Demokrat parti döneminde Türkiye - Afganistan ilişkileri (1950-1960)
Türkiye–Afghanistan relations during the Democrat Party era (1950–1960)
- Tez No: 998582
- Danışmanlar: PROF. DR. ABİDİN TEMİZER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Afganistan, Demokrat Parti, Türkiye Cumhuriyeti, Afghanistan, Democrat Party, Turkish Republic
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orta Asya'nın güneyinde bulunan ve açık denizle herhangi bir bağlantısı olmayan Afganistan'da meydana gelen siyasi ve iktisadî gelişmelerle ilgili olarak, Türkiye'de farklı analiz ve incelemelerle karşılaşılmaktadır. Bu analizler arasındaki farklılığın temel nedeni, Türkiye'de Afganistan üzerine yapılan akademik çalışmaların sınırlı ve yetersiz oluşudur. Her ne kadar konu hakkında bazı başvuru eserleri mevcut olsa da bu eserlerin büyük bir kısmı Batılı müellifler tarafından kendi anlayış ve yaklaşımları doğrultusunda kaleme alınmıştır. Doktora tezi olarak kaleme aldığımız“Demokrat Parti Döneminde Türkiye - Afganistan İlişkileri (1950-1960)”başlıklı çalışmamız, 1950-1960 yılları arasında Türkiye-Afganistan ilişkilerinin siyasi, sosyal, kültürel ve iktisadî açılardan açıklanmasını; özellikle iki ülke arasında gerçekleşen karşılıklı ziyaretler ve bu ziyaretler neticesinde Türkiye'nin Afganistan'ın kalkınmasına yaptığı destek ve yardımları ortaya koymayı, ayrıca Türk makamlarının Afganistan'ı Sovyetler Birliği'nin nüfuzundan kurtarma çabalarını aydınlatmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, Afganistan'a ait döneme özgü gazete ve arşiv belgeleri başlıca kaynaklar olarak kullanılmıştır. Çalışmanın Türkiye ayağında ise Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi ile Dışişleri Bakanlığı Arşivi, dönemin gazeteleri ve TBMM Zabıt Cerideleri değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmada Türkçe, İngilizce, Darice, Peştuca ve Farsça literatürden de istifade edilmiştir. Çalışmamız giriş ve 4 ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde her iki ülkenin coğrafyasına ve demografik yapısına değinilmiştir. Ardından iki ülkenin kısa bir tarihçesi anlatılmıştır. Birinci bölümde, Demokrat Parti Dönemi'ne kadar olan Türk-Afgan ilişkileri ele alınmıştır. Bu bölümde her iki ülkenin bağımsızlık mücadelelerine değinildikten sonra, Atatürk ve İnönü dönemlerinde Türkiye-Afganistan ilişkileri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, 1950-1960 yılları arasında Türkiye ve Afganistan'daki hükümetler değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, Türkiye'de Demokrat Parti dönemi ile Afganistan'da Şah Mahmud Han ve Muhammed Davud Han hükümetlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölüm, iki ülke arasında gerçekleşen üst düzey karşılıklı resmî ziyaretlere ayrılmıştır. Bu bölümde, Adnan Menderes'in ve Celâl Bayar'ın Afganistan ziyaretleri, bu ziyaretlerin Türk-Afgan basınındaki yansımaları ve ziyaretler sırasında Afgan makamlarıyla yapılan görüşmeler ele alınmıştır. Ayrıca Afgan Başbakanı, Dışişleri Bakanı ve Kralı'nın Türkiye ziyaretleri ve bu ziyaretlerin Türk ve Afgan basınındaki yansımaları hakkında da ayrıntılı bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde ise Türkiye-Afganistan arasındaki siyasi, kültürel ve iktisadî ilişkiler ele alınmıştır. Bunun yanı sıra, Türkiye'nin Kabil büyükelçileri, Ankara'daki Afganistan büyükelçileri, Peştunistan sorunu konusunda Türkiye'nin tutumu ve Adnan Menderes'in arabuluculuğu, Afganistan'ın Kıbrıs meselesinde Türkiye'ye verdiği destek, Türkiye'den Afganistan'a yapılan askerî, eğitim ve sağlık alanlarındaki yardımlar gibi konular kaleme alınarak dönemin öne çıkan gelişmeleri değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
