Bağımsız Türk sinemasında kadın temsilleri: Simgesel şiddet, eril tahakküm ve direniş pratikleri üzerine bir analiz
Women's representations in independent Turkish cinema: An analysis of symbolic violence, masculine domination and resistance practices
- Tez No: 996248
- Danışmanlar: PROF. DR. NARİN TÜLAY BEKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Bağımsız Türk Sineması, Kadın Temsilleri, Simgesel Şiddet, Eril Tahakküm, Feminist Eleştirel Söylem Analizi (FESA), Independent Turkish Cinema, Female Representations, Symbolic Violence, Masculine Domination, Feminist Critical Discourse Analysis (FCDA)
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kadın temsillerinin sinema anlatılarındaki konumu, toplumsal cinsiyet ilişkilerinin nasıl kurulduğunu, meşrulaştırıldığını ve sorgulandığını görmeye imkân tanıyan önemli bir çözümleme alanı sunar. Sinema anlatıları, kadınların toplumsal konumlarını belirleyen baskı mekanizmalarının ve söylemsel kalıpların yeniden üretildiği bir alan olduğu kadar, bu yapılara yönelen itirazların, çatlakların ve direniş pratiklerinin görünür hâle geldiği eleştirel bir temsil alanı olarak da işlev görmektedir. Bu çalışma, 2020 sonrası bağımsız Türk sinemasında kadın temsillerini Pierre Bourdieu'nün habitus, alan, sermaye, simgesel şiddet ve eril tahakküm kavramları ile feminist perspektif doğrultusunda inceleyerek, film anlatılarında simgesel şiddet ve tahakkümün söylemsel olarak nasıl kurulduğunu, kadın karakterlerin bu yapılara karşı geliştirdikleri direnç pratiklerinin hangi biçimlerde görünür hâle geldiğini ve eril söylemin kırılma noktalarının nasıl ortaya çıktığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini Bana Karanlığını Anlat (2022), Kar ve Ayı (2023), Suna (2023), Cam Perde (2024), Mukadderat (2024) ve Ölü Mevsim (2025) filmleri oluşturmaktadır. Bu filmler, bağımsız yapım anlayışlarının sağladığı anlatısal esneklik sayesinde kadın karakterleri ataerkil düzeni sorgulayan bir çerçevede ele almaktadır. Çalışmada Michelle M. Lazar'ın Feminist Eleştirel Söylem Analizi (FESA) yöntemi kullanılarak, kadın karakterlerin toplumsal, kültürel ve ilişkisel konumlanma biçimleri görünür kılınmıştır. Bulgular, kadın karakterlerin ev içi denetimden toplumsal denetim biçimlerine, kurumsal otoriteden kamusal gözetim pratiklerine uzanan çok yönlü baskı örüntüleriyle sınırlandığını göstermektedir. Buna karşılık kadın karakterlerin söylemsel, bedensel ve bilişsel düzlemlerde geliştirdikleri direnç stratejilerinin anlatı içinde belirginleştiği; bu stratejilerin ataerkil yapının görünmez işleyişini açığa çıkardığı ve eril söylemin sürekliliğinde kırılmalar yaratan anlar üzerinden karakterlerin konumlanma süreçlerine yön verdiği tespit edilmiştir. Çalışma, feminist film teorisi ile Bourdieu'nün kavramsal çerçevesini bir araya getirerek bağımsız Türk sinemasındaki kadın temsillerine yönelik çok boyutlu bir çözümleme sunmakta; söylemsel ve sinematografik düzlemleri birlikte değerlendiren yeni bir okuma alanı açmaktadır.
Özet (Çeviri)
The position of female representations in cinematic narratives provides a crucial analytical ground for understanding how gender relations are established, legitimized, and contested. Film narratives function not only as spaces where mechanisms of oppression and discursive patterns shaping women's social positions are reproduced, but also as critical representational sites where objections, ruptures, and practices of resistance become visible. This study examines representations of women in independent Turkish cinema after 2020 through the lens of Pierre Bourdieu's concepts of habitus, field, capital, symbolic violence, and masculine domination, as well as from a feminist perspective. It aims to determine how symbolic violence and domination are discursively constructed in film narratives, how the resistance practices developed by female characters against these structures become visible, and how the breaking points of masculine discourse emerge. The sample includes Bana Karanlığını Anlat (2022), Kar ve Ayı (2023), Suna (2023), Cam Perde (2024), Mukadderat (2024) and Ölü Mevsim (2025). These films, benefiting from the narrative flexibility afforded by independent production models, engage with female characters within frameworks that critically interrogate patriarchal structures. By using Michelle M. Lazar's Feminist Critical Discourse Analysis (FCDA), the social, cultural, and relational modes of positioning of female characters are made visible. The findings demonstrate that female characters are constrained by multifaceted patterns of oppression ranging from domestic control to forms of social regulation, institutional authority, and practices of public surveillance. Conversely, the study identifies discursive, bodily, and cognitive resistance strategies that expose the invisible functioning of patriarchal structures and, through ruptures in the continuity of masculine discourse, shape the characters' processes of positioning. By bringing together feminist film theory and Bourdieu's conceptual framework, the study offers a multi-dimensional analysis of women's representations in independent Turkish cinema and opens a new interpretative space that jointly evaluates discursive and cinematographic dimensions.
Benzer Tezler
- 2000'ler bağımsız Türk sinemasında omega erkekler: Kurbanlık ve failliğin yeniden inşası
Omega males in 2000's independent Turkish cinema: Reconstruction of victimisation and agency
MEHMET SARI
Doktora
Türkçe
2016
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU
- Göç'ün izinde güçlenen kadınlar: Lütfi Ö. Akad'ın Göç Üçlemesi'nin Türk sinemasında kadın karakterlerin yaratılmasındaki öncü rolü
Women empowered in the footsteps of migration: The pioneering role of Lütfi Ö. Akad's Göç Üçlemesi's in the creation of female characters in Turkish cinema
ÖYKÜ ORHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiFilm Tasarımı Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİGAR ÇAPAN KAVRUK
- 2000'ler Türk sinemasında engelli kadınların alımlanması: Temsil, öznellik, kapsayıcılık
Reception of the disabled women in 2000s Turkish cinema: Representation, subjectivity, inclusion
MERVE ALÇAYIR
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiHacettepe Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLSÜM DEPELİ SEVİNÇ
- Feminist kuram açısından 2000 sonrası Türk sinemasında kadına şiddet teması
The theme of violence against women in Turkish cinema after 2000 from the perspective of feminist theory
İDİL BOLAT
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
PROF. DR. IŞIK SEZER
- Auteur teori bağlamında Emin Alper sinemasının değerlendirilmesi
Evaluation of Emin Alper cinema in the context of Auteur theory
ULAŞ CAN ATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-TelevizyonKarabük ÜniversitesiYeni Medya ve İletişim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSA AK