Hellenistik dönem Kommagene Hanedanlığı (MÖ 163-MS 72)
Hellenistic period Commagene Dynasty (BC 163-AD 72)
- Tez No: 996848
- Danışmanlar: PROF. DR. MUZAFFER DEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Eski Çağ tarihi, Old Age history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Hellenistik Dönem'de Anadolu'nun kayda değer siyasi güçlerinden biri olan Kommagene Hanedanlığı'nın tarihsel sürecini, politik düzenini, medeniyetler arası etkileşimini ve teolojik yapısını kapsamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Kommagene Hanedanlığı'nın iç organizasyonunun yanı sıra dış ilişkileri ve bölgesel otoriteler arası dengeler arasındaki konumunu da çok yönlü bir şekilde ele almak; antik kaynaklar, arkeolojik bulgular ve modern literatür ışığında krallığın doğu ve batı kültürlerinin kesişimindeki emsalsiz rolünü ve Hellenistik dünyadaki yerini daha iyi kavramaktır. Kommagene Hanedanlığı, Hellenistik dönemde Anadolu'nun doğu bölgesinde bulunan hem Hellen hem de Pers kültürel öğelerine sahip olan çeşitli soy ve gelenek temelli unsurları barındıran bir devlet yapısına sahiptir. Kökeni Geç Hitit Dönemi'ne dayanan bu bölgenin, o dönemde Kummuh adıyla anıldığı bilinmektedir. Büyük İskender'in doğu seferlerinin ardından bölge, Hellenistik kültürle tanışarak Kommagene adıyla yeni bir kimlik inşa etmiştir. Stratejik bir konuma sahip olması sebebiyle, Kommagene hem doğu hem batı uygarlıklarının ilgi odağı haline gelmiş ve bu durum krallığın kültürel sentez anlayışını güçlendirmiştir. Seleukos, Parth, Armenia ve Roma İmparatorluğu gibi dönemin büyük güçleriyle MÖ II. ve I. yüzyıllar süresince siyasi mücadeleler veren Kommagene Hanedanlığı, tüm bu baskılara rağmen mevcudiyetini sürdürerek Anadolu tarih sahnesinde kendine özgü bir yer edinmiştir. Hellenizasyon süreciyle birlikte doğunun geleneksel yapısı ile batının Hellenistik mirası arasında bir köprü vazifesi gören Kommagene, özellikle hükümdarlarının uygulamış olduğu siyasetler ve kült alanları aracılığıyla bu sentezi somut bir hale getirmiştir. Kommagene Hanedanlığı yalnızca siyasi değil, aynı zamanda sanatsal ve dini açıdan da güçlü bir kimlik inşa etmiş ve özellikle Nemrut Dağı'nda günümüze ulaşan anıtsal yapıları ile bu sentezin izlerini günümüze kadar taşımıştır. Hanedanlığın Fırat Nehri yakınlarındaki verimli topraklarda kurulmuş olması hem doğal kaynaklara erişim hem de medeniyetler arası stratejik bağlantı noktası olması açısından tarihsel önemini kalıcı hale getirmiştir. Kommagene, yalnızca siyasal alanda değil, kültürel, sanatsal ve dini alanlarda da kendine özgü bir kültürel kimlik edinmiştir. Hanedanlığın hükümdarları, özellikle I. Antiokhos, doğu ve batı kültürlerinin mirasını bir araya getirerek, kendi meşruiyetlerini hem Hellenistik hem de Pers geleneğine dayandıran bir hükümdar kültü tesis etmişlerdir. Bu bağlamda, Nemrut Dağı ve diğer kült alanları, yalnızca dini törenlerin değil, aynı zamanda siyasi meşruiyetin ve ideolojik söylemin de sahnelendiği merkezler olarak önem taşımaktadır. Dev heykeller, yazıtlar ve mimari yapılar, hanedanlığın ideolojik söylemini somutlaştıran anıtsal örneklerdir. Özellikle Nemrut Dağı'nda yer alan kutsal alan yerleşimi, Kommagene'nin tanrılarla ilişkilendirilen soy iddialarını ve kültürel sentez anlayışını net biçimde yansıtmaktadır. Doğu ve batı panteonlarının tanrılarının birleştirilmesiyle oluşturulan birleşik tanrısal figürler, yalnızca dini inançları değil, aynı zamanda hanedanlığın stratejik bakış açısını da temsil etmektedir. Bu figürler aracılığıyla Kommagene hükümdarları, kendilerini hem Ahura Mazda'nın hem de Zeus'un soyundan gelen evrensel hükümdarlar olarak tanıtmış, böylece egemenliklerini tanrısal bir esasa dayandırmışlardır. Kommagene krallarının farklı hanedanlarla kurdukları evlilik ilişkileri, yalnızca diplomatik ittifakların güçlendirilmesiyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda hanedanlığın siyasal ufkunu genişleten ve kültürel etkileşimi güçlendiren bir politika aracı olarak işlev görmüştür. Bu evlilikler, dostluk bağlarını pekiştirmenin ötesine geçerek diplomatik, askeri ve coğrafi dengeler doğrultusunda sınır genişletme, nüfuz artırma, evlilik yoluyla toprak kazanma, mevcut ya da muhtemel tehditleri bertaraf etme ve siyasi denge oluşturma gibi çok boyutlu stratejik amaçlara hizmet etmiştir. Hanedanlığın önemli ticaret yolları üzerinde yer alması ekonomik canlılığı desteklerken, tarım ve hayvancılığa dayalı üretim biçimleri günlük yaşamın temel geçim kaynaklarını oluşturmuştur. Tüm bu unsurlar, Kommagene Hanedanlığı'nın yalnızca bölgesel bir güç olmadığını; siyasal, kültürel, dini ve ekonomik yönleriyle kendine özgü bir uygarlık modeli geliştirdiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on the historical development, political structure, intercultural interaction, and theological framework of the Commagene Dynasty, one of the notable states of Anatolia during the Hellenistic Period. The aim of this study is to examine the internal organization of the kingdom as well as its external relations and its position among