Yarı kurak meralarda tuzdan etkilenen toprakların çölleşme durumunun dıs4me göstergeleriyle değerlendirilmesi
Evaluation of desertification status in salt-affected soils of semi-arid rangelands using dis4me indicators
- Tez No: 997313
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU GÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Orman ekolojisi, Forest ecology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yarı kurak ekosistemlerde çölleşme, iklim değişkenliği ve insan kaynaklı arazi ve su yönetimi gibi faktörlerden etkilenen çok yönlü bir süreçtir. Toprak tuzluluğu, toprak fonksiyonlarını bozarak ve bitki örtüsünü azaltarak bozulmayı daha da hızlandırır. Bu yüksek lisans tezi, gösterge tabanlı bir çerçeve içinde pratik saha ve laboratuvar göstergeleri kullanarak tuzluluğun çölleşme riskine katkısını nicel olarak değerlendirmektedir. Araştırma Balıbağı Köyü ve çevresinde (Çankırı, İç Anadolu, Türkiye) yürütülmüş; 2024 yılında meraları temsil edecek şekilde 30 üst toprak örneği (0–30 cm) alınarak tekstür, hacim ağırlığı, pH, elektriksel iletkenlik (EC), organik madde, toplam azot ve CaCO₃ analizleri yapılmıştır. Çölleşme riski (ÇR) ve çevresel hassasiyet (ÇDA) DIS4ME sistemi kullanılarak hesaplanmıştır. Bulgular, tekstürde belirgin alan içi değişkenlik olduğunu (kum %13–61, ort. %34,22; mil/toz %18–63, ort. %43,33; kil %17–39, ort. %22,94) ve CaCO₃ içeriğinin heterojen seyrettiğini (%5,22–20,72, ort. %11,29) gösterirken, pH'nın dar bir aralıkta kararlı kaldığını ortaya koymuştur (7,14–7,28; ort. 7,19). Hacim ağırlığı 1,04–1,47 g/cm³ (ort. 1,26) aralığındadır. Toprak verimliliği göstergeleri genel olarak düşüktür (organik madde %0,40–1,95, ort. %0,95; toplam N %0,02–0,10, ort. %0,05) ve tuzluluk düzeyleri yüksektir (EC 6,27–10,33 dS/m, ort. 7,77 dS/m; tuz %2,22–4,20, ort. %3,20). DIS4ME çıktıları, ÇR'nin 3,33–6,04 (ort. 5,09; SS 0,77) aralığında değiştiğini ve çoğunlukla orta riskte toplanmakla birlikte bazı noktalarda yüksek riske ulaştığını; ÇDA'nın ise 1,37–1,52 (ort. 1,44; SS 0,05) aralığında dar bir bantta kalarak Kritik (C2) sınıfında yoğunlaştığını göstermiştir. Bu sonuçlar, alan genelinde yüksek bir hassasiyet zeminine işaret ederken riskin yerel koşullara bağlı olarak artabildiğini düşündürmekte; yönetimde alan genelinde koruyucu önlemler (yüzey örtüsünü koruma, erozyon ve toprak bozulmasını azaltma, organik madde ve besin durumunu iyileştirme) ile riskin yükseldiği noktalarda tuzluluk kontrolüne yönelik hedefli uygulamaların (uygun yerlerde işlevsel drenaj, dikkatli su yönetimi ve EC/tuzluluk izleme) birlikte ele alınmasını önermektedir.
Özet (Çeviri)
Desertification in semi-arid ecosystems is a multifaceted process influenced by factors such as climate variability and human-driven land and water management. Soil salinity further accelerates degradation by disrupting soil functions and reducing vegetation cover. This master's thesis evaluates the role of salinity in desertification risk using practical field and laboratory indicators within an indicator-based framework. The research was conducted in Balıbağı Village and its surroundings (Çankırı, Türkiye). In 2024, 30 topsoil samples (0–30 cm) representing rangelands were collected and analyzed for texture, bulk density, pH, electrical conductivity (EC), organic matter, total nitrogen, and CaCO₃. Desertification risk (ÇR) and environmental sensitivity (ÇDA) were calculated using the DIS4ME system. The findings indicate pronounced within-area variability in texture (sand 13–61%, mean 34.22%; silt 18–63%, mean 43.33%; clay 17–39%, mean 22.94%) and heterogeneous CaCO₃ content (5.22–20.72%, mean 11.29%), while pH remained stable within a narrow range (7.14–7.28; mean 7.19). Bulk density ranged from 1.04 to 1.47 g/cm³ (mean 1.26). Soil fertility indicators were generally low (organic matter 0.40–1.95%, mean 0.95%; total N 0.02–0.10%, mean 0.05%), whereas salinity levels were high (EC 6.27–10.33 dS/m, mean 7.77 dS/m; salt 2.22–4.20%, mean 3.20%). DIS4ME outputs show that ÇR ranged from 3.33 to 6.04 (mean 5.09; SD 0.77), clustering mostly in the moderate-risk class but reaching high risk at some points, while ÇDA ranged from 1.37 to 1.52 (mean 1.44; SD 0.05), remaining within a narrow band and concentrating in the Critical (C2) class. Overall, these results suggest a generally high sensitivity baseline across the area, with risk increasing locally depending on site conditions. Accordingly, the study recommends combining area-wide protective measures (maintaining ground cover, reducing erosion and soil disturbance, and improving organic matter and nutrient status) with targeted salinity-control actions in locations where risk is elevated (functional drainage where appropriate, careful water management, and regular monitoring of EC and salinity trends).
Benzer Tezler
- How does water scarcity affect agricultural productivity and food security? A case study on Morocco
Su kıtlığının tarımsal verimlilik ve gıda güvenliği üzerindeki etkileri: Fas örneği
ZAİNAB AL BATOUL MA-EL-AININ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Ziraatİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET İSKENDER
- Yarı kurak meralarda bitki ve toprak özelliklerinin uzaysal değişkenliğinin analizi
Analysis of spatial variability of soil and plant diversity in semi-arid lands
ÜLKÜ DİKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Ormancılık ve Orman MühendisliğiÇankırı Karatekin ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABİT ERŞAHİN
- Yarı kurak iklim kuşağında yer alan meralarda yabancı otların dağılımı üzerine toprak özelliklerinin etkisi
The effect of soil properties on weed distribution in pature areas at semiarrid regions.
ÇİLEM DOĞAN
- Yarı kurak ve yarı nemli meralarda iklim, bitki ve toprak özelliklerinin çoklu etkileşimlerinin analizi
Semi-arid and semi-humid climate in the pasture, plant and soil analysis of the interaction of multiple properties relationships
ÜLKÜ YILMAZ
Doktora
Türkçe
2021
Ormancılık ve Orman MühendisliğiÇankırı Karatekin ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERİÇ ÇAKIR
- Korunan serin iklim meralarında ortaya çıkan yangının bitki örtüsü ve toprak özelliklerine etkileri
The effects of fire occured in exclosure cool seasons rangelands on vegetations and soil properties
ALİ RIZA SELİCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
ZiraatAtatürk ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM ERKOVAN