Anadolu Selçukluları döneminde ahilik ve günümüz Çankırı örneği
Ahi brotherhood in the Anatolian Seljuk period and the contemporary example of Çankırı
- Tez No: 996439
- Danışmanlar: PROF. DR. SAYİME DURMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Türk sosyoloji tarihi, Turkish sociology history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Abbasi Halifesi Nasır Lidinillah, fütüvvete dahil olarak fütüvvet gruplarını devletin himayesinde birleştirmeyi başardı. Bunun akabinde fütüvvet müessesesinin başına geçerek, fütüvveti kurumsal bir yapıya kavuşturdu. Şehabeddin es-Sühreverdi'ye fütüvvetin temel prensiplerini içeren bir fütüvvetname yazdırarak, bütün İslam devletlerinin liderlerine fütüvvete girmeleri için çağrıda bulundu. Halifenin çağrısına kayıtsız kalmayan Anadolu Selçuklu Sultanı I. İzzettin Keykavus, hocası Mecdüddin İshak'ı Bağdat'a göndererek fütüvvete dahil oldu. Mecdüddin İshak Anadolu'ya dönerken yanında Evhadüddin Kirmani, Ahi Evren, Muhyiddin İbnü'l-Arabi gibi dönemin ilim adamlarını beraberinde getirdi. Bu ilim adamlarının çalışmaları ve sultanın desteklemesiyle Anadolu'da yayılan fütüvvet dalgası tasavvufi yönü ile toplumu etkilemeye başladı. Anadolu'ya akın akın gelen Oğuz boyları ile diğer Türkmen grupların gelenek ve göreneklerinin fütüvvet esasları ile uyumlu olması ve birbirinden etkilenmesi fütüvvetin Anadolu'da ahiliğe dönüşmesini sağladı. Debbağlar zümresinin piri kabul edilen Ahi Evren, I. Alaeddin Keykubad döneminde Kırşehir'de bir zaviye kurarak otuz iki çeşit esnaf grubunu ahilik çatısı altında birleştirdi. Fütüvvet kaideleri çerçevesinde teşkilatlanan ahiler, bu dönemde Kırşehir merkezli olarak Anadolu genelinde yayılmaya başladı. Günümüzde Çankırı merkez, bazı ilçeler ve köylerinde yaşatılmakta olan yaran teşkilatları ahiliğin devamı niteliğindedir. Türk gelenek ve görenekleri çerçevesinde faaliyetlerini sürdüren, sosyal ve kültürel önemi devam eden kuruluşlardır. Özellikle Çankırı merkez yaran odaları ve Eldivan ilçesinin altı mahallesinde bulunan, altı adet yaran odasının tefrişatı, İbn Battuta'nın XIV. yüzyılda Anadolu gezisi sırasında bizzat misafir olarak bulunduğu ahi zaviyelerine çok benzemektedir. Bu çalışmanın temel amacı Abbasi Halifesi Nasır-Lidinillah döneminde kurumsallaşan fütüvvet müessesesinin Anadolu Selçukluları devrinde ahiliğe dönüşmesi, ahilik teşkilatlanmasının özellikle esnaf zümreleri arasında yayılması, günümüzde de yaran teşkilatı olarak devam etmesi süreçlerini kaynaklar ışığında açıklamaktır. Ayrıca fütüvvet, ahilik ve yaran teşkilatı prensiplerini inceleyerek, bu teşkilatların Anadolu halkını siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel olarak nasıl etkilediğini anlamamızı sağlamaktır. Günümüz Çankırı ili ve ilçelerinde yaşatılmakta olan yaran kültürünün Oğuz Türklerinin töresi, fütüvvet ve ahilik ile olan bağlantısını ortaya koyarak, yüzyıllarca toplum üzerinde olumlu etkileri bulunan bu model ile yeniden ideal toplum yapısına ulaşabileceğimizi savunmaktır. Çalışmamızda tarihsel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Söz konusu döneme ait kaynaklar, arşiv belgeleri, seyahatnameler, fütüvvetnameler ve akademik literatür taranarak, nitel analiz teknikleri ile açıklanmıştır. Fütüvvet, ahilik ve yaran teşkilatları ile ilgili kaynaklarda bahsedilen bilgiler incelenerek, bu üç önemli teşkilatın birbirleri ile olan bağlantısı eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Özet (Çeviri)
The Abbasid Caliph Nasir li-Dinillah, by becoming involved in the futuwwa movement, succeeded in uniting the scattered futuwwa groups under the protection of the state. Subsequently, he took charge of the charge of the futuwwa institution, giving it an institutional structure. He commissioned Shihab al-Din al-Suhrawardi to write a futuwwa treatise containing the fundamental principles of futuwwa, and called upon the leaders of all Islamic states to join the futuwwa movement. Responding to the Caliph's call, the Anatolian Seljuk Sultan Izzettin Keykavus sent his teacher, Majd al-Din Ishaq, to Baghdad to join the futuwwa movement. Upon