Dijitalleşmenin ceza muhakemesinin temel ilkelerine etkisi ve savunma hakkı
The impact of digitalization on the fundamental principles of criminal procedure and the right to defence
- Tez No: 997557
- Danışmanlar: PROF. DR. BAHRİ ÖZTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Ceza muhakemesi, temel haklar, ceza muhakemesinin ilkeleri, savunma hakkı, Dijital hukuk, hukukta dijitalleşme, Ceza adaleti sistemi, Dijital Çağ, Keywords: Criminal procedure, fundamental rights, principles of criminal procedure, right of defense, digital law, digitalization in law, Criminal justice system, Digital Age, Defense right
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hayatın her aşamasını etkileyen dijitalleşme, hukuk sistemlerini ve onun bir parçası olan ceza muhakemesi hukukunu da köklü biçimde etkileyip dönüştürmektedir. Dijital ceza muhakemesi gerek suçların işleniş biçiminde gerekse soruşturma ve kovuşturma aşamalarında yepyeni imkan ve fırsatlar sunmakta; aynı zamanda temel hak ve özgürlükler üzerinde olumlu veya olumsuz boyutlarıyla ciddi tartışmalara yol açmaktadır. Dijital araçların ceza adaletine katkısı, insan haklarına saygı temelinde, şeffaf ve denetlenebilir bir biçimde kullanıldığında ve savunma haklarına kullanılabilir olduğunda oluşabilir. Hukuk devleti, adalet ve güvenlik dengesinin korunması, dijitalleşmenin ceza muhakemesindeki yeri açısından temel kriterdir. Bu çalışma, ceza muhakemesi usulü disiplini çerçevesinde öncelikle savunma hakkı kapsamında, dijitalleşmenin yargılama sürecine etkilerini ele almakta, temel ilkeler ve güvenceler ışığında bir değerlendirme sunmaktadır. Savunma hakkı çerçevesinde değerlendirildiğinde, dijitalleşmenin hukuk sistemine ve özellikle ceza muhakemesi usulüne entegrasyonu, yalnızca teknik bir dönüşüm değil; aynı zamanda insan hakları, adalet ve özgürlükler bağlamında derin bir normatif tartışmayı da beraberinde getirmektedir. Çalışmanın ilk bölümünde, dijitalleşme kavramı ve hukuk sistemine yansımaları ele alınmakta, özellikle“dijital ceza muhakemesi”kavram ve yaklaşımının tanımı yapılmaktadır. Bu çerçevede, suçun işlenmesinden önce bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması incelenmiş; maddi ceza hukuku bakımından da suçların işleniş biçiminde dijital unsurlar ve suç tipolojisinin dönüşümüyle ceza muhakemesine etki rolüne değinilerek, ayrıca delil toplama, saklama ve değerlendirme aşamalarında dijital yöntemlerin sağladığı kolaylıkların yanı sıra usuli işlemlere etkileri incelenmiştir. Ayrıca ek olarak dijitalleşme sürecinde Bunun yanında, dijital ceza muhakemesinin tarihsel gelişimi ve mukayeseli hukukta kazandığı anlam ve kullanım alanları da değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, ceza muhakemesi hukukunun temel ilkelerinin dijital ortamdaki etki ve yansımaları tartışılmaktadır. Hukuk devleti ilkesi çerçevesinde insan haklarının korunması, adaletin tesisi ve güvenliğin temini konuları ele alınmıştır. İnsan haysiyetinin korunması, işkence yasağı, bağımsız ve tarafsız hakim ilkesi, halka açıklık ve maddi gerçeğin araştırılması gibi usule ilişkin temel ilkelerin dijital ortamda sağladığı avantajlar ve ortaya çıkardığı zorluklar üzerinde durulmuştur. Özellikle vasıtasızlık, sözlülük-yazılılık, kovuşturma mecburiyeti, usul ekonomisi ve kovuşturmanın resmiliği gibi ilkelerin dijitalleşme karşısında geçirdiği dönüşüm analiz edilmiştir. Buna ek olarak, ceza sorumluluğunun şahsiliği ve suçların kanuniliği ilkeleri yönüyle dijital kanıtların kullanılmasına dair tartışmalar üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölüm, ceza muhakemesinin temel güvenceleri ekseninde dijitalleşmenin savunma hakkına etkisini ele almaktadır. Hak arama hakkı, isnadı öğrenme hakkı,“nemo tenetur”ilkesi, savunma hakkı ve tercüman bulundurma hakkı gibi güvencelerin dijital ortamda kazandırdığı yeni boyutlarla uygulanabilirliği üzerinde durulmuştur. Yargılamanın sağlıklı bir ortamda yapılması, dürüst işlem ilkesi ve adil yargılanma hakkı; bağımsızlık ve tarafsızlık, kanunla kurulmuş mahkeme, makul sürede yargılama, aleniyet, denetim ve silahların eşitliği gibi savunma hakkıyla ilgili konular dijitalleşmeyle ilgi kurularak incelenmiştir. Bu