In Türkiye, various analyses and evaluations have emerged regarding the political and economic developments in Afghanistan, a landlocked country located in the southern part of Central Asia. The primary reason for the divergences among these analyses lies in the limited and insufficient academic studies on Afghanistan conducted in Türkiye. Although there are some reference works available on the subject, most of them have been authored by Western scholars, reflecting their own perspectives and approaches. Our dissertation, entitled“ Türkiye–Afghanistan Relations During the Democrat Party Era (1950–1960)”, aims to explain the political, social, cultural, and economic dimensions of -Türkiye-Afghanistan relations between 1950 and 1960. The study particularly seeks to highlight the reciprocal visits between the two countries, the support and assistance provided by Türkiye to Afghanistan's development during these visits, and to shed light on the efforts of Turkish authorities to extricate Afghanistan from Soviet influence. This research is based primarily on contemporary newspapers and archival documents specific to Afghanistan. On the Turkish side, sources such as the Presidential State Archives of the Republic of Türkiye, the Archives of the Ministry of Foreign Affairs, period newspapers, and the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM) Proceedings have been utilized. In addition, literature in Turkish, English, Dari, Pashto, and Persian has also been consulted. Our study is structured into an introduction and four main chapters. The introduction first addresses the geographical features of both countries, followed by a brief historical overview of Türkiye and Afghanistan. The first chapter focuses on Afghan-Turkish relations prior to the Democrat Party period. After examining both countries' struggles for independence, the chapter discusses bilateral relations during the Atatürk and İnönü eras. The second chapter evaluates the governments of Türkiye and Afghanistan during the 1950–1960 period. Within this framework, the Democrat Party administration in Türkiye and the governments of Shah Mahmud Han and Mohammad Davud Han in Afghanistan are discussed. The third chapter is devoted to high-level reciprocal official visits between the two nations. It examines Adnan Menderes' and Celâl Bayar's visits to Afghanistan, the reflections of these visits in the Turkish and Afghan press, and the meetings held with Afghan authorities. The visits to Türkiye by the Afghan Prime Minister, Foreign Minister, and King are also detailed, along with media coverage of these visits in both countries. The fourth chapter analyzes the political, cultural, and economic relations between Türkiye and Afghanistan. In addition, the chapter covers topics such as Turkish ambassadors to Kabil and Afghan ambassadors to Ankara, Türkiye's stance on the Pashtunistan issue and Menderes' role as mediator, Afghanistan's support for Türkiye during the Cyprus crisis, and Türkiye's assistance to Afghanistan in the fields of military, education, and health—evaluating the key developments of the period
Benzer Tezler
- Adnan Menderes dönemi Türk dış politikası ve Türkiye- Ortadoğu ilişkileri
Turkish foreign policy and Türki̇ye-Middle East relations during the Adnan Menderes period
OSMAN CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
EkonomiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiUluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ÖZTÜRK
- Demokrat Parti Dönemi'nde Türkiye'yi ziyaret eden devlet başkanları ve bu ziyaretlerin Türk basınına yansımaları
Democrat Party Period of this visit Turkey visiting the heads of state and reflections to the Turkish press
İSMAİL AYHAN
- Demokrat Parti Döneminde Türkiye'de İslamcılık
Pan-İslamism in Turkey during Democratic Party rule
EMRE ERGÜL
- Demokrat Parti Döneminde Türkiye-Lübnan ilişkileri (1950-1960)
Turkey-Lebanon Relations in the Democratic Party Era (1950-1960)
HALİT BURAK BURUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Tarihİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN NURHAN KARA
- Türkiye'de Demokrat Parti döneminde sosyal politika anlayışı (1950-1960)
Understanding of social policy during the Democratic Party period in Turkey (1950-1960)
MERVE UÇAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriKırklareli ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OĞUZ KAAN