Deprem kaynaklı asbest genotoksisitesi ve antigenotoksik çözümlerin incelenmesi
Review of earthquake-induced asbestos genotoxicity and antigenotoxic solutions
- Tez No: 997311
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE YAVUZ KOCAMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoloji, Biology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Depremler, yıkıcı etkilerinin yanı sıra çevre ve halk sağlığı açısından uzun vadeli riskler oluşturan büyük miktarda enkaz ve molozun ortaya çıkmasına neden olan oluşumlardır. Bu yıkımlar sırasında, özellikle yapı malzemelerinde yaygın olarak kullanılmış olan asbest lifleri çevreye salınmakta ve solunum yoluyla maruziyet riskini arttırmaktadır. Asbest; amfibol ve serpantin gruplarını içeren, lifsi kristal yapılı, ısıya, aşınmaya ve kimyasal etkilere karşı oldukça dirençli bir silikat mineralidir. Sahip olduğu bu özellikler sayesinde uzun yıllar boyunca başta inşaat sektörü olmak üzere pek çok farklı alanda kullanılmıştır. Deprem sonrası oluşan enkaz ve moloz yığınları, asbest içeren malzemelerin daha küçük parçalara ayrılmasıyla liflerin hava, su ve toprağa yayılmasına sebep olmakta; enkaz kaldırma, kontrollü yıkım faaliyetleri sırasında çevresel maruziyet önemli ölçüde artmaktadır. Asbest maruziyetinin en önemli biyolojik etkilerinden biri genotoksisitedir. Asbest lifleri, hücrelerde reaktif oksijen türlerinin (ROS) artışına ve oksidatif stres gelişimine yol açarak DNA hasarı, kromozomal aberasyonlar, mikronükleus oluşumu ve hücre döngüsü bozukluklarına neden olmaktadır. Bu genotoksik etkiler, uzun latent dönem nedeniyle maruziyetten yıllar sonra ortaya çıkabilmekte ve ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlamaktadır. Genotoksik hasarın kontrolünde enzimatik ve non-enzimatik antioksidan savunma mekanizmaları önemli rol oynamaktadır. Antioksidan/antigenotoksik ajanlar, serbest radikallerin temizlenmesi, metal iyonlarının şelatlanması, hücresel antioksidan mekanizmasının güçlendirilmesi ve DNA hasarının azaltılması yoluyla koruyucu etki sağlamaktadır. Bu nedenle, asbestin neden olduğu genotoksik hasara karşı ajanların rolü önem kazanmaktadır. Bu tez kapsamında, asbestin genotoksik etkilerine karşı antioksidan/antigenotoksik ajanların potansiyel koruyucu rolleri literatür temelli olarak sistematik biçimde incelenmiştir. PRISMA 2020 rehberi doğrultusunda yürütülen sistematik derleme kapsamında, 2000–2025 yılları arasında yayımlanmış ve belirlenen dahil edilme kriterlerini karşılayan toplam 46 bilimsel çalışma değerlendirilmiştir. İncelenen çalışmaların büyük çoğunluğunu in vitro ve in vivo deneysel araştırmalar oluşturmakta olup, elde edilen bulgular asbest maruziyetinin oksidatif stres aracılı genotoksik hasarı belirgin şekilde artırdığını ayrıca enzimatik (SOD, CAT, EC-SOD) ve non-enzimatik (N-asetil sistein, vitaminler, bitkisel bileşikler ve metal şelatörleri) antioksidan/antigenotoksik ajanların, asbestin neden olduğu DNA hasarı ve genotoksik belirteçler üzerinde potansiyel koruyucu etkilere sahip olduğu ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Earthquakes, in addition to their destructive effects, cause the generation of large amounts of debris and rubble, posing long-term risks to the environment and public health. During these destructions, asbestos fibers, which are commonly used in building materials, are released into the environment, increasing the risk of exposure through inhalation. Asbestos is a silicate mineral with a fibrous crystalline structure containing amphibole and serpentine groups, and is highly resistant to heat, abrasion, and chemical effects. Thanks to these properties, it has been used for many years in many different fields, primarily the construction sector. The debris and rubble piles formed after earthquakes cause the fibers to spread into the air, water, and soil as asbestos-containing materials break down into smaller pieces; environmental exposure increases significantly during debris removal and controlled demolition activities. One of the most important biological effects of asbestos exposure is genotoxicity. Asbestos fibers cause DNA damage, chromosomal aberrations, micronucleus formation, and cell cycle disorders by leading to an increase in reactive oxygen species (ROS) and the development of oxidative stress in cells. These genotoxic effects can manifest years after exposure due to the long latent period, paving the way for serious health problems. Enzymatic and non-enzymatic antioxidant defense mechanisms play a significant role in controlling genotoxic damage. Antioxidant/antigenotoxic agents provide protective effects by scavenging free radicals, chelating metal ions, strengthening cellular antioxidant mechanisms, and reducing DNA damage. Therefore, the role of agents against genotoxic damage caused by asbestos is gaining importance. This thesis systematically examines, based on the literature, the potential protective roles of antioxidant/antigenotoxic agents against the genotoxic effects of asbestos. As part of a systematic review conducted in accordance with the PRISMA 2020 guidelines, a total of 46 scientific studies published between 2000 and 2025 and meeting the specified inclusion criteria were evaluated. The vast majority of the studies reviewed were in vitro and in vivo experimental research, and the findings showed that asbestos exposure significantly increases oxidative stress-mediated genotoxic damage. Furthermore, it was demonstrated that enzymatic (SOD, CAT, EC-SOD) and non-enzymatic (N-acetylcysteine, vitamins, plant compounds, and metal chelators) antioxidant/antigenotoxic agents have potential protective effects against asbestos-induced DNA damage and genotoxic markers.
Benzer Tezler
- Kahramanmaraş ili Elbistan İlçesi'nin deprem öncesi ve deprem sonrası hava kalitesi değerlendirilmesi
The evaluation of air quality in Elbistan district of Kahramanmaras province before and after the earthquake
ZAHİDE TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAKUP CUCİ
- Kentsel dönüşüm sürecinde asbestli binaların yıkımında oluşan risklerin iki farklı risk metodu ile değerlendirilmesi
Assessment of risks occurring in the demolishment of asbestos containing buildings during the urban transformation process with two different risk methods
DİLEK BOZ ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Sağlığıİstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖNÜL KANDEMİR
- Kentsel dönüşüm kaynaklı çevresel kirlilik analizi ile inşaat ve yıkıntı atıklarının taşınımı, geri kazanımı ve bertarafının planlanması: İstanbul Kadıköy ilçesi örneği
Based on urban transformation environmental pollution analysis with transport, recovery and disposal of planning of construction and demolition wastes: Istanbul Kadikoy case study
MELDA KARADEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Çevre MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BUKET AYŞEGÜL ÖZBAKIR
- Doğu Marmara Bölgesi derin deniz sedimentlerinde mikroplastik kirliliği kronolojisi
Chronology of microplastic pollution in deep sea sediments of the Eastern Marmara Region
İDRİS KORALTAN
Doktora
Türkçe
2026
Deniz BilimleriAkdeniz ÜniversitesiSu Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OLGAÇ GÜVEN
- Yıkım ve söküm işlerinde karşılaşılan iş güvenliği problemleri ve çözüm önerileri
Occupational safety problems encountered in demolition and disassembly works and solution suggestions
MUHAMMED YASİR GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İnşaat MühendisliğiÇankaya Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLI ER AKAN