noktada, dijitalleşmenin getirdiği hız ve kolaylıkların yanında, kişisel verilerin korunması, özel hayatın gizliliği ve delillerin serbest değerlendirilmesi ilkesi bakımından doğurduğu risklere dikkat çekilmiştir. Özellikle elektronik delillerin güvenilirliği, bütünlüğü ve doğruluğu, savunma hakkının bir parçası olarak adil yargılanma hakkının korunmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Çalışmanın genel bulguları, dijitalleşmenin ceza muhakemesi hukukuna çok yönlü katkı ve etkiler sağladığını göstermektedir. Bir yandan, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin hızlanması, usul ekonomisinin güçlenmesi ve delillere erişimin kolaylaşması gibi avantajlar sağlanırken diğer yandan, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin ihlali riski doğabilmekte; özel hayatın gizliliği, savunma hakkı ve adil yargılanma ilkeleri açısından yeni tartışma alanları doğmaktadır. Özellikle algoritmik karar destek sistemleri, yapay zeka uygulamaları ve büyük veri analizleri, ceza muhakemesinde maddi gerçeğin araştırılmasında yardımcı araçlar olarak kullanılabilirken; önyargı, ayrımcılık ve denetim eksikliği gibi dijitalleşme çerçevesinde yeni sorunları da doğurmaktadır. Sonuç bölümünde, dijital ceza muhakemesinin gelişimiyle birlikte usul hukukunun temel ilkeleri ve güvencelerinin korunmasının savunma hakkı bakımından kazandığı önem ortaya konmuştur. Bu çerçevede çalışma hem mevcut düzenlemelerin hem de gelecekteki reformların, dijital ceza muhakemesi araçlarının usul güvencelerini zedelemeyecek şekilde geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Digitalization, which affects every sphere of life, has profoundly transformed legal systems, including criminal procedure law. Digital criminal procedure offers novel possibilities both in the commission of crimes and in the stages of investigation and prosecution, while simultaneously generating significant debates regarding its positive and negative implications for fundamental rights and freedoms. The contribution of digital tools to criminal justice can only be realized when employed in a transparent and accountable manner, grounded in respect for human rights and accessible to the exercise of defense rights. The preservation of the balance between the rule of law, justice, and security constitutes the principal criterion in assessing the place of digitalization within criminal procedure. This study, within the discipline of criminal procedure, primarily examines the impact of digitalization on the trial process through the lens of the right of defense, and provides an assessment in light of fundamental principles and safeguards. From the perspective of defense rights, the integration of digitalization into legal systems, and particularly into criminal procedure, represents not merely a technical transformation but also entails a profound normative debate concerning human rights, justice, and individual freedoms. The first chapter addresses the concept of digitalization and its reflections within legal systems, with particular emphasis on defining the notion and approach of“digital criminal procedure.”Within this framework, the protection of fundamental rights and freedoms of individuals prior to the commission of crimes is examined; furthermore, the role of digital tools in the modalities of crime commission is elaborated within the scope of substantive criminal law. The conveniences afforded by digital methods in the collection, preservation, and evaluation of evidence, as well as their impact on procedural acts, are discussed. In addition, the historical development of digital criminal procedure and its significance and application within comparative law are evaluated. The second chapter discusses the impact and reflections of the fundamental principles of criminal procedure in the digital realm. Within the scope of the rule of law principle, the protection of human rights, the realization of justice, and the provision of security are analyzed. The study also examines the safeguarding of human dignity, the prohibition of torture, the principle of an independent and impartial judiciary, publicity, and the search for material truth, addressing both