his return to Anatolia, Majd al-Din Ishaq brought with him scholars of the time such as Evhad al-Din Kirmani, Ahi Evran, and Ibn al-Arabi. Through the work of these scholars and the Sultan's support, the futuwwa wave spreading across Anatolia began to influence society with its Sufi aspects. The compatibility and mutual influence of the traditions and customs of the Oghuz tribes and other Turkmen groups who migrated to Anatolia with the principles of futuwwa led to the transformation of futuwwa into the Ahi brotherhood in Anatolia. Ahi Evran, considered the patron saint of the tanners' guild, established a lodge in Kırşehir during the reign of Alaeddin Keykubad, uniting thirty-two different craft groups under the umbrella of the Ahi brotherhood. Organized according to the principles of futuwwa (chivalry), the Ahi brotherhood began to spread throughout Anatolia, centered in Kırşehir, during this period. Today, the Yaran organizations, which are still practiced in Çankırı city center, some districts, and villages, are a continuation of the Ahi brotherhood. These organizations, which continue their activities within the framework of Turkish traditions and customs, retain their social and cultural importance. In particular, the furnishings of the Yaran chambers in Çankırı city center and the six Yaran chambers located in six neighborhoods of Eldivan district are very similar to the Ahi lodges that Ibn Battuta personally visited during his travels in Anatolia in the 14th century. The main objective of this study is to explain, in light of available sources, the processes by which the futuwwa institution, established during the reign of the Abbasid Caliph Nasir li-Dinillah, transformed into the ahi brotherhood during the Anatolian Seljuk period, the spread of the ahi organization, particularly among artisan groups, and its continuation today as the yaran organization. Furthermore, by examining the principles of futuwwa, ahi brotherhood, and yaran organizations, the study aims to enable us to understand how these organizations influenced the Anatolian people economically, socially, politically, and culturally. This study aims to demonstrate the connection between the Yaran culture, currently practiced in Çankırı province and its districts, and the Oghuz Turkic traditions, futuwwa, and ahilik, arguing that we can achieve an ideal societal structure once again through this model, which has had positive effects on society for centuries. Historical research methods were used in this study. Sources from the period in question, including archival documents, travelogues, futuwwa treatises, and academic literature, were examined and explained using qualitative analysis techniques. By examining the information mentioned in sources regarding the futuwwa, ahilik, and yaran organizations, the connections between these three important organizations have been subjected to a critical evaluation
Benzer Tezler
- Kuzeybatı anadolu'nun sosyo-ekonomik tarihi -XIII-XV. yüzyıllar-
The socioeconomic history of northwest anatolia -XIII-XV. centuries-
CEVDET YAKUPOĞLU
- Türkiye Selçukluları ve beylikleri döneminde Ahî Zaviye Vakıfları (1292-1333)
Ahi Zaviye Foundations in the period of Turkish Seljuks and principalities (1292-1333)
SEMİYE DERELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihSelçuk ÜniversitesiSelçuklu Tarihi ve Medeniyeti Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEHRA ODABAŞI
- Batı Anadolu Türkmen beyliklerinde eğitim-öğretim faaliyetleri
Education and teaching activities in West Anatolian Turcoman principalities
MAHİR GÜCEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
TarihDokuz Eylül ÜniversitesiTarih Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA DAŞ
- Anadolu Selçukluları döneminde fütüvvet ve ahilik
In the period of Anadolu Selcuks fütüvvet and ahilik
AHMET DEMİR
- Türkiye Selçukluları döneminde Ahilerin devlet ve toplum ilişkileri
State and society relations of Ahis in the period of Turkish Seljuk
OSMAN SAVAŞ ÇETİNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RIFAT İLHAN ÇELİK