Osmanlı Devleti'nde sabun üretimi ve İstanbul'un sabun ihtiyacının karşılanması (1760-1840).
Soap production in the Ottoman State and supply the Istanbul's soap needs (1760-1840).
- Tez No: 996499
- Danışmanlar: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sabun, günümüzde olduğu gibi Osmanlı döneminde de önemli bir temizlik aracıydı. Araştırmamızın konusu olarak sabunu seçmemizin nedeni, sıradan bir tüketim maddesi olarak görülen sabunun arkasında ne kadar büyük bir üretim, dağıtım ve ticaret ağı olduğunu göstermektir. İstanbul gibi nüfus yoğunluğu yüksek bir merkezde sabun ihtiyacının karşılanması, üretim merkezleriyle başkent arasındaki ticaret ağını, esnaf yapılanmasını ve devletin piyasa düzenlemelerine yönelik hassasiyetini anlamak çalışmamızın temel hedefidir. Çalışmamızda sabun üretim merkezleri, sabun üzerindeki vergi ve fiyat politikaları, esnaf-devlet ilişkileri ve devletin sabun üzerindeki denetimi üzerinden Osmanlı ekonomik ve toplumsal düzenine ışık tutmak amaçlanmıştır. Osmanlı toplumunda sabun, temel temizlik maddesi olduğundan sürekli olarak üretilmesi, istenilen zamanda gereken yerlere gönderilmesi, dağıtımının adil ve kurallara uygun yapılması gerekliydi. Bu sebeple yönetim sabunun, üretiminden dağıtımına kadar olan uzun süreci ayrıntılarıyla kaydediyordu. Bu sayede Osmanlı arşivinde sabuna dair ayrıntılı bilgiler içeren belgeler bulunmaktadır. Bu kıymetli belgeler araştırmamızın ana kaynağını oluşturmaktadır. Arşiv belgelerinden elde ettiğimiz bilgiler literatürdeki yerli ve yabancı araştırma kaynakları ile desteklenmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde, Girit, İzmir, Midilli, Edremit, Ayvalık gibi Osmanlı'nın zeytinyağı deposu olan ve büyük miktarlarda sabun üretilen merkezlerden bahsedilmiştir. Çalışmamızı bu şehirler ile sınırlamamızın nedeni İstanbul'un sabun ihtiyacının en çok buralardan karşılanmasıdır. Ayrıca bölümde sabuncu esnafı ve esnaf-devlet arasındaki ilişkilerde ele alınmıştır. Sabun üzerinde uygulanan vergi rejimleri ve fiyatları konu ettiğimiz ikinci bölümde, arşiv kaynaklarından faydalanarak sabun konusu üzerinden dönemin ekonomik durumu anlatılmıştır. Son bölümde ise İstanbul ve Topkapı Sarayı'nın sabun ihtiyacının karşılanması konusu ele alınmıştır.
Özet (Çeviri)
Soap, as in the present day, was an essential means of cleanliness in the Ottoman period. The reason we have chosen soap as the subject of our research is to demonstrate that behind this seemingly ordinary commodity lay a vast network of production, distribution and trade. Supplying the demand for soap in a densely populated center such as İstanbul provides insight into the commercial networks linking production centers with the capital, the organization of guilds and the state's sensitivity toward regulating the market. In this study, our aim is to shed light on the Ottoman economşc and social order through an examination of soap production centers, taxation and pricing policies, guild-state relations, and the mechanisms of state control over soap. In Ottoman society, as soap constituted a fundamental cleaning material, it was necessary to ensure its continuous production, timely delivery to the required locations, and distribution in a fair and regulated manner. Consequently, the administration meticulously recorded the entire process from production to distribution. As a result, the Ottoman archives contain documents that provide detailed information concerning soap. These valuable records costitute the principal source of our study. The data obtained from the archival materials have been corroborated with both domestic and international scholarly Works in the existing literature. The first section of our study discusses majör centers such as Crete, İzmir, Lesbos, Edremit and Ayvalık, which served as the Ottoman Empire's primary repositories of olive oil and where soap was produced in substantial quantities. Our decision to confine the study to these cities stems from the fact that Istanbul's demand for soap was predominantly supplied from these regions. This section also addresses the guild of soap makers and the dynamics of guild-state relations. The second section, which focuses on the tax regimes and pricing practices applied to soap, draws upon archival sources to elucidate the broader economic conditions of the period through the lens of soap. The final section examines the provision of soap for Istanbul and for the Topkapı Palace.
Benzer Tezler
- Kimya sektöründe uluslararası pazarlama faaliyetleri
International marketing activities in chemical industry
SEMRA BAYHAN
- XVIII. yüzyıl sonlarında Midilli adası (164 numaralı Midilli şer'iyye siciline göre)
The island of Lesbos in the late 18th century (According to the shariyye register number 164)
ŞÜKRAN SUBAŞİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihAydın Adnan Menderes ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BÜLENT ÇELİK
- Midilli Adası'nın idari ve sosyo-ekonomik yapısı (1876-1914)
The administrative and socio-economic structure of Mytilene Island (1876-1914)
METİN ÜNVER
- Osmanlı Devleti'nde iç hazine harcamaları (1675 – 1680)
Ottoman State domestic treasury expenditures (1675 - 1680)
ALEYNA YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
EkonomiÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADİR ARSLANBOĞA
- Sultan el-Melik el-Eşref Şaban döneminde Memlûk Devleti (1363-1377)
The Mamlûk State in the period of Sultan al-Malik al-Ashraf Shaban (1363-1377)
SONGÜL AKYURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Tarihİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FATMA AKKUŞ YİĞİT