Bilgisayarlı tomografilerde doz ölçümlerinin analizi
Analysis of dose measurements in computed tomographies
- Tez No: 998413
- Danışmanlar: PROF. DR. LEVENT SEYFİ, DOÇ. DR. OSMAN VEFA GÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Elektrik ve Elektronik Mühendisliği, Electrical and Electronics Engineering
- Anahtar Kelimeler: Bilgisayarlı tomografi, Computed tomography
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Konya Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Elektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Bilgisayarlı Tomografi (BT) cihazları kullanılarak yapılan görüntülemelerde organ dozlarının dozimetrik olarak incelenmesi ve radyasyon dozlarını minimize etmek için kullanılan yöntemlerin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. BT, yüksek tanısal doğruluğu nedeniyle yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak, BT'nin yüksek radyasyon dozları ile ilişkili olması, hasta için potansiyel riskleri beraberinde getirir. Çalışma, Siemens Somatom Scope (16 kesitli Çok Dedektörlü BT) cihazında gerçekleştirilmiştir. Yetişkin bir insanı temsil eden Alderson Rando antropomorfik fantom kullanılmıştır. Doz ölçümü için iki yöntem kullanılmıştır. İn Vivo Ölçüm: Lityum florür, magnezyum ve titanyum katkılı TLD-100 çipleri kullanılmıştır. TLD'ler beyin, lens, kohlea, hipofiz, temporal eklem, parotis, tiroit ve meme gibi organlara yerleştirilmiştir. Yazılım ile Tahmin: Monte Carlo tabanlı bir yazılım olan NCICT 3.0 kullanılarak organ dozları tahmin edilmiştir. Ayrıca Koruyucu Ekipman Etkinliğini belirlemek için de ek çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Lensler için doku eşdeğeri bolus (0,5 cm kalınlığında) ve alan dışı radyoduyarlı organlar (tiroit ve meme) için 0,50 mm Pb eşdeğer kurşun içerikli koruyucular kullanılmıştır. Kranial BT taramasında elde edilen TLD ölçüm sonuçları değerlendirildiğinde en yüksek soğurulan doz (ortalama 33,0 mGy), primer radyasyona doğrudan maruz kalan ve yüzeye yakın olan lenslerde ölçülmüştür. Sekonder radyasyona maruz kalan tiroit dozu 1,73 mGy, meme dokusundaki ortalama doz ise 0,18 mGy olarak ölçülmüştür. Alan dışı organlarda soğurulan dozdaki bu hızlı düşüş, ters-kare yasası ile açıklanmıştır. 0,50 mm Pb eşdeğer kurşun kalkanlar, saçılan düşük-orta enerjili fotonları etkin biçimde sönümlemiştir. Bu kalkanlar, tiroit dozunda %39,88, meme dokusunda ise %55,56 oranında belirgin ve anlamlı doz azalımı sağlamıştır (p<0,001). Bu sonuçlar, alan-dışı kalkanlamanın doz optimizasyonunda etkili bir araç olduğunu göstermektedir. Doku eşdeğeri bolus materyalinin kullanılması, lens dozunda sınırlı bir azalma sağlamış ve bu azalma istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu durum, bolusun birincil foton akısını yeterince azaltamadığını göstermektedir. NCICT 3.0 yazılımı tarafından tahmin edilen tüm soğurulan dozların, TLD ölçümlerine kıyasla sistematik olarak daha düşük olduğu gözlenmiştir. Alan içi organlarda (Beyin, Lens, Hipofiz) fark yaklaşık %29–33 civarındayken, alan dışı organlarda (Tiroit, Meme) fark çok daha belirgindir (Tiroit: %76,9, Meme: %72,2). Bu büyük fark, Monte Carlo tabanlı yazılımların cihaza özgü spektral ve filtrasyon etkilerini (özellikle uzak alandaki saçılmayı) tam olarak yakalayamadığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, it was aimed to examine organ doses dosimetrically in imaging using Computed Tomography (CT) devices and to evaluate the effectiveness of the methods used to minimize radiation doses. CT is widely used due to its high diagnostic accuracy. However, the association of CT with high radiation doses poses potential risks for the patient. The study was carried out on the Siemens Somatom Scope (16-slice Multidetector CT) device. Alderson Rando anthropomorphic phantom is used to represent an adult person. Two methods were used for dose measurement. In Vivo Measurement: TLD-100 chips with lithium fluoride, magnesium, and titanium doped were used. TLDs are located in organs such as the brain, lens, cochlea, pituitary, temporal joint, parotid, thyroid, and breast. Estimation with Software: Organ doses were estimated using NCICT 3.0, a Monte Carlo-based