Taocu felsefede doğa-doğallık kavramı ve eğitim açısından uzanımları
The concept of nature-naturalness in Taoist philosophy and it's educational implications
- Tez No: 996539
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDÜLLATİF TÜZER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Tao, Doğa, Doğallık, Eğitim, Tao, Nature, Naturalness, Education
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZ TAOCU FELSEFEDE DOĞA-DOĞALLIK KAVRAMI VE EĞİTİM AÇISINDAN UZANIMLARI ARSLANTAŞ HALİS ADNAN DOKTORA 2025 FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Prof. Dr. Abdüllatif TÜZER ÖZ Doğa, doğallık, eğitim, insan ve doğasıyla ilgili kavramlar, sadece Batı düşüncesinde değil, Mezopotamya, Çin ve Mısır gibi kadim Doğu kültürlerinde de toplumların temel düşünce yapısını etkileyerek şekillendirmiştir. Dile getirilen bu kültürlerde doğa, doğallık ve insan arasındaki ilişki ya da ilişkilerin dikey bir hiyerarşi biçiminden ziyade yatay bir bütünlük algısının içinde değerlendirildiğini, söz konusu değerlendirilme biçiminin de doğayı araçsal değil, değerli ve içkin bir varlık şeklinde ele aldığı söylenebilir. Tıpkı doğa kavramında olduğu gibi doğallık kavramında da benzer yaklaşımların olduğu görülmektedir. İnsanın dünyayı algılayış ve tavır alış kökeninde dini veya dini olmayan bir dünya görüşü ya da inanç sisteminin mutlaka varlığını göstermektedir . Tao'nun, Tanrı'dan bağımsız ama aynı zamanda, mecazi olarak Tanrı'nın kendisi şeklinde yorumlanması insanın kendisini, yaşadığı toplumu ve doğayla olan ilişkisini tanımlayan bir anlayış biçimi olduğu görülebilir. Johann Heinrich Pestalozzi, Friedrich Fröbel, Maria Montessori, Celestin Freinet, John Dewey, Herbert Spencer, John Locke ve Jean-Jacques Rousseau'nun eğitime dair felsefi görüşleri, insanın kendisini, yaşadığı toplumu ve doğayla olan ilişkisini tanımlayan bir anlayış biçimini yansıtmaktadır. Örneğin Pestalozzi'nin Liezi'nin pragmatik doğa ve toplumsal denge anlayışlarındaki ortak yönleri özellikle bireysel ve toplumsal uyum, deneyim odaklı eğitim anlayışıyla paralellik göstermektedir. Fröbel'in ise Liezi'nin toplumsal denge vurgusunun, oyun ve topluluk merkezli eğitim anlayışında görülebilmektedir. Montessori'nin, çocuğun kendi ritmiyle öğrenmesi ve hazırlıklı çevre yaklaşımıyla Laozi'nin doğal akış ve eylemsizlik“Wu wei”anlayışını yansıtmaktadır. Freinet ve Dewey'e gelince, Freinet'in deneyim ve toplumsal işbirliği odaklı pedagojisiyle , Zhuangzi'nin kendiliğindenlik ve bireysel özgürlük ilkeleri bireysel özgürlük anlayışı, aktif deneyim ve problem çözme pedagojisiyle uyumludur . Liezi'nin pragmatik doğa ve toplumsal uyum anlayışının, Spencer'in çevresel uyum ve eğitimde toplum odaklı yaklaşımıyla bir paralellik gösterebildiği , yine Zhuangzi'nin bireysel deneyim ve kendiliğindenlik anlayışıyla, Locke'un tabula rasa ve deneyim yoluyla bilgi kazanma yaklaşımıyla benzerlik taşıdığı , Rousseau'nun ise Zhuangzi'nin kendiliğindenlik ve bireysel özgürlük anlayışını, doğal çocuk ve özgür gelişim pedagojisine ortak yönlerinin olduğu düşünülebilir. Sözkonusu düşünürleri sadece etkilenim bağlamında düşünmek bizleri doğru sonuçlara götürmeyebilir. Bu nedenle o düşünürlerin her birinin eğitimde doğallığın, sadeliğin ve uyumun yeniden kurulması için kendi dönem özelliklerinden etkilenme, mevcut bilgi yapılarından hareketle düşünce üretme sonucunda bir kapı araladıklarını dile getirmekte gerekmektedir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; ontolojik, epistemolojik ve etik perspektifler çerçevesinde metin çözümlemesine dayalı disiplinler arası bir analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgular, söz konusu modern eğitim düşünürlerinin doğallık, deneyim, uyum, sadelik ve bireysel gelişim vurgularının Taocu düşünceyle önemli paralellikler taşıdığını göstermektedir. Yukarıda dile getirldiği gibi bu benzeşmelerin doğrudan bir etkilenmeden ziyade, her düşünürün kendi tarihsel ve toplumsal bağlamı içinde geliştirdiği özgün arayışların sonucu olarak düşünülebilir. Sonuç olarak bu çalışmada, devinime bağlı varoluşsal anlamın benzeşimin çekimiyle uyum ve hal birliği oluşturabileceği düşüncesinden hareketle, doğacı, deneyimsel ve pragmatist eğitim felsefecileri ile Taocu düşünürler arasında ontolojik, epistemolojik ve etik perspektifler çerçevesinde karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır. Bu analiz sayesinde, modern eğitim felsefesinin temel prensipleri, doğa ve eğitim anlayışları, Taocu felsefenin konuyla ilgili içeriği bağlamında, varsa paralellik ve farklılıklarıyla ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT THE CONCEPT OF NATURE-NATURALNESS IN TAOIST PHILOSOPHY AND ITS EDUCATIONAL IMPLICATIONS HALİS ADNAN ARSLANTAŞ Doctoral Degree 2025 Department of Philosophy and Sciences Studies Prof. Dr. Abdüllatif TÜZER ABSTRACT Concepts related to nature, naturalness, education, the human being, and human nature have shaped the