Geri Dön

Modern dönem usulcülerinden Seyyid Bey ve Hudari Beg'in usul anlayışlarının mukayesesi

A comparative analysis of the methodological approaches in Islamic jurisprudence of Seyyid Bey and Hudari Beg in the modern period

  1. Tez No: 997628
  2. Yazar: ŞULE AKYEL
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM YENİDOĞAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, modern dönem İslam hukuk düşüncesinin iki önemli temsilcisi olan Mısırlı Muhammed el-Hudarî Beg (ö. 1927) ve Osmanlı hukukçusu Muhammed Seyyid Bey'in (ö. 1925) fıkıh usulü anlayışlarını karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, her iki müellifin hüküm ve içtihat nazariyelerinden hareketle fıkıh usulü anlayışını ortaya koymak ve böylece modern dönem usul düşüncesindeki dönüşümü tespit etmektir. Tezin birinci bölümünde, müelliflerin usul ilminin tarihini dönemlendirme biçimleri ve ele alış tarzları incelenmiş ve fıkıh usulünün mahiyet ve gayesine ilişkin değerlendirmeleri tetkik edilmiştir. Hüküm nazariyesi bölümünde, Seyyid Bey'in irade hürriyetini ve hikmet-i teşrîʿ ilkesini hukuk sisteminin merkezine yerleştirerek rasyonalist bir vizyon geliştirdiği görülmüştür. Hudarî Beg ise bu tartışmalara pratik-fıkhî sonuçları bağlamında daha teknik ve metodolojik bir çerçevede yaklaşmıştır. Son bölümde ele alınan içtihat ve taklit anlayışlarında, Seyyid Bey'in fıkıh ile şeriatı birbirinden ayırarak, içtihadî hükümleri ilahî hükümden ziyade beşerî bir yorum olarak konumlandırdığı tespit edilmiştir. Bu durum, modern kanunlaştırma hareketleri karşısında fıkıh usulüne toplumsal ve hukuki bir meşruiyet sağlama misyonu yüklediğini göstermektedir. Neticede her iki müellifin de makâsıd düşüncesinden etkilendiği ancak Hudarî Beg'in fıkıh usulünü teknik bir disiplin olarak ele alırken Seyyid Bey'in toplumsal dönüşümü hedefleyen dinamik bir hukuk felsefesi olarak yorumlama çabasını içerisine girdiği sonucuna ulaşılmıştır.

Özet (Çeviri)

This study conducts a comparative analysis of the understandings of usul al-fiqh (legal theory) held by two prominent figures of modern Islamic legal thought: Muhammad al-Khudari Beg (d. 1927) of Egypt and Muhammad Seyyid Bey (d. 1925), an Ottoman jurist and statesman. The primary objective of the research is to identify the transformation in modern jurisprudential thought by comparing their approaches to the nature and history of usul, their theories of“hukm”(legal ruling), and their views on“ijtihad”(independent reasoning) and“taqlid”(imitation). In the introductory part of the thesis, the ways in which the authors periodize the history of usul are examined. It is observed that while Khudari Beg grounds the emergence of usul primarily as a linguistic necessity to preserve the purity of the Arabic language, Seyyid Bey emphasizes socio-political reasons and the increasing complexity of legal incidents. In the section on the theory of“hukm,”it is seen that Seyyid Bey developed a rationalist vision by placing the freedom of will and the principle of“hikmat al-tashri”(the wisdom behind legislation) at the center of the legal system. Conversely, Khudari Beg approached these discussions within a more technical and methodological framework, focusing on their practical-legal consequences. In the final section addressing the concepts of ijtihad and taqlid, it is determined that Seyyid Bey distinguishes between“sharia”and“fiqh,”positioning ijtihad-based rulings as human inferences rather than direct divine decrees. This suggests that he assigned a mission to usul al-fiqh to provide a socio-legal legitimacy for modern codification movements. Consequently, it is concluded that while both authors were influenced by Shatibi's thought on“maqasid”(objectives of law), Seyyid Bey reinterpreted usul not merely as a technical discipline, but as a dynamic legal philosophy aimed at social transformation.

Benzer Tezler

  1. Karâfi'nin maslahat ve mefsedet teorisi

    Karâfî's teory of maslaha and mefsedet

    AHMET SAİD TAKAK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    DinBatman Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BEDRİ ASLAN

  2. Modern dönem ütopyalarında dirijizm ve disiplin

    Dirigisme and discipline in modern time utopias

    ENVER SİNAN MALKOÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2004

    SosyolojiDumlupınar Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. RECEP YILDIZ

  3. Modern dönem resim sanatında görüntünün parçalanması

    Fragmentation in the modern period painting art

    BURHAN YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    Güzel SanatlarMersin Üniversitesi

    Resim Bölümü

    YRD. DOÇ. DR. ZEKİ UMAY

  4. Modern dönem tefsirlerde Kur'ân i'câzı (Menâr örneği)

    The miracle of the Qur'an in the interpretation of modern era (Case of menar)

    MEHMET SALMAZZEM

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinYüzüncü Yıl Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÖMER PAKİŞ

  5. Modern dönem gözetim olgusunda sınıflandırma pratiğinin değerlendirilmesi ve toplumsal hayata yansımaları: Eskişehir örneği

    Evaluation of classification practice in modern period surveillance phenomenon and its effects on social life: Eski̇şehi̇r as an example

    NUR MANOLYA ŞEN ÇATALKAYA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    SosyolojiAnadolu Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. EMRE GÖKALP