Dilbilimde ritim ve anlam ilişkisi: Karagöz oyunlarının gerilim temelli tahlili
The relationship between rhythm and meaning in linguistics: A tensive semiotic analysis of Karagöz shadow plays
- Tez No: 996626
- Danışmanlar: PROF. DR. ERMAN GÖREN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Anlam bilim, Gösterge bilim, Karagöz, Ritim, Söylem, Özne, Semantics, Semiotics, Karagöz, Rhythm, Discourse, Subject
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dil Bilimi Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, ritim mefhumunu merkeze alarak dilbilime yeni bir anlambilimsel yaklaşım önerir. Ritim, tarih boyunca şiir, müzik ve doğa bilimlerinde çeşitli biçimlerde tanımlanmış olsa da dilbilim araştırmalarında çoğunlukla fonetik düzeyde ele alınmıştır. Oysa ritim yalnızca biçimsel bir ölçü değil, anlamın ve öznenin oluşumuna katılan dinamik bir süreçtir. Bu nedenle çalışma, ritmi söylem düzeyinde yeniden düşünmeyi ve anlam üretimini tansif değerler üzerinden incelemeyi amaçlar. Kuramsal çerçeve Henri Meschonnic'in ritim-söylem yaklaşımına dayanır. Meschonnic, ritmi dizimsel bir düzenden öte söylemin tarihsel, öznel ve etik boyutlarını örgütleyen bir ilke olarak değerlendirir. Bu perspektifi tamamlamak üzere Claude Zilberberg'in tansif semiyotik modeliyle ritim arasında bir bağ kurulmuş ve böylece anlamın gerilim, yoğunluk ve süre parametreleri aracılığıyla kurulduğu bütüncül bir analitik alan oluşturulmuştur. Bu iki modelin birleşimi, söylemin hem tansif hem ritmik yapısını eşzamanlı olarak gözlemlemeyi mümkün kılar. Çalışmanın külliyatı olarak, çok katmanlı yapıları nedeniyle Karagöz oyunları seçilmiştir. Karagöz, yazılı ve sözlü, sabit ve doğaçlama öğeleri birleştiren; mizah, yanlış anlama ve ses oyunlarıyla ritmi sürekli yeniden kuran bir söylem evreni sunar. Bu yapı, ritmi anlamın hareketi olarak incelemeye elverişlidir.“Salıncak”ve“Ters Evlenme”gibi oyunlardan seçilen temsilî bölümlere Zilberberg'in söz temelli ve performatif tabloları ile Meschonnic'in ritim-söylem analizi uygulanmıştır. Bulgular, Karagöz söyleminin tansif açıdan dalgalı bir ritmik profile sahip olduğunu, ritmin anlam ve özne kuruluşunda belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Çalışma, ritmi semantik bir kategori olarak yeniden tanımlayarak dilbilimsel çözümlemeye yeni bir yaklaşım sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study introduces a new semantic approach to linguistics through the concept of rhythm. Since Antiquity, rhythm has been linked to poetry, music, and natural sciences, yet in linguistic research it has mostly remained limited to phonetics. Such a narrow view prevents rhythm from being understood as a dynamic principle that shapes meaning and subjectivity. For this reason, the study treats rhythm not as a formal or metric pattern, but as a semantic and discursive process that organizes how meaning moves within language. The theoretical basis of the study comes from Henri Meschonnic's theory of discourse rhythm. For Meschonnic, rhythm is not a matter of meter or prosody, but the way discourse produces meaning and forms the subject. Rhythm is therefore placed beyond the sign and becomes a force that shapes sense and experience. To extend this perspective, the study also draws on Claude Zilberberg's tensive semiotics, which explains meaning through tension, intensity, and duration. Bringing these two models together makes it possible to observe rhythm both as a semantic structure and as an energetic movement within discourse. The corpus consists of Karagöz shadow plays, a traditional Ottoman-Turkish performance genre that combines fixed text, improvisation, gesture, and humor. These plays offer a rich field where speech and performance constantly interact. To analyze this interaction, a three-table model was used: a verbal tensivity table, a verbo-performative table, and a Meschonnic-based rhythm table. Each table identifies how tensive values fluctuate across time, intensity, and tension.
Benzer Tezler
- La motivation du signe dans l'analyse sémiotique des poèmes : Recueillement de Baudelaire, La Cravate et la montre d'Apollinaire, L'Huître de Ponge
Göstergebilimsel Şiir Çözümlemesinde Göstergenin Nedenliliği: Baudelaire'in Recueillement, Apollinaire'in La Cravate et la montre, Ponge'un L'Huître Adlı Şiirleri
ÖMER FARUK KARAŞAHAN
Yüksek Lisans
Fransızca
2025
Fransız Dili ve EdebiyatıGalatasaray ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR
- Şêwaz di helbestên Abdulla Peşêw de
Abdulla Peşêw'in şiirlerinde tarz sanatı
ARSALAN ABDULLAH HAMAD AKO
Yüksek Lisans
Kürtçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESİM SÖNMEZ
- النظام الصوتي في القرآن الكريم السور المكية نموذجاً
Mekkî sureler bağlamında Kur'ân-ı Kerim'de ses sistemi
İMAD ALDİN DAHDOUH
Doktora
Arapça
2025
DinEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF KARATAŞ
- Phrase rhythm and time in beste-i kadims a cyclical approach
Beste-i kadimlerde cümle ritmi ve zaman döngüsel bir yaklaşım
OZAN BAYSAL
- Mimaride estetik değerlendirme boyutlarından kültürel ve anlamsal boyutun incelenmesi
A Search on cultural and meaning dimensions of aesthetics in architecture
AYŞEGÜL KURUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESRİN DENGİZ
DOÇ. DR. SEMRA AYDINLI
