Şerh-i Cezîre-i Mesnevî'lerde aşkın şerhi ve aşk öğretisi (inceleme-metin)
The commentary and the doctrine of love in the Sharh-i Jazīra-i Mathnawī (analysis and text)
- Tez No: 997578
- Danışmanlar: PROF. DR. İDRİS KADIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin yazmış olduğu Mesnevî-i Ma'nevî'ye birçok şerh yazılmıştır. Yûsuf Sîneçâk ise Mevlânâ'nın Mesnevî'sinden beyitler seçip Cezîre-i Mesnevî adında bir eser meydana getirmiştir. Sîneçâk'ın Mesnevî'den seçerek yazmış olduğu üç yüz altmış altı beyitlik Cezîre-i Mesnevî'ye ise beş müellif tarafından şerh yazılmıştır. Abdullâh Bosnevî, Cevrî İbrâhîm, İlmî Dede, Abdülmecid Sivasî ve Şeyh Gâlib gibi şârihler bu esere farklı isimlerde manzum ve mensur olarak şerhler yapmışlardır. Bu çalışmada Cezîre-i Mesnevî'nin son bölümü olan“Der-Beyân-ı Aşk u Mestî”bölümüne yapılan şerhler ele alınmıştır. Aşkın şerhinin yapıldığı bölüm otuz dört beyitten oluşmaktadır. Her şârih beyitleri kırmızı başlıklar halinde verip altlarına şerh yapmışlardır. Aşkın gamı, sevinci, hüznü, âşıklarda olması gereken vasıflar, hakîkî aşka erişme yolları, maşukların hâlleri, aşk yolunda ölenlerin şehitliği gibi konular bir aşk öğretisi olarak ayet, hadis ve özlü sözlerden de yararlanılarak ele alınmıştır. İlk olarak, Mesnevî'den seçilen ve Farsça olan bu otuz dört beytin tercümesi yapılmıştır. Sonrasında şerhler, aşk konusunda şârihlerin bakış açıları karşılaştırılarak incelenmiştir. Şârihlere ait şerhler el yazması nüshalardan okunmuş, transkribe edilerek Latin harflerine aktarılmıştır. Ayrıca lisansüstü tez çalışmalarından da faydalanılmıştır. Giriş bölümünde çalışma hakkında detaylı bilgilere ve konuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalara yer verildikten sonra Cezîre-i Mesnevî'ye ve şârihlerin hayatına kısaca değinilmiştir. Daha sonra“Der-Beyân-ı Aşk u Mestî”bölümü şekil ve muhteva yönünden ele alınıp incelenmiştir. Son olarak Cezîre-i Mesnevî şerhlerinin metinlerine yer verilip değerlendirme ve sonuç kısmı yazılarak çalışma tamamlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Many commentaries have been written on the Mathnawî-i Maʿnawî authored by Mawlânâ Jalâl al-Dîn Rûmî. Yûsuf Sîneçâk, however, selected certain couplets from Rûmî's Mathnawî and composed a work entitled Cezîret al-Mathnawî. The Cezîret al-Mathnawî, consisting of three hundred and sixty-six couplets selected by Sîneçâk, was commented upon by five authors. Commentators such as Abdullâh Bosnevî, Cevrî Ibrâhîm, Ilmî Dede, Abdülmecîd Sivasî, and Shaykh Gâlib produced commentaries on this work in both verse and prose under different titles. This study deals with the commentaries written on the final section of the Cezîret al-Mathnawî, entitled Der-Beyân-i ʿIshq u Mastî (“On Love and Ecstasy”). The section devoted to the interpretation of love consists of thirty-four couplets. Each commentator presented the couplets in red headings and provided explanations beneath them. Themes such as the sorrow, joy, and grief of love; the qualities expected of lovers; the ways of attaining true love; the states of the beloved; and the martyrdom of those who die in the path of love are treated as a doctrine of love, supported by Qurʾânic verses, hadiths, and aphorisms. First, translations of these thirty-four Persian couplets selected from the Mathnawî were made. Then, the commentaries were examined comparatively in terms of the commentators' perspectives on love. The commentaries were read from manuscript copies, transcribed, and rendered into Latin script. Postgraduate theses were also utilized. In the introduction, detailed information about the study and previous research on the subject is provided, followed by a brief account of the Cezîret al-Mathnawî and the lives of the commentators. Subsequently, the section Der-Beyân-i ʿIshq u Mastî is analyzed in terms of form and content. Finally, the texts of the commentaries on the Cezîret al-Mathnawî are presented, and the study is concluded with an evaluation and conclusion.
Benzer Tezler
- Abdülmecid Sivasî'nin Şerh-i Cezîre-i Mesnevi'si (metin-inceleme) ve Yûsuf-ı Sîneçâk'in Cezîre-i Mesnevi'sinin Türkçe şerhleri (Karşılaştırma-sadeleştirilmiş ortak metin)
Abdulmecid Sivasi's Şerh-i Cezire-i Mesnevi (text-study) and Turkish commentaries of Yusuf-i Sinecak's Cezire-i Mesnevi (Comparison-simplified joint text)
SEDA UYSAL BOZASLAN
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıKaradeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUCAHİT KAÇAR
- Şerh-i Cezire-i Mesnevi (inceleme-transkripsiyonlu metin-indeks)
Şerh-i Cezire-i Mesnevi
MAHMUD ASLANTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiY.DOÇ.DR. MUHSİN KALKIŞIM
- Şerh-i Cezire-i Mesnevi (metin-inceleme-sözlük)
Şerh-i Cezire-i Mesnevi(text-investigation-lexicon)
MEHMET MALİK BANKIR
Doktora
Türkçe
2004
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
- Abdülmecid Sivasî Şerh-i Cezîre-i mesnevî(İnceleme- karşılaştırmalı metin)
Abdülmecid Sivasî's work named Şerh-i Cezîre-i mesnevî (Obsarvation-comparative text)
FATIMA AYDIN
Doktora
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM ÇETİN DERDİYOK