İslâm mîmârisinde çehâryâr-ı güzîn ve diğer zevât-ı kirâm isimleri
The names of çehâryâr-i güzin and other zevât-i kirâm in İslamic architecture
- Tez No: 996325
- Danışmanlar: PROF. DR. AZİZ DOĞANAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslâm mimarisinin ayrılmaz parçası olan kitâbeler yapılar hakkında bilgi veren, yapıyı tanımlayan birincil kaynaklardır. Yapılarda inşâ, tamir ve tarih kitabelerine ilâve olarak ayet-i kerime, hadis-i şerif, kelâm-ı kibar ve mübarek isim kitâbeleri (esmâ-i mübâreke) de yer almaktadır. İslâm mimarisindeki kitâbeler Max Van Berchem (1863-1921)'in öncülüğünü yaptığı çalışmalarla akademik olarak araştırılmaya başlanmış ve günümüze kadar da çeşitli başlıklar altında incelenmeye devam etmiştir. Kitâbeler yapılara dair teknik bilgi vermenin ötesinde kitâbe metinleri dönemin inanç dünyası, sosyal durumu, bânînin inanç dünyası ve siyâsî manevralara dair ipuçları da barındırmaktadır. Bu ipuçlarını tespit edip mimarî üzerinden okuma yapabilmek için kitâbeler üzerinden“yazı-mekân ilişkisi”ve“yazı-zaman ilişkisi”odağında çalışmalar yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Erken denilebilecek dönemlerden, Fâtımîler ve Selçuklular'dan, itibaren İslâm Mimarîsi'nde mübârek isim kitabelerine yer verilmiştir. Müstakil olarak İsm-i Celâl,“Allah-Muhammed-Ali”ve“Allah-Muhammed”şeklinde terkiplerle başlayan gelenek İslâm tarihi boyunca farklı coğrafyalarda çeşitlenerek devam etmiştir. Osmanlı Mimarîsi'nde gelenek haline gelen mübârek isim kitâbelerinin mimaride ifâde ettiği sembolik anlamı çözebilmek için en erken örneklerden Osmanlı'ya kadar olan süreci incelemek yerinde olacaktır. Bu çalışmada mübârek isim kitâbelerinin, tespit edilebilen, en erken örneklerden günümüze gelene kadar var olan örnekleri döneminin sosyal, siyasal ve inanç dünyası ile birlikte okuma yapılmış; farklı coğrafyalarda ve farklı devletler için mübârek isim kitabelerinin ifade ettiği sembolik anlama dair çıkarımlar elde edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Inscriptions, an integral part of Islamic architecture, are primary sources of information and description for buildings. In addition to construction, repair, and historical inscriptions, buildings also feature verses from the Quran, hadiths, wise sayings, and inscriptions of blessed names (esmâ-i mübâreke). The academic study of inscriptions in Islamic architecture began with the pioneering work of Max Van Berchem (1863-1921) and continues to this day under various headings. Beyond providing technical information about buildings, inscription texts also contain clues about the belief system, social conditions, the beliefs of the builder, and political maneuvers of the period. To identify these clues and interpret them through architecture, studies focusing on the“relationship between writing and space”and the“relationship between writing and time”are necessary. From the earliest periods, such as the Fatimid and Seljuk eras, inscriptions of blessed names have been used in Islamic architecture. Beginning with the independent use of the Ism-i Celal and combinations such as“Allah-Muhammad-Ali”and“Allah-Muhammad,”this tradition continued throughout Islamic history, diversifying across different geographical regions. To understand the symbolic meaning of these inscriptions, which became a classic tradition in Ottoman architecture, it is appropriate to examine the period from the earliest examples to the Ottoman era. This study analyzes the earliest identifiable examples of blessed name inscriptions, from the earliest to the present day, within the context of their respective social, political, and religious contexts, drawing conclusions about their symbolic meaning in different geographical regions and for different states.
Benzer Tezler
- İslam mimarisinde mukarnasın yeri ve bazı çinili mukarnas örneklerinin incelenerek çini-seramik sanatında ifade aracı olarak kullanılması
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRAN DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
El SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. ATİLLA CENGİZ KILIÇ
- İslam mimarisinde ribatlar
Ribats in Islamic architecture
MURAT ARAPOĞLU
Doktora
Türkçe
2020
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN PILEHVARIAN
- Fas İslâm mimarîsinde hat sanatı Merînîler dönemi (1196 –1465)
Arabic calligraphy in the Moroccan Islâmic architechture (Marinid period)
BADR ESSAİHİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. MEHMET HÜSREV SUBAŞI
- Şanlıurfa İslam mimarisinde taş süsleme (2 cilt)
The Ornament of stone in Islamic architecture of Şanlıurfa
CİHAT KÜRKÇÜOĞLU
Doktora
Türkçe
1998
El SanatlarıSelçuk ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAŞAR ERDEMİR
- Erken devir İslam mimarisinde Beytü'l-mâl (hazine) binaları
Bayt al mal (treasury) buildings in early Muslim architecture
SÜMEYRA OCAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sanat TarihiMarmara Üniversitesiİlahiyat Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AZİZ DOĞANAY