between task-based and self-report measurement tools, as well as the study design and sample characteristics. It is recommended that potential relationships between theory of mind and anger expression styles be examined under conditions in which emotion is actively elicited and be replicated and tested across samples with different characteristics.
Benzer Tezler
- Psikoz için klinik risk grubundaki bireylerde zihin kuramı ve ilişkili değişkenlerin araştırılması
Investigation of theory of mind and related variables in ultra high risk group for psychosis
ASLI ÇALLIOĞLU
- The relationship between parent-child characteristics and child outcomes: Mediator role of emotion-related socialization behaviors
Ebeveyn-çocuk özellikleri ve çocuğun kazanımları arasındaki ilişki: Duygu sosyalleştirme davranışlarının aracı rolü
MERVE GÖLCÜK
Doktora
İngilizce
2020
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL KAZAK BERUMENT
- Otizm özellikleri olan ve olmayan obsesif kompulsif bozukluk hastalarının zihin teorisi becerilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of theory of mind skills in patients with obsessive-compulsive disorder with or without autism features
BÜŞRA NUR MUTLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriDüzce ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ATAOĞLU
- 5-11 yaş arası çocukların zihin teorisi ve yaratıcılık yetenekleri arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Examining the relationship between theory of mind and creativity skills of children aged 5-11
TUĞBA KONTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE CERRAH ÖZSEVGEÇ
- Şizofrenide zihin teorisi ve psikopatoloji ile ilişkisi
Theory of mind and its relationship with psychopathology in schizophrenia
BURCU ESER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESMA AKPINAR ASLAN