Hüccetü'l-Etibbâ (Dil incelemesi-metin-dizin)
Hüccetü'l-Etibbâ (Analysis-text-index)
- Tez No: 997556
- Danışmanlar: PROF. DR. BİLGEHAN ATSIZ GÖKDAĞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 19. yüzyılda Osmanlı hekimi es-Seyyid Hâfız Mehmed Efendi tarafından Fransızcadan Osmanlı Türkçesine çevrilen“Hüccetü'l-Etibbâ”adlı tıp ve eczacılık eser üzerinedir. 171 varak olan eserin her sayfasında 15 satır bulunmakta ve 103 bölümden oluşmaktadır. Eser, Batı tıbbının Osmanlı coğrafyasındaki etkisini yansıtmakta ve geleneksel Osmanlı tıbbı ile Batı tıbbı arasında bir köprü niteliğindedir. Hüccetü'l-Etibbâ, içerdiği tıp terimleri bakımından oldukça zengin bir söz varlığına sahiptir. Eserde hastalık adları, botanik ve eczacılık terimlerine, insan fizyolojisi ile ilgili kavramlara yer verilmesi, metni terminolojik çeşitlilik ve tıbbi içerik bakımından önemli kılmaktadır. Çalışma, Giriş, İnceleme ve Dizin bölümlerinden meydana gelmiştir. Giriş bölümünde eser tanıtılmış ve es-Seyyid Hâfız Mehmed Efendi'nin hayatı ve ele alınan eserine değinilmiştir. Daha sonra çalışmanın konusu, amacı, malzemesi, yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Başlangıçtan 19. yüzyıla kadar yazılmış tıp eserleri ve bunlar üzerine yapılmış akademik çalışmalar hakkında genel bilgiler verilmiştir. Metinde dil ve yazım özellikleri ve tercih edilen okumalar dile getirilmiştir. Dil incelemesi bölümünde yazım, ses bilgisi ve biçim bilgisi ele alınmıştır. Yazım bölümünde, ünlü, ünsüzler ve bitişik yazımlar üzerinde durulmuş, metinden alıntılanarak örnekler verilmiştir. Yazım açısından tutarlı bir metin olmadığı ve aynı sözcüğün farklı biçimlerde yazıldığı söylemek mümkündür. Ses bilgisi bölümünde ünlüler, ünlü değişmeleri, ünlü düşmeleri, hece düşmeleri, ünlü kaynaşmaları, ünlü türemeler, ünlü uyumları, ünsüzler, ünsüz değişmeleri, ötümlüleşme, ötümsüzleşme, ünsüz düşmeleri ele alınmıştır. Biçim bilgisi bölümünde ise ad, sıfat, sayı, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem eylemsi ekleri ve eylem çekimi gibi başlıklar altında örneklendirmelere yer verilmiştir. Çalışmanın metin bölümünde, metnin çeviri yazısı yapılmıştır. Bunu takiben hazırlanan dizin bölümünde, sözcüklerin metindeki kullanımlarına bağlı olarak IV anlamları verilmiş ve sıralanmıştır, ayrıca kökenleri de belirtilmiştir. Metinde özel adlar ile ilgili ayrı bir dizin oluşturulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study is on the 19th-century Ottoman physician es-Seyyid Hâfız Mehmed Efendi's medical and pharmaceutical work“Hüccetü'l-Etibbâ”translated from French into Ottoman Turkish. The work, which has 171 pages, has 15 lines on each page and contains 103 chapters. The work reflects the influence of Western medicine on Ottoman geography and is a bridge between traditional Ottoman medicine and Western medicine. Hüccetü'l-Etibbâ has a very rich vocabulary in terms of medical terms. The inclusion of names of diseases, botanical and pharmaceutical terms, and concepts related to human physiology makes the text important in terms of terminological diversity and medical content. The study consists of an Introduction, a Review, and an Index. In the introduction, the work is introduced and the life and work of es-Seyyid Hâfız Mehmed Efendi is mentioned. Then information about the subject, purpose, material and method of the study is given. General information about the medical works written from the beginning until the 19th century and the academic studies on them is given. Language and spelling features of the text and preferred readings are mentioned. In the language analysis section, spelling, phonetics, and morphology are discussed. In the spelling section, vowels, consonants, and cursive spellings were emphasized, and examples were given by quoting from the text. It is possible to say that there is no coherent text in terms of spelling, and the same word is written in different ways. In the phonology section, vowels, vowel changes, vowel drops, syllable drops, vowel fusions, vowel derivations, vowel harmonies, consonants, consonant changes, euphonization, and euphonization consonant drops are discussed. In the morphology section, examples are given under headings such as nouns, adjectives, numbers, pronouns, adverbs, prepositions, conjunctions, interjections, verb affixes, and verb conjugation. In the text section of the study, the text is translated. In the index section following this, the meanings of the words are given and listed depending on their usage in the VI text, and their origins are also indicated. A separate index was created for proper names in the text.
Benzer Tezler
- İbn Zencele'nin Hüccetü'l-Kıraat eseri bağlamında kıraat ilminde ihticâc olgusu
The phenomenon of necessity in the science of kiraat in the context of Ibn Zanjala's Hujjat Al-Kiraat
MUHAMMET MAHMUT SEZGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dinİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İHSAN SÜTŞURUP
- Muhammed Şerif el-Hüseyni ve Huccetü`z-Zakirin Li-Reddi`l-Münkirin adlı eseri
Başlık çevirisi yok
ABBASALİ ALİZADEH
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA TAHRALI
- Şemsüddin el-İskenderî'nin hayatı, eserleri ve el-Hüccetü'r-Râciha li Sulûki'l-Mehacceti'l-Vâdiha adlı eserinin tahlili ve tahkiki
Shamsuddîn al-Iskandarî's life and works and the critical analysis of his work called al-Hujjatu'r-Râjiha li Sulûki'l-Mahajjati'l-Wâdiha
MUHAMMED NOUR ALNEMR
Doktora
Türkçe
2021
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULCEBBAR KAVAK
- Belâgat açısından Ebû Hayyân'ın El-Bahru'l-muhît tefsiri
Our study is the analysis of Ebû Hayyân's work called as El-Bahru'l-muhît in terms of rhetoric
HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
Doktora
Türkçe
2018
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KAZAN