Alâeddin es-Semerkandî'nin Şerhu't-Te'vîlât'ında Mu'tezile'ye yönelik eleştirileri
Alâeddin es-Semerkandî's criticism against Mu'tezile in Sharh al-Ta'wilat
- Tez No: 997326
- Danışmanlar: PROF. DR. SÖNMEZ KUTLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Din, History, Religion
- Anahtar Kelimeler: Alaeddin es-Semerkandi, Maturidi, Mutezile, Sünnet, Ala al-Din Samarkandi, Maturidi, Mutazila, Sunna
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Mezhepleri Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Müslümanlar arasında itikadî ve siyasi meselelerde yaşanan ayrışmalar, kimi zaman Kur'ân'ın tevil ve tefsir edilmesinde mezhebî yönden farklılaşmanın sebebi, kimi zaman da sonucu olmuştur. Hemen her mezhebin bazen kendi mensupları arasında çoğunlukla da karşıtlarıyla arasında bu farklı tutumdan kaynaklı ayrışma gözlenmiştir. Söz konusu ayrışmanın yaşandığı geleneklerin başında Ehl-i Sünnet ve Mu'tezile gelmektedir. Her iki mezhep de diğerinin görüşlerini sert bir dille eleştirmiş ve kendi usûl ve inanışlarını savunurken Kur'an'ı dayanak olarak almış ve yorumlamıştır. Ehl-i Sünnet'in itikadî fikirlerinin ortaya konarak açıklanmasında önde gelen isimlerden biri Ebû Mansûr el-Mâtürîdî'dir. Mâtürîdî, Te'vîlâtü'l-Kur'ân adlı eserini kaleme alırken itikadî aidiyetini Kur'an'la temellendirmiş ve Mu'tezile başta olmak üzere diğer mezhepleri eleştirmiştir. Aynı gelenek ve çevrenin mensubu olan Alâeddin es-Semerkandî, Mâtürîdî'nin eserinde yer verdiği görüşleri açıklamak üzere kaleme aldığı Şerhu't-Te'vîlât adlı eserinde Mu'tezile'ye yöneltilen eleştirileri kendi üslubuyla aktarıp detaylandırmıştır. Bu çalışmada, Semerkandî'nin Şerh'inde itikadî ve siyasi açıdan Mu'tezile'ye yöneltilen tenkitlerin tespit ve tahlili yapılmıştır. Giriş bölümünde çalışmanın evreni ve yöntemi anlatılmış, ardından Şerhu't-Tevîlât'ın el yazma halinde bulunan tüm nüshaları başta olmak üzere başvurulan kaynaklar tanıtılmıştır. Birinci bölümde Semerkandî'nin hayatı, ilmî kişiliği, hoca ve öğrencileri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm, Semerkandî'nin Şerhu't-Te'vîlât'ında Mu'tezile'ye uluhiyet konusunda yöneltilen eleştirilere ayrılmıştır. Üçüncü bölümde el-Esmâ ve'l-Ahkâm konusunda Mu'tezile'ye yönelik tenkitler yer almıştır. Sonuç kısmında ise çalışmanın ulaştığı tespitler ve bulgular değerlendirilmiştir. Ekler başlığı altında Te'vîlât metninin kenarlarında ve metin içinde Şerhu't-Te'vîlât'ın yer alışına örnek yazma nüshalardan sayfalar, Şerhu't-Teʾvîlât nüshalarında bulunan eksiklikleri gösteren bir tablo ve Şerhu't-Te'vîlât'ın kenarlarında yer alan konu başlıklarını gösteren bir tablo verilmiştir.
Özet (Çeviri)
The divisions among Muslims regarding doctrinal and political issues have sometimes been the cause, and sometimes the result, of sectarian differences in the interpretation and exegesis of the Quran. Almost every sect has experienced divisions stemming from these differing approaches, sometimes among its own members, but mostly with its opponents. The traditions where this division occurred most prominently include the Ahl al-Sunnah and the Mu'tazilites. Both sects harshly criticized the views of the other and defended their own principles and beliefs, using the Quran as a basis for their interpretation. One of the leading figures in presenting and explaining the doctrinal ideas of the Ahl al-Sunnah is Abu Mansur al-Maturidi. While writing his work Ta'wilat al-Qur'an, Maturidi grounded his doctrinal beliefs in the Quran and criticized other schools of thought, particularly the Mu'tazilite school. Alaeddin al-Samarqandi, a member of the same tradition and circle, elaborated upon the criticisms leveled against the Mu'tazilites in his Sharh al-Ta'wilat, a commentary on Maturidi's work, presenting them in his own style. This study identifies and analyzes the doctrinal and political criticisms directed at the Mu'tazilites in Samarqandi's commentary. The introduction describes the scope and methodology of the study, followed by a presentation of the sources consulted, primarily all manuscript copies of Sharh al-Ta'wilat. The first chapter provides information about Samarqandi's life, scholarly personality, teachers, and students. The second section is devoted to the criticisms leveled against the Mu'tazilites regarding the concept of divinity in Samarqandi's Sharh al-Ta'wilat. The third section contains criticisms directed at the Mu'tazilites concerning al-Asma wa'l-Ahkam. The conclusion evaluates the findings and conclusions reached by the study. Under the heading“Appendices,”pages from manuscript copies illustrating the inclusion of Sharh al-Ta'wilat in the margins and within the text of Ta'wilat, a table showing the deficiencies found in the manuscripts of Sharh al-Ta'wilat, and a table showing the topic headings in the margins of Sharh al-Ta'wilat are provided.
Benzer Tezler
- Alâeddîn es-Semerkandî'nin (ö. 539/1144) Şerhu't-Tevilât'ında Mâide Suresi tefsirinin tahkik ve incelemesi
The commentary on the chapter of al-Maidah in Sharh al-Ta'wilat by Ala al-Di̇n al-Samarqandi̇ (d. 539/1144): An analysis and verification
ZIKRA ADNAN IBRAHIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. SAMİ ÇÖLLÜOĞLU
- Alâeddin es-Semerkandî'nin Şerhu't-Te'vilât adlı eserinin tahkiki (Nisâ Sûresi 1-50. âyetler)
Research of Alâeddin es-Samerkandî's work called Şerhu't-Te'vilât (Surah an-Nisâ, verses 1-50)
TUĞBA ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDURRAHMAN HARBİ
- Alâeddin es-Semerkandî'nin Şerhu't-Te'vilât adlı eserinin tahkiki (Fatiha Sûresi ve Bakara Sûresinin 24. ayetine kadar)
The critical edition of Aladdin Samarqandi's Sharhu't-Tawilat (Surah of Al-Fatihah and until the 24th verse of the Surah of Bakara)
TÜRKİ AHMET
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TEMİZKAN
- Alâeddin es-Semerkandî'nin Şerhu't-Te'vilât adlı eserinin tahkiki (Al-i İmrân Sûresinin 101. ayetinden sûrenin sonuna kadar)
Investigation of Alaaddin es-Samarkandî's work named Sharhu't-Te'vilât (from the 101st verse of Al-i İmrân Surah to the end of the surah)
SEFA ACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDURRAHMAN HARBİ
- Alâeddin Ali B. Yahyâ es-Semerkandî'nin Bahrü'l-Ulûm isimli tefsirinin Kehf Sûresi tahkîki ve incelemesi
Tahkîki and analysis of the Surah al-Kahf of Alâeddin Ali B. Yahyâ al-Samarqandî's tafsir named Bahr al-Ulûm
YAVUZ ALBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURHAN ÇONKOR