Geri Dön

İslamcılık düşüncesinin tefsire yansımaları (El-Menâr örneği)

Reflections of Islamizim thought on tafsir (Al-Manar example)

PDF İndir

  1. Tez No: 996498
  2. Yazar: ERCAN ÇAYLAR
  3. Danışmanlar: PROF. DR. FATMA ASİYE ŞENAT
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: İslâmcılık, Tefsir, Muhammed Abduh, Reşîd Rızâ, Menâr Tefsiri, Islamism, Tafsīr, Muhammad ʿAbduh, Rashīd Riḍā, Tafsīr al-Manār
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tefsir Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

İslam dünyası, uzun asırlar boyunca devam eden hâkimiyet çağlarından sonra Batı kültürü ile yaşanan yüzleşmeler neticesinde birçok bakımdan geride kaldığı ve değerlerine sahip çıkarak çağın gerekliliklerine ayak uyduramadığı gerçeğiyle yüzleşmiştir. Bu dönemde Müslüman aydınlar, devlet adamları ve ulemâ, batı karşısındaki gerilemenin nedenleri üzerinde durarak birçok fikirler ileri sürmüşlerdir. İslam dünyasını içinde bulunduğu dağınıklık ve çözülmeden kurtarma çerçevesinde öne çıkan fikirlerden biri olan İslâmcılık düşüncesi, devletin ve toplumun ayağa kalkmasının ancak İslâm'ın ana kaynaklarına dayanarak gerçekleşebileceğini vurgulayan bir fikir akımıdır. İslâmcılar, Müslüman ülkelerde belirginleşen siyasî, toplumsal, dinî ve ahlakî sorunları inceleyerek hal çareleri üzerinde fikirler üretmişlerdir. İslâmcılık düşüncesinin bir tefsir metnine yansıması önce Menâr tefsiri ile gerçekleşmiştir. Batılılaşma, modernleşme olgusu, dinin ilerlemeye mâni olmadığı, toplumsal boyutta aile ve kadınla ilgili sorunların çözümü, İslam birliğinin sağlanması, devlet düzeninde şûrâya önem verilmesi, gelenekselci taklitçi din anlayışının açtığı sorunların çözümü, ictihad yoluyla fıkhın güncellenmesi, örf ve adetlere mâl olmuş hurafelerin saptanması ve terkedilmesi gibi dinî, siyasî ve toplumsal birçok konu Menâr tefsiri içinde kendisine karşılık bulmuştur. Kendisinden sonra birçok tefsiri etkileyen Menâr tefsiri, klasik tefsir geleneğinde alışık olunmayan yeni bir türü temsil etmektedir. İçtimai-siyasi tefsir ekolü olarak tanımlanan bu türün en iyi örneklerinden birini Menâr tefsiri oluşturmaktadır. İçinde bulunulan koşulların müfessirin bakış açısını ne kadar derinden etkilendiğini göz önüne koyan bu eserde ayetler, yirminci yüzyılda yaşayan Kur'an okuyucularının geleneksel dini tasavvurlarının dışında fark etmesi gereken hususlar eşliğinde etkileyici bir dille tefsir edilmiştir. Bununla birlikte tefsirde zaman zaman ayetlerin bağlamlarından kopartılarak açıklandığına, ifade edilmek istenenlerin ön plana geçirildiğine de tanık olunmaktadır. Çalışmada İslamcılık düşüncesinin Menâr tefsirindeki temsilinde takip edilen yol değerlendirilmiş, bağlamdan kopuk şekilde izahat sunulan yerlere de dikkat çekilmiştir. Böylece Tefsir ilmi bakımından başarılı bulunan örneklerin yanısıra, ayetin zahiriyle alaka kurmanın güçleştiği, müfessirin söylemek istediği hususları tefsir formunda dile getirdiğini düşündüren birtakım yorumların da Menâr tefsirinde yer aldığı tespit edilmiştir.

