Ekolojik ayak izi farkındalığı ve sağlığı koruma davranışlarının X, Y ve Z kuşakları açısından halk sağlığı bakışıyla değerlendirilmesi: İzmir ili Karabağlar ilçesi örneği
Evaluation of ecological footprint awareness and health protection behaviors from a public health perspective for generations X, Y and Z: The example of Karabaglar district in İzmir province
- Tez No: 998468
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASYA BANU BABAOĞLU, PROF. DR. MUSTAFA AGAH TEKİNDAL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Ekoloji, sağlık tutumu, kuşak farkı, çevre sağlığı, Ecology, attitude to health, generation gap, environmental health
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Çevre ve sağlık birbiriyle yakından ilişkili iki temel alandır. Doğal kaynakların hızla tükendiği bu dönemde kaynak kullanımının değerlendirilmesinde önemli göstergelerden biri ekolojik ayak izidir. Bu çalışmada ekolojik ayak izi farkındalığı ile sağlığı koruma davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu ilişkinin X, Y ve Z kuşakları arasında farklılık gösterip göstermediği ve bazı sosyodemografik özelliklerin ekolojik ayak izi farkındalığı ile sağlığı koruma davranışları ile ilişkisi araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma İzmir ili Karabağlar ilçesinde yürütülmüştür. Evrenin X, Y, Z kuşağı gruplarına göre heterojen yapısını temsil edebilmek amacıyla tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmış ve en az 384 kişilik örneklem hedeflenmiştir. Çalışmaya 18–59 yaş arası bireyler dahil edilmiştir. Veriler Haziran–Eylül 2024 tarihleri arasında yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmada sosyodemografik bilgi formu, Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği (EAİFÖ) ve Sağlığı Koruma Davranışları Ölçeği (SKDÖ) kullanılmıştır. Verilere uygun tanımlayıcı istatistikler, uygun parametrik ve non-parametrik testler ile Spearman korelasyon analizi, çok değişkenli lineer regresyon analizi uygulanmıştır. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmada toplam 401 kişiye ulaşılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 36,96±12,31 olup %47,4'ü Y kuşağı, %32,7'si X kuşağı ve %20,0'ı Z kuşağından oluşmaktadır; katılımcıların %52,1'i kadındır. Ekolojik ayak izi farkındalığı ile sağlığı koruma davranışları arasında orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır (ρ=0,543, p<0,001). Z kuşağının ekolojik ayak izi farkındalık puanı X ve Y kuşaklarına göre anlamlı düzeyde daha düşüktür (p<0,05). Sağlığı koruma davranışları açısından kuşaklar arasında anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Kadınların her iki ölçekten aldıkları puanların erkeklerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Ayrıca düzenli fiziksel aktivite yapan ve sigara kullanmayan bireylerin sağlığı koruma davranışı puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür (p<0,05). Sonuçlar: Ekolojik ayak izi farkındalığı ile sağlığı koruma davranışları arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Çevresel farkındalığı yüksek bireylerin sağlığını korumaya yönelik davranışlarının da daha olumlu olduğu görülmektedir. Kuşaklar arası değerlendirmede Z kuşağının ekolojik ayak izi farkındalık düzeyinin daha düşük olduğu, ancak sağlığı koruma davranışlarının kuşaklar arasında benzer olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, çevre sağlığı ve sağlıklı yaşam davranışlarının birlikte ele alınmasının verimli olabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The environment and health are two fundamental areas that are closely interrelated. As natural resources are rapidly being depleted, the ecological footprint has emerged as an important indicator for assessing the impact of resource consumption on the environment. This study aimed to evaluate the relationship between ecological footprint awareness and health-protective behaviors and to examine whether these variables differ among Generations X, Y, and Z, as well as to investigate the relationship between certain sociodemographic characteristics and both ecological footprint awareness and health-protective behaviors. Methods: This cross-sectional study was conducted in the Karabağlar district of İzmir. To represent the heterogeneous population structure across Generations X, Y, and Z, stratified sampling was used, with a target sample size of at least 384 participants. Individuals aged 18–59 years were included in the study. Data was collected through face-to-face surveys between June and September 2024. The study utilized a sociodemographic information form, the Ecological Footprint Awareness Scale (EFAS), and the Health-Protective Behaviors Scale (HPBS). Descriptive statistics, appropriate parametric and non-parametric tests, Spearman correlation analysis, and multiple linear regression analysis were applied. p < 0.05 was considered statistically significant. Results: A total of 401 participants were included in the study. The mean age was 36.96 ± 12.31 years; 47.4% belonged to Generation Y, 32.7% to Generation X, and 20.0% to Generation Z, while 52.1% of the participants were female. A moderately positive correlation was found between ecological footprint awareness and health-protective behaviors (ρ=0.543, p<0.001). The ecological footprint awareness score of Generation Z was significantly lower than those of Generations X and Y (p<0.05). No significant differences were found between generations regarding health-protective behaviors (p>0.05). Women scored higher on both scales than men (p<0.05). Additionally, individuals who engaged in regular physical activity and those who did not smoke had higher health-protective behavior scores (p<0.05). Conclusion: A statistically significant positive relationship was found between ecological footprint awareness and health-protective behaviors. Individuals with higher environmental awareness tended to exhibit more positive health-protective behaviors. Although Generation Z demonstrated lower ecological footprint awareness, health-protective behaviors were similar across generations. These findings suggest that environmental health and healthy lifestyle behaviors should be addressed together in public health interventions.
Benzer Tezler
- Hemşirelik öğrencilerinin ekolojik ayak izi ve sürdürülebilir tüketim davranışlarının belirlenmesi
Determination of ecological footprint and sustainable consumption behaviors of nursing students
BÜŞRA BOZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık EğitimiBalıkesir ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL ERGÜN
- Adölesanlara uygulanan çevre temelli eğitim programının çevre dostu davranışlarına ve ekolojik ayak izi farkındalıklarına etkisi
The effect of the environment-based education program applied to adolescents on environmentally friendly behavior and ecological footprint awareness
NESLİHAN BAŞARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk SağlığıSelçuk ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜŞRA ALTINEL
- Ergenlerde iklim değişikliği kaygısı ile ekolojik ayak izi farkındalığı arasındaki ilişki
The relationship between climate change anxiety and ecological footprint awareness in adolescent
İREM NUR ACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ HİSAR
- Öğretmenlerde çevre sağlığı okuryazarlığı ve iklim değişikliği kaygısı: Ekolojik ayak izi farkındalığının aracılık rolü
Environmental health literacy and climate change concern among teachers: The mediating role of ecological footprint awareness
ÖZGE AÇIKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk SağlığıFırat ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PINAR SOYLAR
- Bir üniversitenin bazı fakültelerindeki son sınıf öğrencilerinin iklim değişikliği bilgisi ve sağlık üzerindeki etkilerinin farkındalığı
Awareness of climate change knowledge and its effects on health of final year students in some faculties of a university
MERVE KEVSER ÇAMLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Halk SağlığıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNEMİS ÇETİN DAĞLI