İşârî tefsirlerde makamlar ve hâller
The sufic ranks (al-maqamat) and the situations (al-ahwal) in sufis's commentaries on the Qur'an (al-tafasir al-İshari)
- Tez No: 996309
- Danışmanlar: PROF. DR. DİLAVER GÜRER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Makamlar, İşari tefsir, Modes, Implicit interpretation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma İslam dininin asli kaynağı olan Kur'ân-ı Kerîm'in işârî tefsirlerinde, tasavvufun ana konularından olan makam ve hâllerin nasıl açıklandığı hakkındadır. Tasavvufi terbiye içerisinde salikin baştan sona kat ettiği yollar ve bu yolculuk esnasında karşılaştığı durumların neler olduğu makam ve hâl başlığı altında anlatılmaktadır. Tasavvufun kurucu metinleri olarak kabul edilen klasiklerde ayetlerden de örnekler verilerek uzun bölümler ayrılan makam ve hâl konusunun, baştan sona işârî yorumlarla tefsir edilmiş eserlerde nasıl ele alındığı anlatılmıştır. Kavramsal çerçeve başlığı altında, işârî tefsirin tanımı, meşruiyeti, eleştiriler ve savunmalar üzerinde durulmuş, belli başlı işârî tefsirler tanıtılmıştır. Devamında hâl ve makam kavramları ele alınmış, hâl ve makam ile ilgili tasavvuf tarihinde tartışılan konulara işârî tefsirlerin yaptığı açıklamalar ele alınmıştır. Bölümün sonunda hâl ve makam tasnifine yönelik yeni bir değerlendirme yapılmıştır. İlk dönem işârî tefsirlerden olan Letâifü'l-işârât ile son dönem işârî tefsirlerden olan el-Bahru'l-medîd ekseninde ortak bir makam ve hâl listesi çıkarılmaya çalışılmış ve ismi geçen işârî tefsirlerin bu konuları nasıl değerlendirdiği karşılaştırmalı bir analiz ile teze aktarılmıştır. Ele alınan her makam ve hâlin mahiyeti, aşamaları, kazanımları gibi başlıkların yanında hâl mi makam mı olduğu hususu tartışılmıştır. Ana konu etrafında yapılan araştırmalar esnasında zikredilen işârî tefsirlerin makam ve hâl tanımlarıyla ilgili klasik tasavvuf eserlerinden daha ayrıntılı bilgiler aktardığı görülmüştür.
Özet (Çeviri)
This study investigates how maqâmât and ahwâl, central concepts in Sufism, are interpreted in the ishârî commentaries of the Holy Quran, the primary source of the Islamic religion. It examines the spiritual journey of the sâlik from beginning to end in Sufi education and the states encountered along this path, categorized as maqâm and hâl. While classical Sufi works devote extensive sections to these concepts, often illustrated with Qur'anic verses, this research explained how the subject is handled in the works that have been interpreted with all-Ishari comments. Among the early ishârî tafsirs, Lata'if al-Ishârât represents the first period, while al-Bahr al-Madîd is a prominent example from the later period. The study constructs a comparative framework to identify common maqâmât and ahwâl, examine their nature, stages, and spiritual attainments, and discuss their classification as maqâm or hâl. In addition to the titles such as the nature, stages, and achievements of each maqâmât and ahwâl mentioned, the issue of whether it is maqâm or ahwâl has been discussed. The findings indicate that these tafsirs provide more detailed definitions than many classical Sufi sources, a point emphasized in the second chapter. The first chapter establishes the conceptual framework, including the definition and legitimacy of ishârî tafsir, major criticisms and defenses, and certain ishari interpretations are introduced. It also addresses the concepts of hâl and maqâm, demonstrating how ishârî tafsirs engage with historical debates on these terms. The chapter concludes by proposing a revised classification of maqâmât and ahwâl.
Benzer Tezler
- Letâifu'l-İşârât'taki Kur'ân kıssalarının tasavvufi açıdan değerlendirmesi
Evaluation of the stories of the Qur'an in Lataifu'l-Isarat from a sufism point
İNAYET ÇAKABAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT AKOT
- Ebû Tâlib el-Mekkî'nin Kûtü'l-Kulûb adlı eserinde tevekkül kavramının tasavvufî seyirdeki yeri
The place of the notion tawakkul in sufistic course in Qut al-Qulub of Abû Talib al Makkî
HALİL BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURREZZAK TEK
- Tasavvufî tefsirlerde ülü'l-azm peygamberler
Major prophets in sufi exegesis
SELİM ÇAKIROĞLU
Doktora
Türkçe
2021
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN DERİN
- İşari tefsirlerde tasavvufi adab el-Bahru'l-Medîd örneği
The spiritual etiquette of sufis in sufi exegisis the example of Bahru'l-Madid
HAMİT DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLAVER SELVİ