Geri Dön

Komuta ve kontrol döngüsünde yapay zekâ kullanımının çok kriterli karar verme yöntemleri ile risk değerlendirmesi

Ri̇sk assessment of arti̇fi̇ci̇al intelli̇gence use i̇n the command and control cycle through multi̇-cri̇teri̇a deci̇si̇on-maki̇ng methods

PDF İndir

  1. Tez No: 996560
  2. Yazar: MEHMET BOZKURT
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA KUTLU GÜNDOĞDU, DR. ÖĞR. ÜYESİ SERHAT SAYLAM
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Milli Savunma Üniversitesi
  10. Enstitü: Atatürk Stratejik Araştırmalar ve Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez çalışması, yapay zekânın askerî komuta ve kontrol döngüsünde kullanımından kaynaklanabilecek risklerin sistematik ve bütüncül biçimde analiz edilmesini amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, kapsamlı bir literatür taraması ve uzman görüşleri temel alınarak yedi ana risk kategorisi ve toplam yirmi yedi alt risk kriteri tanımlanmıştır. Ana risk kriterlerinin göreli önem derecelerinin belirlenmesinde Küresel Bulanık Z-Sayı En İyi-En Kötü Yöntemi (SF-Z-BWM), alt risk kriterlerinin önceliklendirilmesinde ise Küresel Bulanık Z-Sayı Analitik Hiyerarşi Süreci (SF-Z-AHP) uygulanmıştır. Uzman değerlendirmeleri, belirsizlik ve güven düzeylerini aynı anda yansıtabilen küresel bulanık sayılar ve z-sayı yapısı aracılığıyla nicel hâle getirilmiştir. Analiz sonuçları,“Güvenlik ve Tehdit Riskleri”kategorisinin siber sızma, veri manipülasyonu ve düşmanca yapay zekâ müdahaleleri gibi alt riskler nedeniyle en kritik risk alanı olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık,“YZ Çıktıları ile İlgili Riskler”kategorisi görece daha düşük öneme sahip bulunmuş; bu tür risklerin uygun insan denetimi, eğitim ve doğrulama mekanizmalarıyla daha yönetilebilir olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca“Kaynaklar ve Bilgi Sistemi Altyapısı Riskleri”ile“Harekât Ortamı Riskleri”nin yüksek öneme sahip olması, yapay zekâ destekli askerî sistemlerin başarısının yalnızca algoritmik doğruluğa değil, güvenli altyapı, kurumsal kapasite ve dinamik ortamlara uyum yeteneğine de bağlı olduğunu göstermiştir. Alt risk analizleri, özellikle veri kalitesi, algoritmik açıklanabilirlik (black-box problemi), bağlamsal yorumlama, senkronizasyon, bilgi sistemleri altyapısı, siber güvenlik ile etik ve hukuki uyumun operasyonel sürdürülebilirlik açısından belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Klasik AHP ile yapılan karşılaştırma, ana bulguların büyük ölçüde tutarlı olduğunu, ancak SF-Z-AHP yönteminin belirsizlik ve uzman güven düzeylerini dikkate alarak daha dengeli ve gerçekçi sonuçlar sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, yapay zekâ destekli komuta ve kontrol süreçlerine yönelik risklerin nicel olarak önceliklendirilmesini sağlayan, uygulanabilir ve esnek bir karar destek çerçevesi sunarak literatüre yöntemsel ve uygulamalı katkı sağlamaktadır.

Özet (Çeviri)

This thesis aims to systematically and comprehensively analyze the risks arising from the use of artificial intelligence (AI) in the military command and control (C2) cycle. Within this scope, seven main risk categories and a total of 27 sub-risk criteria were identified based on an extensive literature review and expert opinions. The relative importance of the main risk criteria was determined using the Spherical Fuzzy Z-Number Best-Worst Method (SF-Z-BWM), while the prioritization of sub-risk criteria was conducted using the Spherical Fuzzy Z-Number Analytic Hierarchy Process (SF-Z-AHP). Expert evaluations were quantified through spherical fuzzy numbers and Z-number structures, enabling the simultaneous incorporation of uncertainty and confidence levels into the analysis. The results indicate that the“Security and Threat Risks”category emerges as the most critical risk domain, primarily due to sub-risks such as cyber intrusion, data manipulation, and adversarial AI interference. In contrast, the“Output-Related Risks”category was found to have relatively lower importance, suggesting that these risks can be more effectively managed through appropriate human oversight, training, and verification mechanisms. Furthermore, the high importance of“Resources and Information Systems Infrastructure Risks”and“Operational Environment Risks”demonstrates that the success of AI-enabled military systems depends not only on algorithmic accuracy but also on secure infrastructures, institutional capacity, and adaptability to dynamic operational environments. The sub-risk analysis highlights data quality, algorithmic explainability (black-box problem), contextual interpretation, synchronization, information systems infrastructure, cybersecurity, and ethical and legal compliance as critical determinants of operational sustainability. A comparative analysis with the classical AHP method reveals that while the main findings are largely consistent, the SF-Z-AHP approach provides more balanced and realistic results by explicitly accounting for uncertainty and expert confidence levels. Overall, this study contributes to the literature by offering an applicable and flexible quantitative decision-support framework for prioritizing risks in AI-enabled command and control systems.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    895202

    Rl based network deployment and resource management solutions for opportunistic wireless access for aerial networks in disaster areas and smart city applications

    Felaket alanları ve akıllı şehir uygulamalarında uçan fırsatçı kablosuz erişim ağları için takviyeli öğrenme tabanlı ağ oluşturma ve kaynak yönetimi çözümleri

    MEHMET ARİMAN

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BERK CANBERK

  2. Tez No

    942971

    Cfd-based pı/pıd controller for velocıty and headıngcontrol of the darpa suboff

    Had tabanlı PI/PID kontrol yaklaşımı ile darpa suboffdenizaltısının hız ve rota kontrolü

    DUYGU ÜNLÜ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Gemi Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAD DELEN

  3. Tez No

    969244

    Yapay zeka ve etkileşim paradigmaları bağlamında kullanıcı arayüzlerinin evrimi ve kullanıcı deneyimi üzerindeki etkileri

    The evolution of user interfaces in the context of artificial intelligence and interaction paradigms and its effects on user experience

    FURKAN PEKEL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolMarmara Üniversitesi

    Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GONCA UNCU

  4. Tez No

    682851

    Instruction extension of RV32i and GCC back end for ascon lightweight cryptography algortihm

    RISC-V komut seti mimarsi ve GNU derleyici koleksiyonunun ASCON şifreleme algoritması için genişletilmesi

    ÖZLEM ALTINAY

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2021

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SIDDIKA BERNA ÖRS YALÇIN

  5. Tez No

    609997

    Coordinate systems and geodetic measurements in industrial measurements

    Endüstriyel ölçemelerde koordinat sistemleri ve jeodezik ölçmeler

    WAEL ALNAGAR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2019

    Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik Üniversitesi

    Geomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RAHMİ NURHAN ÇELİK

Geri Dön