the advantages and challenges posed in digital contexts. Particular attention is given to the transformation of principles such as immediacy, orality and written procedure, the principle of mandatory prosecution, procedural economy, and the principle of official prosecution under the influence of digitalization. Moreover, the use of digital evidence is analyzed in relation to the principles of individual criminal responsibility and legality of crimes and punishments. The third chapter focuses on the impact of digitalization on defense rights within the framework of fundamental safeguards of criminal procedure. Rights such as access to justice, the right to be informed of the accusation, the nemo tenetur principle, the right to defense, and the right to an interpreter are explored with regard to their new dimensions and applicability in digital settings. Issues related to the right to a fair trial—including independence and impartiality, lawfully established courts, trial within a reasonable time, publicity, review, and equality of arms—are discussed in connection with digitalization. At this juncture, alongside the speed and efficiency introduced by digitalization, the risks concerning data protection, privacy, and the principle of free evaluation of evidence are emphasized. In particular, the reliability, integrity, and authenticity of electronic evidence are identified as playing a decisive role in safeguarding the right to a fair trial as an integral component of the right to defense. The general findings of the study demonstrate that digitalization has multifaceted contributions and implications for criminal procedure law. While it accelerates investigation and prosecution processes, strengthens procedural economy, and facilitates access to evidence, it simultaneously gives rise to risks of infringement of fundamental rights and freedoms, generating new debates concerning privacy, the right to defense, and the right to a fair trial. Especially algorithmic decision-support systems, artificial intelligence applications, and big data analytics may serve as auxiliary tools in the ascertainment of material truth in criminal proceedings, yet they also engender new challenges such as bias, discrimination, and lack of oversight. In conclusion, the study reveals that with the advancement of digital criminal procedure, the safeguarding of fundamental principles and procedural guarantees has acquired heightened significance in relation to defense rights. Accordingly, it underscores that both existing regulations and prospective reforms must ensure that digital criminal procedure tools are developed in a manner that does not compromise procedural safeguards.
Benzer Tezler
- Ceza muhakemesinde dijital delillerin özel hayatın gizliliği kapsamında değerlendirilmesi
The evaluation of digital evidence in criminal procedure in the light of the right to respect for private life
ASLI DİNÇ
Doktora
Türkçe
2026
HukukAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ACER
- Ceza muhakemesinde dijital deliller
Digital evidence in criminal procedure
UĞUR KAYNAKÇIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VESİLE SONAY EVİK
- Hakikat ötesi çağda iletişim: İsrail-Hamas çatışmasında ABD'nin dijital diplomasi kullanımı
Communication in the post-truth era: U.S. digital diplomacy in the Israel-Hamas conflict
MUHAMMED ÇAĞRI GÜLER
Doktora
Türkçe
2025
İletişim BilimleriBaşkent ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KIVILCIM ROMYA BİLGİN
- Ceza muhakemesi hukukunda dijital delillerin kullanılması ve ortaya çıkan sorunlar
Classification of digital evidence in criminal procedure law and emerging problems
DİLEK SAVRUNLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hukukİstanbul Beykent ÜniversitesiHukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLIHAN ÖZTEZEL
- Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinin bilişim suçlarına yönelik ceza yaptırımlarının incelenmesi
An examination of Türkiye and European union countries' criminal sanctions against cyber crimes
SELİM GÖKCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiHitit ÜniversitesiAdli Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN KÖR