İslâm hukukunda şüphe kavramı ve izale yolları
The concept of doubt and ways to remove it in Islamic law
- Tez No: 998615
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİ YAKA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, Şüphe, Şek, Yakîn, Hadler şüphe ile düşer, Hukuk, İslamic Law, Suspicion, Sec, Close, The limits fall under suspicion, Law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu Bu çalışma, genel itibarıyla temizlikle başlayıp miras taksimatıyla son bulan fıkıh ilminin geniş konu yelpazesi içerisinde ortaya çıkan şüphelerin giderilmesine yönelik olarak fıkıh mezheplerinin geliştirdiği sistematiği; kavramsal, metodolojik ve uygulamalı boyutlarıyla bütüncül bir bakış açısı içinde ele almayı amaçlamaktadır. Dört mezhebin klasik ve geniş hacimli eserlerinde yer alan, şüphe ile ilişkili hükümlerin temellendirmesini ortaya koymak amacıyla bu çalışmada tümevarım yöntemi esas alınmıştır. Bu doğrultuda, mezheplerin fer'î meselelere dair uygulamalarından hareketle, tespit edilen şüphenin izale yolları araştırılmıştır. Böylece, şüphenin fıkhî hükümlere etkisi hem teorik hem de pratik düzlemde bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmuştur. Fıkıh bilginleri hükümde şüpheyi dikkate almıştır. Çalışmada; ibadetler, muâmelât, ahvâl-i şahsiyye ve ceza hukuku alanlarında ortaya çıkan şüphe örnekleri incelenmiş; ibadetlerde ihtiyat ilkesinin, akitlerde tarafların korunması ve zaruret ölçüsünde müsamahanın, talâk hükümlerinde ise lafızların muhtemel anlamlarından kaynaklanan şüphenin belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Ceza hukukunda ise“hadler şüphe ile düşer”prensibi çerçevesinde, şüphenin sanık lehine yorumlanması ilkesinin erken dönemden itibaren benimsendiği ortaya konulmuştur. Bu ilke, çağdaş ceza hukukundaki“in dubio pro reo”kuralıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. İslâm âlimleri, şüphenin giderilmesine yönelik olarak Kur'an ve Sünnet merkezli kaideler geliştirmiş; hüküm istinbatında nasların yanı sıra örf, âdet, maslahat ve sedd-i zerâi gibi fer'î delilleri de dikkate almışlardır. Bu durum, şüphe meselesinin disiplinlerarası bir niteliğe sahip olduğunu göstermektedir. Fıkıh literatüründe şüphenin giderilmesine yönelik çalışmalar, İslâm Hukuku'nun kolaylık ve maslahat ilkeleriyle uyumlu bir yapı arz ettiğini ortaya koymaktadır. Özellikle son asırlarda bilimsel gelişmelerin büyük ilerleme kaydetmesiyle birlikte, fıkıh sahasında daha önce şüpheli kabul edilen bazı meseleler yakînî bir seviyeye ulaşmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine, from a holistic perspective encompassing conceptual, methodological, and practical dimensions, the systematic approach developed by the schools of Islamic jurisprudence (fiqh) to resolve doubts arising within the broad range of topics covered by fiqh, generally beginning with purification and ending with the division of inheritance. This study adopts an inductive method to reveal the foundations of the rulings related to doubt found in the classical and voluminous works of the four schools of Islamic jurisprudence. Accordingly, the ways to eliminate identified doubts are investigated by examining the practices of these schools regarding subsidiary issues. Thus, the impact of doubt on jurisprudential rulings is presented through a holistic approach, both theoretically and practically. Jurisprudential scholars have taken doubt into account when making rulings. This study examines examples of doubt arising in the fields of worship, transactions, personal status, and criminal law. It finds that the principle of caution is decisive in worship, the protection of parties and tolerance to the extent of necessity are decisive in contracts, and doubt stemming from the possible meanings of words is decisive in divorce rulings. In criminal law, it is shown that the principle of interpreting doubt in favor of the accused has been adopted since early times, within the framework of the principle that“punishments are dropped by doubt.”This principle is examined comparatively with the“in dubio pro reo”rule in contemporary criminal law. Islamic scholars have developed Quran and Sunnah-centered rules to eliminate doubt; in deriving rulings, they have considered not only the texts but also secondary evidence such as custom, tradition, public interest, and preventing harm. This demonstrates that the issue of doubt has an interdisciplinary nature. Studies aimed at dispelling doubt in Islamic jurisprudence literature reveal that Islamic law exhibits a structure consistent with the principles of ease and public interest. Particularly in recent centuries, with the significant advancements in scientific development, some issues previously considered doubtful in the field of jurisprudence have reached a level of certainty.
Benzer Tezler
- İslam Ceza Hukukunda şüphe kavramı ve cezalara etkisi
The conception of suspicion and its effect on the punishment in Islamic Punitive Lav
SAFETULLAH ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAHİP BEROJE
- İslam Ceza Hukukunda şüphe kavramı
The Concept of suspicion in the Islamic penal code
SABRİ ERTURHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
DinCumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ AKPINAR
- İslam hukukunda hukuk-ahlak ilişkisi bağlamında suçların gizlenmesi
The concealment of crimes within the context of the relationship between law and morality in islamic law
ZEYNEP ÖZER YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN CANDAN
- İslâm borçlar hukukunda ihtiyat ilkesi
Precautionary principle in Islamic law of obligations
MERVENUR AKÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEKİ YAKA