Türk sosyal güvenlik hukukunda muvazaalı boşanma sorunu ve çözüm önerileri
The problem of collusive divorce in Turkish social security law and policy recommendations
- Tez No: 998466
- Danışmanlar: PROF. DR. OĞUZ KARADENİZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk sosyal güvenlik hukukunda ölüm aylığı sistemi, hak sahiplerini korumayı amaçlarken uygulamada ekonomik bağımlılığı pekiştiren, kayıt dışı istihdamı teşvik eden ve muvazaalı boşanmalara zemin hazırlayan bir yapıya dönüşmüştür. Muvazaalı boşanma; kız çocuklarının gerçek iradeleri boşanma olmamasına rağmen ölüm aylığından yararlanmak için eşlerinden boşanıp fiilen birlikte yaşamaya devam etmesini ifade etmektedir. Çalışmanın amacı, muvazaalı boşanma olgusunu ölüm aylığı bağlamında çok boyutlu bir yaklaşımla ele almak ve bu olgunun ardındaki hukuki, ekonomik ve toplumsal nedenleri ortaya koymaktır. Çalışmada nitel ve nicel yöntemler kullanılmıştır. Çalışmada Yargıtay'ın 2010–2025 yılları arasında verdiği 157 karar incelenmiş; 8 Sosyal Güvenlik Denetmeni ve 15 Avukat ile derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiştir. Ayrıca TÜİK 2024 GYKA mikro seti verilerinden yapılan hesaplamalarla uygulamadaki durumun istatistiksel verilerle uyumu analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ölüm aylığı alanların büyük çoğunluğunu kadınların oluşturduğunu, dul/yetim aylığı alan boşanmış kadınların yaş ortalamasının 53 olduğu ve bu grubun %61,7 gibi yüksek bir oranda kayıt dışı istihdam edildiğini göstermektedir. Bulgular boşanmanın ailevi sebeplerden ziyade ekonomik bir strateji olarak kullanıldığına güçlü bir karine teşkil etmektedir. TÜİK verilerinde evli olduğu hâlde dul ve yetim aylığı alan 90.000 kişinin bulunması ve kişilerin yaş ortalamasının 47 olması mevcut düzenlemenin hak suiistimaline açık olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca muvazaalı boşanma ile yoksulluk ve kayıt dışı istihdam arasında güçlü bir ilişki tespit edilmiştir. Muvazaalı boşanma nedenlerinin en önemlileri ölüm aylığında hak sahipliğinde yaş sınırının olmaması ve anlaşmalı boşanmalarda saik denetiminin yapılmamasıdır. Sonuç olarak tez, muvazaalı boşanmanın tali bir sorun değil, ölüm aylığı rejiminin yapısal bir çıktısı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
In Turkish social security law, the survivor's pension system, while aiming to protect beneficiaries, has in practice evolved into a structure that reinforces economic dependency, encourages informal employment, and creates a conducive ground for sham divorces. Collusive divorce refers to the practice whereby daughters, despite lacking a genuine intention to dissolve the marriage, formally divorce their spouses in order to benefit from a survivor's pension while continuing to live together de facto. The aim of this study is to examine the phenomenon of sham divorce within the context of the survivor's pension regime through a multidimensional approach and to reveal the legal, economic, and social factors underlying this phenomenon. Both qualitative and quantitative research methods were employed in the study. In this context, 157 decisions rendered by the Court of Cassation (Yargıtay) between 2010 and 2025 were analyzed; in-depth interviews were conducted with 8 Social Security Inspectors and 15 attorneys. In addition, calculations based on the 2024 Household Labor Force Survey (HLFS) microdata set of TURKSTAT were used to analyze the consistency between legal practice and statistical evidence. The findings reveal that women constitute the overwhelming majority of survivor's pension beneficiaries, that the average age of divorced women entitled to survivor's pensions is 53, and that a strikingly high proportion of this group (61.7%) is engaged in informal employment. These findings strongly suggest that divorce functions primarily as an economic strategy rather than being driven by familial considerations. Furthermore, the identification of approximately 90,000 individuals who are legally married yet receive survivor's pensions, with an average age of 47, underscores the vulnerability of the current legal framework to abuse. A significant correlation is also observed between sham divorce, poverty, and informal employment. The most salient drivers of sham divorce are the absence of an age threshold in survivor's pension entitlements and the lack of judicial scrutiny of intent in consensual divorce proceedings. Accordingly, this thesis demonstrates that sham divorce constitutes not a marginal anomaly but a structural by-product of the survivor's pension regime.
Benzer Tezler
- Türk Sosyal Sigortalar Hukukunda işverenin prim ödeme yükümlülüğü
The Obligation of premium paying of the employer in Turkish social insurence law
DOĞAN KORKMAZ
- Türk İş Hukukunda alt işveren uygulamasında muvazaa
On collusion in subcontracting practices under the Turkish Labour Law
OYA NECLA KURTARAN
- Avrupa Birliği ve Türk İş Hukuku bağlamında asıl işveren alt işveren ilişkisi ve muvazaa durumu
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP ACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriUludağ ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PİR ALİ KAYA
- Türk iş hukukunda işçi temsilciliği ve ispat hukukundaki yeri
Labor representation in Turkish labor law and its place in evidence law
ÖZDEN SÖNMEZ DOBUR
Doktora
Türkçe
2025
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriKocaeli ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ONAT ÖZTÜRK