Çocuk yazını çevirisinde insan ve yapay zekâ çevirisinin sözcüksel açıdan karşılaştırılması
A lexical comparison of human and artifical intelligence translation in children's literature translation
- Tez No: 997555
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖZGÜR ŞEN BARTAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Mütercim tercümanlık, Translation and interpretation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, çocuk edebiyatının kültürel ve biçemsel hassasiyet gerektiren doğası bağlamında, insan çevirisi ile yapay zekâ destekli makine çevirisi arasındaki sözcüksel ve dolayısıyla biçemsel farkları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, J.K. Rowling'in Harry Potter ve Felsefe Taşı eserinin, profesyonel insan çevirisi ve üretken yapay zekâ (ChatGPT-4o) tarafından oluşturulan çevirisi, bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiştir. Araştırmanın yöntemi, Derlem Temelli Betimsel Çeviri Çalışmaları (Corpus-Based Descriptive Translation Studies) modeline dayanmaktadır. Veri seti üzerinde AntConc ve Voyant Tools gibi dijital analiz araçları kullanılarak sözcük sıklığı, anahtar sözcükler, sözcük yoğunluğu ve okunabilirlik indeksleri karşılaştırılmıştır. İnceleme; adlar, eylemler, sıfatlar, zarflar ve bağlaçlar gibi temel sözcük kategorileri üzerinden yürütülmüş, her iki çeviri türünün dilsel tercihleri nicel verilerle desteklenmiştir. Elde edilen bulgular, insan çevirisinin hedef dilin kültürel kodlarına ve doğal söyleyiş özelliklerine daha duyarlı olduğunu; bağlam, mizah ve duygu aktarımında yerlileştirme stratejilerini başarıyla uyguladığını göstermektedir. Buna karşılık yapay zekâ çevirisinin, kaynak metnin sözdizimsel yapısına biçimsel olarak sadık kalmakla birlikte, sözcük seçimlerinde daha mekanik ve frekans odaklı bir yaklaşım sergilediği tespit edilmiştir. Yapay zekâ çevirisinde gözlemlenen sözcük fazlalığı ve biçimsel taklitçilik, alanyazında niceliksel iş yığını (workslop) olarak tanımlanan; yüzeyde akıcı ancak içerikte“yavan”metin üretimi olgusunu doğrular niteliktedir. Bu durum, makinenin belirtikleştirme eğilimine ve hedef dilin eksiltili yapısını kullanmadaki sınırlılığına işaret etmektedir. Sonuç olarak, yapay zekâ teknolojilerinin teknik çeviri başarısına rağmen, çocuk edebiyatı gibi yaratıcılık, bağlaşıklık ve kültürel derinlik gerektiren alanlarda insan çevirmeninin rolünün ve makine çevirisi sonrası düzeltmenin elzem olduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to highlight the lexical and therefore, stylistic differences between human translation and AI-assisted machine translation within the context of children's literature, which requires cultural and stylistic sensitivity. The study examines a professional human translation and a translation generated by a generative artificial intelligence (ChatGPT-4o) of J.K. Rowling's Harry Potter and the Philosopher's Stone from a holistic perspective. The research method is based on the Corpus-Based Descriptive Translation Studies model. Digital analysis tools such as AntConc and Voyant Tools were used on the data set to compare word frequency, keyword analysis, word density, and readability indices. The analysis was conducted on basic word categories such as nouns, verbs, adjectives, adverbs, and conjunctions, and the linguistic preferences of both translation types were supported by quantitative data. The findings show that human translation is more sensitive to the cultural codes and natural speech characteristics of the target language and successfully applies domestication strategies in conveying context, humor, and emotion. In contrast, AI translation was found to be structurally faithful to the syntactic structure of the source text but to exhibit a more mechanical and frequency-focused approach in its word choices. The word redundancy and formal mimicry observed in AI translation confirm the phenomenon defined in the literature as workslop, which produces text that is fluent on the surface but“bland”in content. This points to the machine's tendency toward explicitation strategy and its limited ability to utilize the elliptical structure of the target language. Consequently, despite the technical translation success of artificial intelligence technologies, it has been concluded that the role of human translators and editorial intervention remains essential in fields such as children's literature, which require creativity, cohesion, and cultural depth.
Benzer Tezler
- Süt formüllerinin tüketim uygulamaları ve süt formüllerinin C vitamini içeriği ile pH değerleri
Başlık çevirisi yok
GÖNÜL VAROL
- Adolesan intihar girişimlerinin psiko-sosyal nedenleriyle ilgili araştırma
Başlık çevirisi yok
NAZMİYE YÜKSEL
- Gelişim nörolojisi polikliniğine başvuran nöral tüp defektli olgularda prospektif bir inceleme
Başlık çevirisi yok
İLKBAHAR EMİNE GÜLTEKİN
- Türkiye'de serebral hareket bozukluklarının etiyolojisi epidemiyolojisi ve bazı klinik özellikleri
Başlık çevirisi yok
AŞER BENSUSAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1986
İstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Baba yoksunluğunun benlik kavramına etkisi ve babasız öğrencilerin problemlerinin hangi alanlarda yoğunlaştığının saptanması
Başlık çevirisi yok
OYA GÜNGÖRMÜŞ