Ortaokul öğrencilerinin Türkiye Türkçesinde kullanılan atasözlerine ilişkin metaforik algılarının incelenmesi
Investigation of middle school students' metaphorical perceptions of proverbs used in Turkish
- Tez No: 996760
- Danışmanlar: PROF. DR. BERNA ÜRÜN KARAHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Türk atasözleri, Turkish proverbs
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kafkas Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapılan çalışmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin Türkiye Türkçesinde kullanılan atasözlerine ilişkin metaforik algılarını ortaya koymaktır. Çalışmada öğrencilerin atasözlerini zihinsel, kültürel ve dilsel açıdan nasıl kavramsallaştırdıkları, bu sözlere yükledikleri anlamlar ve atasözlerinin öğrencilerin düşünme dünyasındaki işlevleri incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) yöntemiyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim öğretim yılı Kars il merkezinde, ilçe ve köylerdeki üç devlet okulunda öğrenim gören toplam 208 ortaokul öğrencisi (124 kız, 84 erkek) oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen ve“Atasözleri ………'e benzer, çünkü ………”şeklinde yapılandırılmış cümle tamamlama formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; öğrenciler tarafından üretilen metaforlar, tematik kategoriler ve işlevsel bağlamlar çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Elde edilen veriler sonucunda öğrencilerin atasözlerine ilişkin toplam 208 geçerli metafor ürettikleri belirlenmiştir. Bu metaforlar“Eğitim ve Bilgi”,“Yol Gösterme / Rehberlik”,“Doğa ve Elementler”,“Aile / Toplum/İnsan”,“Soyut Kavramlar ve Değerler”,“Dil ve İfade Araçları”ve“Nesne / Soyutlama”olmak üzere yedi ana kategori altında toplanmıştır. Ayrıca öğrencilerin atasözlerini en çok eğitici, ahlaki, kültürel, rehberlik ve zihinsel gelişim işlevleriyle ilişkilendirdikleri görülmüştür. Bulgular, atasözlerinin öğrenciler tarafından yalnızca kalıplaşmış söz öbekleri olarak değil; aynı zamanda deneyim, kültür ve değer aktarımının bir aracı olarak algılandığını göstermektedir. Sonuç olarak atasözlerinin, öğrencilerin bilişsel ve dilsel gelişimlerini destekleyen; soyut kavramları somutlaştırmalarına yardımcı olan güçlü bir kültürel aktarım aracı olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkçe öğretiminde atasözlerinin yalnızca ezberletici değil, anlam merkezli ve bağlamsal bir yaklaşımla ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The main purpose of this study is to reveal the metaphorical perceptions of secondary school students regarding proverbs used in Turkey Turkish. The research aims to determine how students conceptualize proverbs in cognitive, cultural, and linguistic terms, the meanings they attribute to them, and the functions of these proverbs in their thinking processes. The study was conducted using the phenomenological design, one of the qualitative research methods. The study group consisted of 208 secondary school students (124 female, 84 male) studying in three public schools located in the city center, districts, and villages of Kars during the 2024–2025 academic year. Data were collected through a sentence completion form developed by the researcher, which included the prompt“Proverbs are like … because …”. The collected data were analyzed using content analysis, and the metaphors produced by students were categorized according to thematic classifications and functional contexts. As a result of the research, students produced a total of 208 valid metaphors related to proverbs. These metaphors were gathered under seven main categories:“Education and Knowledge”,“Guidance/Leadership”,“Nature and Elements”,“Family/Society/Human”,“Abstract Concepts and Values”,“Language and Expression Tools”, and“Object/Abstraction”. In addition, it was determined that students most frequently associated proverbs with educational, moral, cultural, guiding, and cognitive development functions. The findings indicate that students perceive proverbs not merely as fixed word patterns but as tools of experience, culture, and value transmission. In conclusion, proverbs were found to serve as powerful instruments of cultural transmission that support students' cognitive and linguistic development and help them concretize abstract concepts. The results emphasize the importance of addressing proverbs in Turkish language education not through memorization but through meaning-centered and contextual approaches.
Benzer Tezler
- Türkçe ders kitaplarındaki kalıp sözler ve öğrencilerin kalıp sözleri kullanma düzeyleri
Formulaic words in Turkish textbooks and student?s formulaic words level
ATİLLA DİLEKÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET CANBULAT
- Patnos ilçesi ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin kullandıkları kelime grupları
Word groups used by Patnos district middle school 8th grade students
MUSTAFA KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT BAYDAR
- Türkçe'nin anadili ve yabancı dil olarak öğretimi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SAMİ BALCI
- Azerbaycan ve Türkiye'deki ortaokul öğrencilerinin matematik dersi özyeterlik algılarının incelenmesi
Examination of secondary school students' perceptions of mathematics course self-efficiency in Azerbaijan and Turkiye
HAYRİYE CIRITCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA CEM BABADOĞAN
- Türkiye'de yaşayan Suriyeli ortaokul öğrencilerinin din eğitimi Şanlıurfa örneği
Religious education of secondary school students Syrians living in Turkey-Sample of Şanlıurfa
HÜSEYİN AYAĞA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
SosyolojiDicle ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAVUT IŞIKDOĞAN