Özet (Çeviri)

After centuries of political and cultural dominance, the Islamic world has been confronted with the reality that, as a result of its encounters with Western culture, it has fallen behind in many respects and has failed to keep pace with the requirements of the modern age while preserving its own values. During this period, Muslim intellectuals, statesmen, and scholars focused on the causes of decline vis-à-vis the West and put forward various ideas. One of the prominent intellectual movements that emerged within the framework of rescuing the Islamic world from fragmentation and dissolution was Islamism, which emphasized that the revival of the state and society could only be achieved by returning to the fundamental sources of Islam. Islamist thinkers examined the political, social, religious, and moral problems that became evident in Muslim societies and sought solutions to these issues. The reflection of Islamist thought in a Qur'anic exegetical work was first realized through the Tafsīr al-Manār. Many religious, political, and social issues—such as Westernization and modernization, the view that religion does not hinder progress, solutions to social problems related to family and women, the establishment of Islamic unity, the importance of consultation (shūrā) in state governance, overcoming the problems caused by traditionalist and imitative religious understandings, updating Islamic jurisprudence through ijtihād, and identifying and abandoning superstitions embedded in customs and traditions—found expression within Tafsīr al-Manār. Influencing many later exegetical works, Tafsīr al-Manār represents a new genre that was unfamiliar to the classical tradition of Qur'anic exegesis. It stands as one of the most prominent examples of the socio-political (ijtimaʿī-siyāsī) tafsīr school. This work vividly demonstrates the extent to which the prevailing conditions shaped the exegete's perspective, as Qur'anic verses are interpreted in an engaging manner, accompanied by themes that twentieth-century readers of the Qur'an were expected to recognize beyond traditional religious conceptions. Nevertheless, the tafsīr at times explains verses by detaching them from their original contexts and foregrounding the intended messages of the exegete. This study evaluates the methodological approach adopted in representing Islamist thought in Tafsīr al-Manār and draws attention to instances where explanations are presented in a contextually disconnected manner. Consequently, alongside examples regarded as successful from the perspective of tafsīr studies, it is identified that Tafsīr al-Manār also contains interpretations in which establishing a clear connection with the apparent meaning of the verse becomes difficult, suggesting that the exegete articulated his intended ideas in the form of Qur'anic exegesis.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    210526

    Cemaleddin El-Kasımi ve tefsirdeki metodu

    Cemaladdin Al-Kasimi and his method in interpretation

    GÖKÇEN KALKAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    DinAtatürk Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. LÜTFULLAH CEBECİ

  2. Tez No

    589637

    İslamcılık düşüncesinin ortaya çıkışında sınıfsal mücadelenin etkileri

    The effects of classial struggle on the appearance of Islamic thought

    ERDAL ALKAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Siyasal BilimlerMersin Üniversitesi

    Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. CEMAL ALTAN

  3. Tez No

    669765

    Türkiye'de İslamcılık düşüncesinin postkolonyal teori çerçevesinde incelenmesi: Nurettin Topçu ve Sezai Karakoç'un dergi yazıları örneği

    The reconstruction of Islamist thought in Turkey in the framework of postcolonial theory: Samples of journal articles by Nurettin Topçu and Sezai Karakoç

    SERDAR ŞAHİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Siyasal Bilimlerİstanbul Medeniyet Üniversitesi

    Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİM YILMAZ

  4. Tez No

    948070

    Türkiye'de İslamcılık düşüncesinin Yenidevir Gazetesi'ndeki temsili

    The representation of Islamist thought in Turkey through Yenidevir Newspaper

    TALHA KOLCU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    GazetecilikMarmara Üniversitesi

    Gazetecilik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SÜHEYLA NİL MUSTAFA

  5. Tez No

    533842

    İslamcılık düşüncesi bağlamında Musa Carullah Bigiyef düşüncesinin sosyolojik temelleri

    Social foundations of the thought of Musa Carullah Bigiyef in the context of the idea of Islamism

    MESUT AYDIN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2018

    SosyolojiAfyon Kocatepe Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ERKOL

Geri Dön