İstanbul müzelerindeki İslâmi dönem madeni aydınlatma araçları
Metal lighting devices from the Islamic period in Istanbul museums
- Tez No: 996838
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH ÖZKAFA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Dini semboller, Maden sembolleri, Mimari aydınlatma, Religious symbols, Metal symbols, Architectural lighiting
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aydınlatma araçları, İslâm sanatında yalnızca gündelik bir gereksinimi karşılayan işlevsel nesneler olmanın ötesinde, ışığın anlam dünyası üzerinden şekillenen sembolik bir unsur olarak değerlendirilmiştir.“Nûr”kavramı etrafında şekillenen bu anlayış, özellikle ibadet mekânlarında kullanılan aydınlatma elemanlarının fiziksel işlevlerinin ötesinde, dini düşünceyle ilişkili sembolik anlamlar taşımasına zemin hazırlamıştır. Bu tez, İstanbul'daki çeşitli müze koleksiyonlarında yer alan İslâmî dönem madeni aydınlatma araçlarını teknik, tipolojik ve sanatsal açılardan incelemiş; çalışmada, bazı eserlerin eksik veya hatalı envanter kayıtları ile kitâbeleri tespit edilerek gerekli düzeltmeler yapılmıştır. Katalog bölümüne geçmeden önce, İslâm maden sanatının tarihsel gelişimi, şem'hâne ve şamdancı teşkilatı gibi üretim yapıları ile aydınlatma araçlarının dini ve sembolik yönlerini ele alan açıklayıcı bölümlere yer verilmiştir. Bu temel bölümler, katalogda yer alan eserlerin yalnızca biçimsel değil, kültürel ve sanatsal bağlamda da değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Çalışma kapsamında yalnızca sergiye açık eserlerle sınırlı kalınmamış; Medine'den getirilen ve bugün Topkapı Sarayı Hazine koleksiyonunda yer alan teberrükât niteliğindeki kıymetli aydınlatma araçlarından, müzelerin depo bölümlerinde uzun süredir göz ardı edilmiş eserlere kadar geniş bir yelpazede inceleme yapılmıştır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines metal lighting devices from the Islamic period housed in various museum collections in Istanbul from technical, typological, and artistic perspectives. In the course of the study, several inaccuracies and omissions in inventory records and inscriptions were identified and corrected. Prior to the catalog section, the thesis includes contextual chapters covering the historical development of Islamic metalwork, production structures such as candle workshops (şem'hane) and candlestick-making guilds (şamdancılar), as well as the religious and symbolic dimensions of lighting instruments. These foundational discussions aim to support the catalog analysis not only in terms of form but also within cultural and artistic contexts. The scope of this study extends beyond publicly displayed objects; it includes a wide range of artifacts—from the highly valued lighting devices brought from Medina and currently preserved in the Treasury Collection of Topkapı Palace, to long-neglected examples kept in museum storage rooms.
Benzer Tezler
- İslam maden sanatında Safevi dönemi aydınlatma araçları
Safavid period lightning tools in Islamic metalwork
ELİF ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiKarabük ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA
- Turgut Puranın yaşamı ve Türk heykel sanatındaki yeri
Turgut Pura and his importance in Turkish sculpture
DUYGU SARIÇALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Güzel SanatlarÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MEHMET ÜSTÜNİPEK
- İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndeki Memlük eserleri ve Mısır'daki benzerleriyle karşılaştırılması
Comparison of Mamluk Works at the Museum of Turkish and Islamic Art in Istanbul and its counterparts in Egypt
LAMİAA MAHMOUD MOSTAFA ABDELKREEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sanat Tarihiİstanbul ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VESİLE BELGİN DEMİRSAR ARLI
- Osmanlı maden sanatında yazı takımları (18.-19. yüzyıl)
Writing squads in Ottoman metalwork (18th-19th century)
BAHAR ÇETİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiKarabük ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA
- X ? XV. yüzyıllar arasında üretilmiş delik-işi islami kandil zarfları ve mekanda yarattıkları etki üzerine bir deneme
A-jour open-work islamic lamps produced between X ?XVth centuries and their interactions in the space
MELTEM MARALCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sanat Tarihiİstanbul ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMİNE NAZA DÖNMEZ