Arapçadan Kürtçeye (Kurmancî diyalektine) geçmiş kelimelerin anlamsal analizi
A semanti̇c analysi̇s of Arabi̇c loanwords i̇n Kurdi̇sh (Kurmanji̇ di̇alect)
- Tez No: 998571
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HASAN AKREŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Anlam, Arapça, Dil, Kurmanci Kürtçesi, Kürtçe, İnceleme, İslamiyet, Meaning, Arabic, Language, Kurmanji Kurdish, Kurdish, Study, Islam
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Arapça ile Kürtçe arasındaki tarihsel, kültürel ve dilsel etkileşimleri inceleyerek Arapçadan Kürtçeye (özellikle Kurmancî lehçesine) geçmiş sözcüklerin anlam bakımından süreçlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 7.yüzyılda İslamiyet'in kabulüyle birlikte Arapça, sadece din dili olmanın ötesine geçerek Kürt toplumunda hukuk, edebiyat, eğitim, kültür yaşamının da önemli bir parçası haline gelmiştir. Tarihsel süreçte, iki topluluk arasında güçlü bir kültürel bağ kurularak diller arasındaki etkileşimin kalıcı hale getirilmesine zemin kurulmuştur. Araştırmada; nitel araştırma yöntemleri benimsenmiş, doküman analizi tekniğiyle Arapça-Kürtçe sözlükler, akademik makaleler ve tezler incelenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler, betimsel ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle değerlendirilerek, Arapçadan Kürtçeye geçmiş sözcükler“anlamı değişen”,“anlamı değişmeyen”,“anlamı daralan”ve“anlamı genişleyen”şeklinde sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma, sözcüklerin sadece biçimsel yönleriyle değil, kültürel ve kavramsal düzeyde geçirdiği dönüşümleri de ortaya koymuştur. Araştırma kapsamında elde edilen verilerde Arapça kökenli sözcüklerin Kürtçeye geçişinde sadece dilsel yapının değil, aynı zamanda toplumsal, düşünsel ve dini etkilerin de belirleyici olduğu anlaşılmıştır. İki dil arasındaki etkileşim süreci, sözcük alışverişinden ziyade inanç sistemleri ve yaşam tarzlarının da karşılıklı etkileşime girmesine yol açmıştır. Bu araştırmada, Arapça-Kürtçe arasındaki etkileşimin dilsel olduğu kadar kültürel bir nitelik taşıdığını; Arapçadan Kürtçeye geçmiş sözcüklerin anlam türlerine göre incelenmesinin, her iki toplum açısından tarihsel ve kültürel bağlamda önemli bir kaynak sunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the historical, cultural, and linguistic interactions between Arabic and Kurdish and to trace the semantic development of lexical items borrowed from Arabic into Kurdish, particularly into the Kurmanji dialect. Following the adoption of Islam from the 7th century onwards, Arabic went beyond being merely a language of religion and became an important component of law, literature, education, and cultural life within Kurdish society. Over the course of history, a strong cultural bond emerged between the two communities, providing a basis for a lasting interaction between their languages. The research is based on a qualitative design; using document analysis, Arabic–Kurdish dictionaries, academic articles, and theses were systematically examined. The data obtained were evaluated through descriptive and comparative analysis, and the Arabic-origin words in Kurdish were classified as“semantically changed,”“semantically unchanged,”“semantically narrowed,”and“semantically broadened.”This classification has made it possible to reveal not only the formal aspects of the items in question, but also the cultural and conceptual transformations they have undergone. The findings indicate that, in the process by which Arabic-origin words entered Kurdish, not only linguistic structure but also social, intellectual, and religious factors have been decisive. The interaction between the two languages thus appears as a process that involves not merely lexical exchange, but also the mutual engagement of belief systems and ways of life. Overall, the study demonstrates that the interaction between Arabic and Kurdish is as much cultural as it is linguistic, and that analysing Arabic loanwords in Kurdish in terms of types of semantic change provides an important source for understanding the historical and cultural relations between the two communities.
Benzer Tezler
- Teza Lîsansa Bilind Tesrîfa teremaxî
Teremaxi'nin tasrif'i (metin ve inceleme )
AYDIN ÜNEŞİ
Yüksek Lisans
Kürtçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAYRULLAH ACAR
- Süleymaniye ve çevresinin sosyo - ekonomik yapısı 1839-1914)
Socio-economic structure of Süleymaniye and environment 1839-1914)
PISHTİWAN AHMED
- Yusuf Ziyâ el-Hâlidî'nin hayatı ve el-Hediyyetü'l-Hamidiyye fi'l-Lügati'l-Kürdiyye adlı eseri (Metin inceleme ve tasnif)
Yousef Diya' al-Khalidi's life and his work al-Hadiyatu'l Hamidiyah fi Lugat al-Kurdiyye (Text analysis and classification)
NURİYE PİLATİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiArap Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GEMİ
- التقابل اللغوي بين اللغات العربية والتركية والكردية على صعيدي المسند والمسند إليه / et-Tekâbülü'l-lugavî beyne'l-lügâti'l-Arabiyye ve't-Türkiyye ve'l-Kürdiyye alâ sa'îdeyi'lmüsnedi ve'l-müsnedi ileyhi
Özne ve yüklem bağlamında Arapça, Türkçe ve Kürtçe dil karşılaştırması / The linguistic contrastive between Arabic, Turkish and Kurdish in the context of predicate and subject
MUHAMMED ÇİÇEK
Doktora
Arapça
2022
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EDİP ÇAĞMAR
- Türkiye-Irak Kürt bölgesel yönetimi ilişkileri (2005'ten günümüze kadar)
Turkey-Iraqi Kurdish regional goverment relations (From 2005 to present)
HAVAL MOHIALDEEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜREL YILMAZ ŞAHİN