fundamental modes of thought not only in Western philosophy but also in ancient Eastern cultures such as Mesopotamia, China, and Egypt. In these cultures, the relationship between nature, naturalness, and the human being is understood not through a vertical hierarchy but within a horizontal and holistic framework; accordingly, nature is approached not as an instrumental object but as a valuable and immanent entity. Similar approaches can be observed in the concept of naturalness, just as in the concept of nature itself. Human perception of the world and modes of action are inevitably grounded in a religious or non-religious worldview or belief system. The interpretation of the Tao as independent of God yet, metaphorically, as God itself can be understood as a mode of thought that defines the human being's relationship with the self, society, and nature. The educational philosophies of Johann Heinrich Pestalozzi, Friedrich Fröbel, Maria Montessori, Célestin Freinet, John Dewey, Herbert Spencer, John Locke, and Jean-Jacques Rousseau similarly reflect approaches that define the human being's relationship with the self, society, and nature. For instance, Pestalozzi's views show parallels with Liezi's pragmatic understanding of nature and social balance, particularly in terms of individual and social harmony and experience-oriented education. Fröbel's emphasis on play and community-centered education can be associated with Liezi's stress on social balance. Montessori's approach-centered on the child's learning at their own rhythm and the concept of a prepared environment-reflects Laozi's notions of natural flow and non-action“Wu wei”. With regard to Freinet and Dewey, Freinet's pedagogy, focused on experience and social cooperation, aligns with Zhuangzi's principles of spontaneity and individual freedom, while Dewey's pedagogy of active experience and problem-solving is also compatible with these principles. Liezi's pragmatic view of nature and social harmony may be seen as parallel to Spencer's emphasis on environmental adaptation and socially oriented education. Likewise, Zhuangzi's focus on individual experience and spontaneity bears similarities to Locke's concept of tabula rasa and knowledge acquisition through experience. Rousseau, in turn, may be understood as having carried Zhuangzi's notions of spontaneity and individual freedom into a pedagogy of the natural child and free development. However, interpreting these thinkers solely in terms of influence may lead to misleading conclusions. It is therefore necessary to emphasize that each of these thinkers opened a path toward re-establishing naturalness, simplicity, and harmony in education by producing ideas shaped by the conditions of their own historical periods and existing bodies of knowledge. This study adopts a qualitative methodology and employs an interdisciplinary analysis based on textual interpretation within ontological, epistemological, and ethical perspectives. The findings indicate that the emphases on naturalness, experience, harmony, simplicity, and individual development in modern educational thought exhibit significant parallels with Taoist philosophy. As noted above, these similarities should be understood not as the result of direct influence but as outcomes of the original intellectual pursuits developed by each thinker within their respective historical and social contexts. In conclusion, based on the idea that existential meaning grounded in movement can generate harmony and unity through the attraction of resemblance, this study conducts a comparative analysis between naturalistic, experiential, and pragmatist educational philosophers and Taoist thinkers within ontological, epistemological, and ethical frameworks. Through this analysis, the fundamental principles of modern educational philosophy and its understandings of nature and education are examined in relation to Taoist philosophy, with an effort to reveal both parallels and differences where they exist.
Benzer Tezler
- Taoist Keşiş Ch'ang Ch'un'un Seyahatnamesine Göre XIII. Yüzyılda Türkistan
Turkestan in the 13th Century According to Taoist Monk Ch'ang Ch'un's Account
GÜLŞAH HASGÜÇMEN
- Resim sanatında doğaçlama ve spontane süreç
Spotaneous and improvisational processes in the art of painting
İSA NOORAZAR KHOSHKNAB
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. ÖZDEMİR ALTAN
- Tacü'l-Kurra el-Kirmani (505/1111 dolayları) ve Lübabü't-Tefasir adlı tefsiri
Başlık çevirisi yok
HASAN KESKİN
Doktora
Türkçe
1993
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SADREDDİN GÜMÜŞ
- Tacü`l-Arifin Seyyid Ebü`l-Vefa ve erken Osmanlı dönemindeki etkileri
Seyyid Ebü`l-Vefa and influence on early Ottoman period
İCLAL YAŞİNİ
- Tacü'l-Arifin Ebü'l-Vefa'nın Menakıbı -inceleme ve metin
Man?qib-i T?j al-?rif?n -textual analysis-
AYŞENUR ÖZKUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN DERİN