Psikolojik doğum sırası ve travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide kişilik özelliklerinin aracı rolü
The mediating role of personality traits in the relationship between psychological birth order and posttraumatic growth
- Tez No: 998462
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İHSAN ÇAĞATAY ULUS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Psikolojik doğum sırası, Psikolojik travma, Psychological birth order, Psychological trauma
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, psikolojik doğum sırası ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide kişilik özelliklerinin rolünü incelemektir. Araştırma kapsamında psikolojik doğum sırası (büyük çocuk, ortanca çocuk, küçük çocuk ve tek çocuk), Beş Faktör Kişilik Özellikleri ve travma sonrası büyüme değişkenleri arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler tespit edilmiştir. Çalışma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış olup, analizler 293 katılımcıdan elde edilen veriler üzerinden yapılmıştır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Psikolojik Doğum Sırası Ölçeği, Beş Faktör Kişilik Ölçeği ve Travma Sonrası Büyüme Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS paket programında yapılmış olup; tanımlayıcı istatistikler, korelasyon analizleri, Mann–Whitney U Testi, Kruskal Wallis H Testi, ANOVA, Bağımsız Örneklem T-Testi ve yapısal eşitlik modeli analizleri kullanılmıştır. Yapısal eşitlik analizleri, PROCESS Macro Model 4 aracılığıyla her bir psikolojik doğum sırası grubu için ayrı ayrı yapılmıştır. Korelasyon analizleri sonucunda, büyük çocuk psikolojik doğum sırası puanının dışadönüklük, uyumluluk ve sorumluluk ile pozitif yönde ilişkili olduğu; ortanca çocuk psikolojik doğum sırasının uyumluluk ve sorumluluk ile negatif, nevrotiklik ile pozitif yönde ilişkiler gösterdiği görülmüştür. Küçük çocuk psikolojik doğum sırası ile deneyime açıklık pozitif ilişkilidir. Tek çocuk psikolojik doğum sırasının ise nevrotiklik ile pozitif, sorumluluk ile negatif yönde ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Travma sonrası büyüme toplam puanı ve alt boyutları incelendiğinde, özellikle deneyime açıklık kişilik özelliğinin travma sonrası büyüme ile güçlü ve tutarlı ilişkiler gösterdiği görülmektedir. Yapısal eşitlik modeli analizleri sonucunda, psikolojik doğum sırasının travma sonrası büyüme üzerinde doğrudan ve güçlü bir yordayıcı olmadığı tespit edilmiştir. Büyük çocuk psikolojik doğum sırasında yaşam felsefesinde değişim alt boyutunda anlamlı bir toplam etki bulunmuş; ilişkilerde değişim boyutunda ise özellikle sorumluluk üzerinden dolaylı bir etki gözlenmiştir. Ortanca çocuk psikolojik doğum sırasında, travma sonrası büyümenin ilişkilerde değişim boyutunda uyumluluk ve sorumluluk yoluyla dolaylı etkiler bulunmuştur. Küçük çocuk psikolojik doğum sırasında deneyime açıklık kişilik özelliği üzerinden travma sonrası büyüme ve bazı alt boyutlara yönelik sınıra yakın dolaylı etki eğilimleri görülmektedir. Tek çocuk psikolojik doğum sırasında ise travma sonrası büyüme üzerinde anlamlı doğrudan etkiler gözlenmezken, ilişkilerde değişim boyutunda sorumluluk yoluyla dolaylı bir etki gözlenmiştir. Genel olarak elde edilen bulgular, psikolojik doğum sırasının travma sonrası büyümeyi tek başına yordamadığını; kişilik özellikleriyle etkileşim halinde sınırlı ve bağlama özgü etkiler ortaya koyduğunu göstermektedir. Özellikle deneyime açıklık kişilik özelliği, travma sonrası büyümenin en güçlü ve tutarlı yordayıcısı olarak öne çıkmaktadır. Bu sonuçlar, travma sonrası büyümenin çok boyutlu bir yapı gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the role of personality traits in the relationship between psychological birth order and posttraumatic growth. Within the scope of the study, the direct and indirect relationships among psychological birth order (firstborn, middle child, youngest child, and only child), Big Five personality traits, and posttraumatic growth were identified. The study was designed using a relational survey model, and the analyses were conducted based on data obtained from 293 participants. The Psychological Birth Order Scale, the Big Five Personality Inventory, and the Posttraumatic Growth Inventory were used as data collection instruments. Data analyses were performed using the SPSS statistical software package and included descriptive statistics, correlation analyses, Mann–Whitney U Test, Kruskal–Wallis H Test, one-way ANOVA, independent samples t-test, and structural equation modeling analyses. Structural equation modeling analyses were conducted separately for each psychological birth order group using PROCESS Macro Model 4. The results of the correlation analyses indicated that firstborn psychological birth order scores were positively associated with extraversion, agreeableness, and conscientiousness, whereas middle child psychological birth order scores were negatively associated with agreeableness and conscientiousness and positively associated with neuroticism. Youngest child psychological birth order was positively related to openness to experience. Only child psychological birth order was found to be positively associated with neuroticism and negatively associated with conscientiousness. When posttraumatic growth total scores and subdimensions were examined, openness to experience emerged as a personality trait showing strong and consistent associations with posttraumatic growth. The results of the structural equation modeling analyses revealed that psychological birth order was not a strong or direct predictor of posttraumatic growth. For firstborn individuals, a significant total effect was observed in the“changes in philosophy of life”subdimension, while an indirect effect through conscientiousness was identified in the“changes in relationships”subdimension. For middle children, indirect effects through agreeableness and conscientiousness were found in the“changes in relationships”dimension. For youngest children, marginal indirect effect tendencies were observed for posttraumatic growth and some of its subdimensions through openness to experience. For only children, no significant direct effects on posttraumatic growth were observed; however, an indirect effect through conscientiousness was identified in the“changes in relationships”subdimension. Overall, the findings indicate that psychological birth order does not independently predict posttraumatic growth; rather, it exerts limited and context-specific effects through its interaction with personality traits. In particular, openness to experience emerged as the strongest and most consistent predictor of posttraumatic growth. These results suggest that posttraumatic growth has a multidimensional structure.
Benzer Tezler
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
- Adolesan intihar girişimlerinin psiko-sosyal nedenleriyle ilgili araştırma
Başlık çevirisi yok
NAZMİYE YÜKSEL
- Baba yoksunluğunun benlik kavramına etkisi ve babasız öğrencilerin problemlerinin hangi alanlarda yoğunlaştığının saptanması
Başlık çevirisi yok
OYA GÜNGÖRMÜŞ
- Ankara kız meslek liseleri öğretmenlerinin motivasyonu üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SOLMAZ ERTÜRK