regional powers. By taking into account the ancient sources, archaeological findings, and modern literature, the thesis seeks to provide a comprehensive understanding of the unique role played by Commagene at the intersection of Eastern and Western cultures and its place within the Hellenistic world. Situated in the eastern part of Anatolia, the Commagene Dynasty was a state that embodied elements of both Hellenistic and Persian traditions, incorporating various ethnically and culturally rooted components. The region, whose origins trace back to the Late Hittite period under the name Kummuh, underwent a significant transformation following Alexander the Great's eastern campaigns, ultimately adopting a new identity as Commagene under the influence of Hellenistic culture. Due to its strategic location, Commagene became a focal point of interest for both Eastern and Western powers, thereby reinforcing the kingdom's vision of cultural synthesis. During the 2nd and 1st centuries BCE, Commagene engaged in political struggles with major powers such as the kingdoms of Seleucid, Parthia, Armenia, as well as the Roman Empire. Despite these pressures, the kingdom maintained its existence and secured a distinctive position within the historical landscape of Anatolia. Through the process of Hellenization, Commagene emerged as a cultural bridge between the traditional structures of the East and the Hellenistic heritage of the West. This synthesis was materialized through the political strategies and sacred spaces instituted by its rulers. The Commagene Dynasty constructed a strong identity not only in the political sphere but also in the artistic and religious domains, as evidenced by the monumental structures that have survived on Mount Nemrut. The location of the dynasty's on fertile lands near the Euphrates River secured its historical significance by offering access to natural resources and serving as a strategic link between civilizations. Commagene developed a distinctive cultural identity in political, artistic, and religious fields. The kingdom's rulers, especially Antiochus I, established a ruler cult that grounded their legitimacy in both Hellenistic and Persian traditions. In this context, Mount Nemrut and other sacred areas functioned not only as centers for religious rituals but also as stages for political legitimacy and ideological expression. The colossal statues, inscriptions, and architectural structures served as monumental representations of the dynasty's ideological narrative. The sacred sanctuary at Mount Nemrut, in particular, clearly reflects Commagene's claims to divine ancestry and its approach to cultural synthesis. The syncretic deities formed by the fusion of Eastern and Western pantheons symbolized not only religious beliefs but also the strategic vision of the dynasty's. Through these figures, the kings of Commagene portrayed themselves as universal sovereigns descending from both Ahura Mazda and Zeus, thereby grounding their rule in a divine foundation. The marriage alliances established by the kings of Commagene with various dynasties were not limited to reinforcing diplomatic partnerships; they also functioned as a political instrument that broadened the dynasty's strategic horizon and intensified cultural interaction. These alliances extended beyond strengthening amicable relations and served multifaceted strategic purposes such as expanding territorial boundaries, enhancing political influence, acquiring land through marriage, eliminating existing or potential threats, and creating a balance of power in accordance with diplomatic, military, and geographical considerations. While the dynasty's location on major trade routes supported economic vitality, agricultural and pastoral production formed the primary means of subsistence in daily life. Altogether, these factors demonstrate that the Commagenian dynasty was not merely a regional power but developed a distinctive civilizational framework encompassing political, cultural, religious, and economic dimensions.
Benzer Tezler
- Yozgat Müzesi'nde bulunan hellen otonom, hellenistik krallık ve roma eyalet sikkeleri
Coins of hellenic autonomous, hellenistic kingdoms and roman provinces from Yozgat Museum
TUĞBA SAYGIN SEZGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ArkeolojiHitit ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE SÖKMEN
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER SANCAKTAR
- Küçük Asya'daki Hellenistik krallıkların roma eyaletlerine dönüşümü
Conversion of Hellenistic kingdoms to roman states in Asia Minor
ALAADDİN KALAYCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCÜMENT YILDIRIM
- Zeugma: Roma Lejyonları ve madeni teçhizatları
Zeugma: Roman Legions and their metal equipments
MICHAEL DENİZ YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
ArkeolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEDAT KELEŞ
- Orta Euphrates mozaikleri ışığında edessa ve samosata mozaikleri
The mosaics of edessa and samosata in the light of middle Euphrates mosaics
BARIŞ SALMAN