software. Additional studies have also been conducted to determine Protective Equipment Effectiveness. Tissue-equivalent bolus (0,5 cm thick) for lenses and shielding with 0,50 mm Pb equivalent lead content were used for out-of-field radiosensitive organs (thyroid and breast). When the TLD measurement results obtained in cranial CT scan were evaluated, the highest absorbed dose (mean 33,0 mGy) was measured in lenses that were directly exposed to primary radiation and were close to the surface. The thyroid dose exposed to secondary radiation was measured as 1,73 mGy, and the mean dose in breast tissue was 0,18 mGy. This rapid decrease in absorbed dose in out-of-field organs is explained by the inverse-square law. 0,50 mm Pb equivalent lead shields effectively damped scattered low-to-medium energy photons. These shields resulted in a significant and significant dose reduction of 39,88% in thyroid dose and 55,56% in breast tissue (p<0,001). These results suggest that out-of-domain shielding is an effective tool in dose optimization. The use of tissue-equivalent bolus material resulted in a limited reduction in lens dose, which was not statistically significant. This suggests that the bolus cannot adequately reduce the primary photon flux. All absorbed doses estimated by the NCICT 3.0 software were observed to be systematically lower compared to TLD measurements. While the difference is around 29-33% in intra-field organs (Brain, Lens, Pituitary), the difference is much more pronounced in extra-abular organs (Thyroid: 76,9%, Breast: 72,2%). This large difference suggests that Monte Carlo-based software cannot fully capture instrument-specific spectral and filtration effects (especially scattering in the far field).
Benzer Tezler
- Bilgisayarlı tomografilerde kullanılan metal artefakt azalımı yazılımlarının radyoterapi tedavilerinde doz dağılımına etkisinin analiz edilmesi
Analyzing the effect of metal artifact reduction software used in computed tomography on dose distribution i̇n radiotherapy treatments
TUĞÇE SEVİM OZAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyasyon OnkolojisiAnkara ÜniversitesiMedikal Fizik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAHADIR SAYGI
DR. ÖĞR. ÜYESİ TAHA ERDOĞAN
- Toraks bilgisayarlı tomografi incelemelerinde hasta pozisyonlama farklılıklarının hasta dozuna etkilerinin karşılaştırılması
Comparison of the effect of patient positioning differences on patient dosage in thoracic computed tomoggraphy scans
ALİ SALAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Fizik ve Fizik MühendisliğiEge ÜniversitesiNükleer Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞENOL SERT
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ÖZYİĞİT
- Postoperatif radyoterapi uygulanan prostat kanserli olgularda planlama ile tedavi sırasındaki mesane ve rektum dozlarının doz volüm histogramlarına göre karşılaştırılması
Rectum and bladder dose variations during the course of image guided radiotherapy for postoperative prostate cancer
MUSTAFA AKIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Onkolojiİstanbul ÜniversitesiRadyasyon Onkolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZİLET ÖNER DİNÇBAŞ
- Akciğer kanseri ve sol meme radyoterapisinde kardiyak altyapı marjlarının oluşturulması ve tedavi planı optimizasyonu
Creating cardiac substructure margins and treatment plan optimization in LUNG cancer and left breast radiotherapy
EYLEM DALGIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Radyasyon OnkolojisiHacettepe ÜniversitesiKlinik Onkoloji Ana Bilim Dalı
PROF. MUSTAFA CENGİZ
- Tanısal ve endovasküler tedavi amaçlı intraarteriyel sayısal çıkarım anjiografi (DSA) yapılan hastalarda işlem öncesi ve sonrası kontrastsız beyin BT tetkiklerinde kontrast ve kanama ayrımının araştırılması
Investigation of contrast and hemorrhage in the patients who had diagnostic and endovascular treatment intraarterial dsa prosedures on the unenhanced cranial CT obtained pre and postop period.
ERDEM PİYALE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
Radyoloji ve Nükleer TıpKaradeniz Teknik ÜniversitesiRadyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. AYŞEGÜL CANSU