Azerbaycan Türkçesinde kalıp sözler
Formulaic expression in Azerbaijan Turkish
- Tez No: 996827
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM ŞAHİN, PROF. DR. ZEKİ KAYMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Azerbaycan Türkçesinde Kalıp Sözler”adlı bu tezde amaç; Azerbaycan Türkçesindeki kalıp sözlerin literatür çalışmaları çerçevesinde tanımını oluşturmak, diğer kalıplaşmış dil birimleri ile arasındaki farkları tespit etmek, ulaşılan tanıma uygun olarak derleme yapmak, derlenen malzemeyi bilimsel tasnifler çerçevesinde sınıflandırmak, analiz etmek ve tüm bunların sonucunda kalıp sözler sözlüğü oluşturmaktır. Bu çalışmada, kalıp sözlerin genel dilbilimdeki yerini ve incelenme yöntemlerini belirlemek amacıyla Batı, Rus ve Türk dilbilim çalışmalarından yararlanılmıştır. Tezin giriş bölümünde Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki kalıp sözler ile ilgili yapılan çalışmalar değerlendirilmiş, konu problemi tespit edilerek buna yönelik olarak amaç ve yöntemler belirlenmiştir.“Dilde Kalıplaşma ve Kalıplaşmış Dil Birimleri”başlıklı birinci bölümde kalıp söz kavramı, kalıplaşma dereceleri, kalıp sözlerin sınıflandırılması meselesi, Azerbaycan Türkçesinde söz birleşmeleri, Türkiye Türkçesinde kalıplaşmış dil birimleri işlenmiştir. İkinci bölümde kalıp sözlerin yapı, anlam, işlev ve bağlam özellikleri tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde kalıp sözlerin sınıflandırılması yapılmıştır. Duygu durumları üzerine çalışmalarıyla tanınan Robert Plutchik'in sevinç, üzüntü, güven, iğrenme, korku, öfke, şaşkınlık ve beklentiden oluşan sekiz temel duygudan türeyen ikili duygu kombinasyonlarıyla toplamda 28 farklı duyguda kalıp sözler sınıflandırılmıştır. Sonuç bölümünde Azerbaycan Türkçesinde kalıp sözlerle ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Toplamda 1632 kalıp söz örneği verilmiş, toplanan örneklerden kalıp sözler sözlüğü oluşturulmuştur. Alandaki bu eksiklik yapılan çalışma çerçevesinde giderilmiştir. Oluşturulan bu sözlük edebi eserlerin taranmasıyla ve gramer kitaplarından tespit edilen örneklerle sınırlı olduğu için geliştirilmeye müsait bir alandır.
Özet (Çeviri)
The aim of this thesis, titled“Formulaic Expressions in Azerbaijan Turkish”, is to define formulaic expressions in Azerbaijani Turkish within the framework of literature studies, to identify the differences between them and other formulaic language units, to compile them in accordance with the definition reached, to classify and analyze the compiled material within the framework of scientific classifications and to create a dictionary of formulaic expressions as a result of all these. This study utilizes Western, Russian, and Turkish linguistic studies to determine the place of formulaic expressions in general linguistics and the methods used to analyze them. The introductory section of the thesis evaluates studies on formulaic expressions in Azerbaijani and Turkish, identifies the topic problem, and determines the objectives and methods for addressing this issue. The first section, titled“Formulaic Formation and Formulaic Linguistic Units,”examines the concept of formulaic expression, degrees of formulaic expression, the classification of formulaic expressions, word combinations in Azerbaijani Turkish, and formulaic linguistic units in Turkish. The second section analyzes the structural, semantic, functional, and contextual characteristics of formulaic expressions. The third section classifies formulaic expressions. Formulaic expressions are classified into 28 different emotions, using binary emotion combinations derived from the eight basic emotions of Robert Plutchik, known for his work on emotional states: joy, sadness, trust, disgust, fear, anger, surprise, and expectation. The conclusion section provides an assessment of formulaic expressions in Azerbaijani Turkish. A total of 1,632 examples of formulaic expressions were provided, and a dictionary of formulaic expressions was created from the collected examples. This gap in the field was addressed within the scope of this study. Because this dictionary is limited to scanning literary works and examples identified from grammar books, it offers scope for further development.
Benzer Tezler
- Murtezâkulu Han Zafer Divanı (Giriş-inceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
Divan of Murtezâkulu Han Zafer (Introduction-analyzing-text-index-facsimile)
ŞAHİN YILDIZ
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSİ SEVİNÇLİ
DOÇ. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
- Türkmen Türkçesinin sağlıkla ilgili söz varlığı
Vocabulary of Turkmen Turkish which is related to the health
TUĞÇE SABIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYATİ YILMAZ
- Destan-i Ahmet Harami'nin dilinin söz dizimi
The syntax of the language of the Destan-i Ahmet Harami
HATİCE AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKİN GULUSOY
- Azerbaycan Dilinin Sinonimler Lügati adlı sözlüğün Kiril harflerinden Latin harflerine aktarılarak Türkiye Türkçesine çevirisinin yapılması
To translate Turkey Turkish of Azerbaijan Language Synonym Dictionary named dictionary, by transfering from Cyrilli'c letters to Latin alphabet
ESRA ÇAKIROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM ETHEM ÖZKAN
- Sosyal medya bağımlılığı ölçeğinin Azerbaycan Türkçesine uyarlanması ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkinin incelenmesi
Adaptation of social media addiction scale to Azerbaijani Turkish and examination of the relationship between psychological symptoms
AYDAN MALİKOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ ŞAHİN