Atatürk barajı'nda çevresel dna temelli sucul biyoçeşitlilik analizi
Environmental dna based aquatic biodiversity assessment in the Atatürk dam
- Tez No: 997566
- Danışmanlar: PROF. DR. EMRE KESKİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoteknoloji, Genetik, Biyoloji, Biotechnology, Genetics, Biology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tatlı su ekosistemleri, barajlaşma, su ürünleri yetiştiriciliği ve artan antropojenik baskılar nedeniyle biyolojik çeşitlilik kayıplarına karşı en hassas sistemler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'nin en büyük baraj gölü olan Atatürk Baraj Gölü'nde sucul biyoçeşitlilik, çevresel DNA (eDNA) temelli çok taksonlu ve çok yaklaşımlı bir çerçevede değerlendirilmiştir. Fırat Nehri Havzası'nda belirlenen istasyonlardan, farklı derinlik katmanlarını temsil edecek şekilde alınan su ve sediment örneklerinden elde edilen eDNA; balık (12S rRNA), omurgasız (COI) ve bakteri (16S rRNA) toplulukları için amplikon metabarkodlama ile shotgun metagenomik yaklaşımlar birlikte kullanılarak analiz edilmiştir. Bu bütünleşik strateji, balık, omurgasız ve bakteriyel toplulukların mekansal, dikey ve matriks bazlı dağılımlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesini sağlamıştır. Amplikon metabarkodlama sonuçları, balık ve omurgasız topluluklarının istasyonlar arasında belirgin biçimde farklılaştığını ve özellikle akarsu rezervuar geçiş zonlarının biyolojik yapıyı şekillendirdiğini ortaya koymuştur. Shotgun metagenomik veriler, çevresel örneklerde mikrobiyal DNA'nın baskın olduğunu ve makro ökaryot gruplara ait sinyalin sınırlı düzeyde temsil edildiğini göstermiş; bu yaklaşımın tür düzeyinden ziyade ekosistemin genel biyotik yapısının bağlamsallaştırılmasında tamamlayıcı bir rol üstlendiğini ortaya koymuştur. Potansiyel istilacı balık türlerinin varlığının tespit edilmesi, baraj sistemlerinin biyolojik istilalara açık yapısını vurgulamaktadır. Bu çalışma, amplikon metabarkodlama ve shotgun metagenomik yaklaşımların birlikte kullanımının tatlı su ekosistemlerinde biyoçeşitliliğin izlenmesi için güçlü ve tamamlayıcı bir çerçeve sunduğunu göstermekte; elde edilen bulguların eDNA temelli izleme yöntemlerinin su ürünleri yönetimi, koruma biyolojisi ve ekosistem temelli karar alma süreçlerine entegre edilebileceğini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
Freshwater ecosystems are among the most vulnerable systems to biodiversity loss due to dam construction, aquaculture activities, and increasing anthropogenic pressures. In this study, aquatic biodiversity in Atatürk Dam Lake, the largest reservoir in Türkiye, was evaluated within a multi-taxon and multi-approach environmental DNA (eDNA) framework. Environmental DNA obtained from water and sediment samples collected across multiple stations and representing different depth layers within the Euphrates River Basin was analysed using a combined application of amplicon metabarcoding and shotgun metagenomic approaches targeting fish (12S rRNA), invertebrate (COI), and bacterial (16S rRNA) communities. This integrated strategy enabled a comparative assessment of spatial, vertical, and matrix specific distribution patterns of fish, invertebrate, and bacterial assemblages. Amplicon metabarcoding results revealed pronounced differentiation of fish and invertebrate communities among stations and highlighted the role of river–reservoir transition zones in shaping biological structure. Shotgun metagenomic data demonstrated a strong dominance of microbial DNA in environmental samples, with limited representation of macro-eukaryotic signals, indicating that this approach plays a complementary role in contextualizing overall biotic structure rather than providing species-level resolution. The detection of fish taxa with invasive potential underscores the susceptibility of reservoir systems to biological invasions. Overall, this study demonstrates that the combined use of amplicon metabarcoding and shotgun metagenomics provides a robust and complementary framework for freshwater biodiversity monitoring and supports the integration of eDNA-based approaches into fisheries management, conservation biology, and ecosystem based decision making processes.
Benzer Tezler
- Değişik derim zamanı ve önsoğutmanın Bursa siyahı incir çeşidinin meyve kalitesi ve pazarlama süresi üzerine etkileri
Effects of haruest time and precooling on fruit quality and shelf-life of the fig variety“Bursa siyahı”
FÜSUN GÜRSEL ÇELİKEL
- Kömürdeki piritin giderilmesi ve çözünürleştirme kinetiğinin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
YAVUZ ONGANER
- Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi derslerinin dünü-bugünü-geleceği
Başlık çevirisi yok
NESLİHAN DOĞRU
- Cumhuriyet sonrası Türk toplumsal yapı değişimlerinin Ankara Atatürk Bulvarı mekansal yapısında örneklenmesi
Der Ataturk boulevard von Ankara, alsbeispielzu den einflussen der gesellchaftlichen entwicklung der republikanschen Turkeiauf die raumlichen struktur
SARE SAHİL
- Yalova - 5 fasulye çeşidinde görülen çimlenme azlığını gidermede uygulanacak yöntemlerin belirlenmesi üzerine araştırma
Başlık çevirisi yok
GÜLTEN YELDİREN
