Harran bölgesinde konuşulan Arap diyalektinde sözlü kültür öğeleri
Oral culture elements in the Arabic dialect spoken in the Harran region
- Tez No: 997317
- Danışmanlar: PROF. DR. YAŞAR ACAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'nin güneydoğusunda yer alan ve tarihsel süreç içerisinde pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Harran bölgesinde konuşulan Arap diyalekti bağlamında şekillenen sözlü kültür unsurlarını tespit etmeyi, belgelemeyi ve analiz etmeyi amaçlamaktadır. Tezde, Harran Arap diyalektinin tarihsel gelişimi, dilsel özellikleri ve sözlü edebiyat ürünleri bir bütünlük içerisinde ele alınmış; bu bağlamda halk anlatıları, atasözleri, deyimler, ağıtlar, ninniler, bilmeceler, beddualar, tekerlemeler ve halk şiiri türleri (özellikle atâbe ve nêyıl) derlenerek incelenmiştir. Çalışma, sözlü kültür ürünlerini merkeze alarak Harran Arap diyalektinin anlatı dili, ifade biçimleri ve sözlü aktarım özelliklerini çok yönlü biçimde ele almaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, sözlü anlatılar aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılan güçlü bir kültürel hafızanın varlığını ortaya koymaktadır. Bölge halkının dilsel dünyasını yansıtan atasözleri, deyimler, halk hikâyeleri ve şiirler üzerinden, sözlü kültür ürünlerinin anlam katmanları ve işlevleri detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Halk anlatılarında kullanılan anlatım teknikleri, anlatı yapıları ve tematik unsurlar incelenerek, bu ürünlerin sözlü geleneğin sürekliliğini nasıl sağladığı açıklanmıştır. Özellikle hikâye içinde yer alan tekerlemelerin işlevleri; anlatı akışını düzenleme, sözlü anlatım ritmini güçlendirme ve dinleyici dikkatini canlı tutma bağlamında ele alınmıştır. Ağıtlar ve ninniler ise, dilsel yapı, duygu aktarımı ve sözlü edebiyat içindeki türsel özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca, beddua kalıpları, dilek ifadeleri ve kalıplaşmış söz varlığı gibi sözlü dil unsurları analiz edilerek, bu yapıların anlatım gücü, sembolik anlamları ve dil içindeki işlevleri ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, sözlü kültür ürünlerinin yalnızca içerik açısından değil, aynı zamanda biçimsel ve işlevsel özellikleriyle de Harran Arap diyalektinin karakteristik unsurlarını yansıttığı tespit edilmiştir. Araştırmada modernleşme, kentleşme ve dijitalleşme süreçlerinin sözlü kültür ürünleri üzerindeki etkilerine de değinilmiş; bu süreçlerin özellikle sözlü aktarımın zayıflaması ve bazı türlerin kullanım sıklığının azalması gibi sonuçlar doğurduğu belirlenmiştir. Bu durum, sözlü kültür unsurlarının akademik yöntemlerle belgelenmesinin ve arşivlenmesinin önemini daha da artırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify, document, and analyze the elements of oral culture shaped within the Arabic dialect spoken in the Harran region, located in southeastern Türkiye and known for having hosted numerous civilizations throughout history. The dissertation examines the historical development, linguistic features, and oral literary products of the Harran Arabic dialect in a holistic manner. In this context, folk narratives, proverbs, idioms, laments, lullabies, riddles, curses, tongue twisters, and folk poetry genres (particularly atâbe and nêyıl) have been collected and analyzed. Focusing on oral cultural products, the study addresses the narrative language, modes of expression, and oral transmission characteristics of the Harran Arabic dialect from multiple perspectives. The findings reveal the existence of a strong cultural memory transmitted from generation to generation through oral narratives. Through proverbs, idioms, folk tales, and poems reflecting the linguistic world of the local community, the layers of meaning and functions of oral cultural products are examined in detail. By analyzing narrative techniques, structures, and thematic elements used in folk narratives, the study explains how these products ensure the continuity of oral tradition. In particular, the functions of tongue twisters within narratives are discussed in terms of organizing narrative flow, strengthening oral rhythm, and maintaining audience attention. Laments and lullabies are evaluated with respect to their linguistic structure, emotional expression, and genre-specific features within oral literature. Additionally, oral language elements such as curse formulas, wish expressions, and formulaic vocabulary are analyzed to reveal their expressive power, symbolic meanings, and functions within the language. In this regard, it is determined that oral cultural products reflect the characteristic features of the Harran Arabic dialect not only in terms of content but also through their formal and functional properties. The study also addresses the effects of modernization, urbanization, and digitalization on oral cultural products, noting that these processes have led to a weakening of oral transmission and a decline in the frequency of use of certain genres. This situation further underscores the importance of documenting and archiving oral cultural elements through academic methods.
Benzer Tezler
- Harran bölgesinde konuşulan Arap diyalektinin dil bilimsel özellikleri ve sözlü edebiyat malzemeleri
Language scientific features of the Arab dialectal spoken in the harran region and oral literature materials
ABDULHAKİM ÖNEL
Doktora
Türkçe
2022
Dilbilimİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ TÜRKMEN
- Türkiye'de konuşulan Arap lehçeleri -Karşılaştırmalı bir inceleme-
Arabic dialects spoken in Turkey- a comparative study
İBRAHİM ÖZCAN
Doktora
Türkçe
2023
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER ACAR
- Şanlıurfa Bölgesinde cutaneous leishmanious hastalarının kan serumlarında demir, bakır, magnezyum, kalsiyum ve çinko seviyelerinin araştırılması
The Research of vallues of iron, copper, magnesium, calsium, zinc in blood sera of cutaneous leishmaniosis patient in Şanlıurfa
ŞULE YÜKSEL CAN
- II. derece deprem bölgesinde betonarme yapılarda perde kullanımı
Use of shear walls in reinforced concrete structures in seismic zone 2
İDRİS BEDİRHANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
İnşaat MühendisliğiHarran Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ S. ERDOĞAN
- Çukurova ve Harran Ovası koşullarında buğdayda azot-su-verim ilişkilerinin belirlermesi ve CERES-wheat V3 bitki büyüme modelinin test edilmesi
Nitrogen-water-yield relationship of wheat and testing of CERES-wheat V3 crop growth simulation model under Çukurova and Harran plain
SEMİH METİN SEZEN
Doktora
Türkçe
2000
ZiraatÇukurova ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATTİLA YAZAR