Osmanlı Ermenilerinde modernleşme (19. yüzyıl)
Modernization among Ottoman Armenians (19th century)
- Tez No: 998164
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET KANKAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermeni modernleşmesinin siyasal, toplumsal ve kültürel yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. 1878 Berlin Antlaşması'nın 61. maddesiyle uluslararası düzeyde“Ermeni Meselesi”nin siyasal bir içerik kazanması, Osmanlı-Ermeni ilişkilerinde kalıcı bir kırılma yaratmış ve Gregoryen Ermeni Kilisesi'nin merkeziyetçi yapısı ile Osmanlı yönetimi arasındaki gerilimleri artırmıştır. Bu bağlamda, çalışmada özellikle Ermeni mekteplerinde görev yapan öğretmenlerin (muallimlerin), eğitim ortamlarını yalnızca pedagojik birer mekan olarak değil, aynı zamanda siyasal bilinç üretiminin merkezleri haline getirmedeki rolleri değerlendirilmektedir. Amerikan misyoner okullarının etkisiyle sekülerleşmiş, bireyci ve eleştirel düşünceye sahip yeni bir Ermeni gençliği ortaya çıkarken, bu genç kuşak Osmanlı idaresini ve kendi cemaat yapısını köhnemiş bulmuş ve milliyetçi/ayrılıkçı söylemleri benimsemiştir. Abdülhamid yönetimi ise, artan ayrılıkçı eğilimler, sansür uygulamaları ve güvenlik temelli yönetsel politikalarla bu süreci engellemeye, toplumun huzur ve güvenliğini devam ettirmeye çalışmıştır. Bununla birlikte sorunun eğitim kurumları aracılığıyla büyütüldüğünü düşünen devlet eğitim üzerindeki kontrolünü sıkılaştırılmış, Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ve Vilayat-ı Şahane Talimatnamesi gibi düzenlemelerle gayrimüslim okulları ve muallimleri denetim altına almaya çalışılmıştır. Çalışmada ayrıca, Ermeni aydınlanmasının yalnızca eğitim alanı ile sınırlı kalmayıp; edebiyat, tiyatro, matbuat ve müzik gibi kültürel üretim alanlarında da ortaya konmuştur. Bu bağlamda, modernleşme ile birlikte Ermeni toplumunda gündelik yaşamdan sanat zevkine kadar geniş bir alanda etkisini gösteren değişim faaliyetleri yanında bireysel haklardaki gelişmeler de incelenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma Osmanlı Devleti'nin merkeziyetçi yönetim anlayışı ile Ermeni cemaatinin modernleşme talepleri arasında oluşan gerilimlerin; eğitim, kültür ve siyasal katılım gibi alanlarda kurumsal, ideolojik ve pratik düzeyde nasıl bir değişim yarattığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the political, social, and cultural implications of Armenian modernization within the Ottoman Empire. The inclusion of the“Armenian Question”as a political issue in international affairs through Article 61 of the 1878 Treaty of Berlin created a lasting rupture in Ottoman-Armenian relations and intensified tensions between the centralized structure of the Gregorian Armenian Church and the Ottoman administration. In this context, the study particularly focuses on the role of teachers (muallims) working in Armenian schools, emphasizing their transformation of educational spaces into centers of political consciousness rather than merely pedagogical institutions. Under the influence of American missionary schools, a new generation of secularized Armenian youth emerged, characterized by individualistic and critical thinking. This new generation regarded both the Ottoman administration and their own communal institutions as outdated, adopting nationalist and separatist discourses. In response, the Abdulhamid regime attempted to suppress these trends through censorship and security-oriented governance policies. The state tightened its control over education and sought to monitor non-Muslim schools and teachers through regulatory frameworks such as the Maarif-i Umumiye Nizamnamesi and the Vilayat-ı Şahane Talimatname. This study further argues that the Armenian Enlightenment was not limited the sphere of education alone, but was also articulated across multiple domains of cultural production, including literatüre, theatre, the press, and music. Within this framework, the study examines not only the trasformative processes accompanying modernization-processes that permeated a broad range of spheres from everyday life to aesthetic sensibilities within Armenian society- but also the parallel development of individual rights. In conclusion, this study reveals how the tensions between the Ottoman Empire's centralist governance and the modernization demands of the Armenian community created a field of conflict at institutional, ideological, and practical levels-particularly within the domains of education, culture, and political participation.
Benzer Tezler
- 19. yüzyılda batılılaşma etkisinde bir Osmanlı semti: Kumkapı
An Ottoman city under the influence of 19th century westernization
SERDA BASUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ ÖZER
- Tanzimat'tan Cumhuriyet'e İstanbul'daki kültür yaşamına Ermeni sanatkârların katkısı
Contribution of Armenian artists to cultural life in Istanbul from Tanzimat to Republic Era
TÜLİN TENİ KİREMİTÇİYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. ZEYNEP İNANKUR
- Modernleşme sürecinde İzmir'de Müslim ve gayrimüslimlerin eğitimine karşılaştırmalı bir yaklaşım (1856-1908)
A comparative approach to the education of Muslims and non-muslims of İzmir during the modernization process (1856-1908)
HALİL ÖZEÇOĞLU
Doktora
Türkçe
2009
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH MARTAL
- İskoçyalı seyyah Charles Mac Farlane'in gözünden Osmanlı toplum yapısı
The structure of Ottoman society through the eyes of Scottish traveler Charles MacFarlane
OĞUZHAN KARADENİZ
- Ermeniler ve kültür: Kurmaca ve tiyatro
Armenians and culture: Fiction and theatre
MİRAÇ EMRE BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk İnkılap TarihiYıldız Teknik ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELÇİN MACAR