Feminizm teorisi kapsamında Rıza Şah Pehlevi'nin modernleşme hareketi
The modernisation movement of Reza Shah Pahlavi within the scope of feminist theory
- Tez No: 997222
- Danışmanlar: PROF. DR. CELİL UĞUR ÖZGÖKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Arel Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması,“Feminizm Teorisi Kapsamında Rıza Şah Pehlevi'nin Modernleşme Hareketi”başlığı altında, İran'da Rıza Şah Pehlevi döneminde (1921– 1941) yürütülen modernleşme politikalarının kadınların toplumsal konumu ve hakları üzerindeki etkilerini feminist teorinin eleştirel ve çok boyutlu bakış açısıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, Şah'ın milliyetçi ve otoriter modernleşme hareketini, kadınların toplumsal yaşama katılımı ve cinsiyetler arası eşitlik hedefleri bağlamında analiz etmektir. Nitel araştırma yöntemini benimseyen çalışma, liberal, radikal, sosyalist/Marksist ve İslami feminizm gibi farklı kuramsal yaklaşımları kullanarak reformları değerlendirmektedir. Tezin spesifik inceleme alanları arasında; örtü yasağı, evlilik yaşı ve medeni kanun gibi yasal düzenlemeler ile bu reformların toplumsal ve kültürel çatışmalar üzerindeki etkileri yer almaktadır. Bulgular, Rıza Şah modernleşmesinin otoriter, milliyetçi ve radikal laiklik içeren bir strateji olduğunu göstermektedir. Kız okullarının açılması ve eğitim olanaklarının sağlanması gibi reformlarla kadınların kamusal alanda görünürlüğü artırılsa da bu değişim“devlet feminizmi”kavramı ışığında ele alınmıştır. Bu durum, hakların bağımsız bir kadın hareketi olmaksızın, devlet ideolojisinin belirlediği sınırlar içinde sunulduğunu işaret etmektedir. Modernleşmenin en dramatik adımı olan 1936'daki örtü yasağı, baskıcı ve zorlayıcı yöntemlerle uygulanmış, dindar kadınların kamusal alandan çekilmesine ve toplumun iki kampa ayrılmasına neden olmuştur. Yasal alandaki ilerlemelere rağmen (evlenme yaşının 15'e çıkarılması gibi), Medeni Kanun'da çok eşlilik ve boşanma hakkının esasen erkeğe ait olması gibi Şeriat temelli hükümler korunarak toplumsal cinsiyet eşitsizliği devam ettirilmiştir, Reformlar büyük ölçüde üst-orta sınıf kadınlarının koşullarına hitap etmiş, kırsal ve alt sınıf kadınların deneyimlerini göz ardı etmiştir. Sonuç olarak, çalışma Rıza Şah modernleşmesinin kadın statüsü üzerindeki karmaşık ve çelişkili etkilerini ortaya koymakta ve bu sürecin demokratikleşme ile koşut gitmeyerek bağımsız sivil toplum oluşlarını engellediğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study, entitled 'Reza Shah Pahlavi's Modernisation Movement within the Scope of Feminist Theory', aims to examine the effects of the modernisation policies implemented in Iran during the Reza Shah Pahlavi period (1921–1941) on women's social status and rights from the critical and multidimensional perspective of feminist theory. The main objective of the study is to analyse Shah's nationalist and authoritarian modernisation movement in the context of women's participation in social life and gender equality goals. Adopting qualitative research methods, the study evaluates the reforms using different theoretical approaches such as liberal, radical, socialist/Marxist and Islamic feminism. Specific areas of examination in the thesis include legal regulations such as the ban on headscarves, the age of marriage, and civil law, as well as the effects of these reforms on social and cultural conflicts. The findings indicate that Reza Shah's modernisation was an authoritarian, nationalist and radically secular strategy. Although reforms such as the opening of girls' schools and the provision of educational opportunities increased women's visibility in the public sphere, this change was approached in the light of the concept of 'state feminism'. This situation indicates that rights were granted within the limits set by state ideology, without an independent women's movement. The most dramatic step in modernisation, the 1936 ban on headscarves, was enforced through repressive and coercive methods, leading to the withdrawal of religious women from the public sphere and the division of society into two camps. Despite legal advances (such as raising the age of marriage to 15), Sharia-based provisions such as polygamy and the right to divorce essentially belonging to men have been preserved in the Civil Code, perpetuating gender inequality. Reforms have largely addressed the conditions of upper-middle-class women, disregarding the experiences of rural and lower-class women. Consequently, the study reveals the complex and contradictory effects of Reza Shah's modernisation on women's status and emphasises that this process did not go hand in hand with democratisation, thereby hindering the formation of an independent civil society.
Benzer Tezler
- Gender subversion: A feminist reading of Jeanette Winterson's Sexing the Cherry
Cinsiyet yıkımı: Jeanette Winterson'ın Vişnenin Cinsiyetini Çıkarması üzerine feminist bir okuma
DUHA AL-NAJJAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İngiliz Dili ve EdebiyatıKarabük Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GHAZWAN ABED JASIM
- Sevilay Saral'ın oyunlarında feminist tiyatro'nun izleri
The evidence of feminist theatre in Sevilay Saral's plays
BESTE ERDEMOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sahne ve Görüntü SanatlarıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABİDE DOĞAN
- Feminist kuram bağlamında üçüncü dalganın sanatta ifadesi
Art expression of the third wave in the context of feminist theory
SEMA ÖCAL
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2021
Güzel SanatlarAnadolu ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. DR. GÜLDANE ARAZ AY
- Kadının toplumsal rolüne karşı direnen feminist tiyatro ve Ferhad ile Şirin oyunundaki kadın algısı
The feminist theater resisting against women's social role and the perception of women in the drama Ferhad ile Şirin
KUMSAL TÜNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıHaliç ÜniversitesiTiyatro Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ECE ÖZİNAN
- Kadın haklarını savunan avukatların feminist hukuk teorisine bakış açıları ve deneyimleri üzerine niteliksel bir alan araştırması
A qualitative research on the perspectives and experiences of lawyers advocating women's rights in feminist legal theory
GÜLCE MUTOĞLU KILAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. AKÇA TOPRAK ERGÖNEN